نسخه چاپی متن از سایت محراب
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ.
اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَعَلَى آبَائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلاً وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طَوِيلاً.
تقدیم به روح مطهر امام رضا (ع)، شهدای والامقام اسلام و همه عزیزان و حقدارانمان، صلواتی اهدا میکنیم. از خدای متعال عاجزانه درخواست میکنیم که دلهای همه ما را به نور معرفت و محبت و اخلاص مزین بفرماید. سایه مقام معظم رهبری را تا ظهور ولیعصر (عج) بر سر همه ما مستدام بدارد و توفیق قدردانی از این نعمت بیبدیل را به همه ما مرحمت بفرماید. باز هم به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ. «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ۚ يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا».
آیهای را که تلاوت کردم، همه شما بارها شنیدهاید و علما و روحانیون هم دربارهاش بحث کردهاند؛ آشنا هستید. مفادش این است که خدای متعال وعدهای داده است به مؤمنین؛ آن کسانی که ایمان آوردند و عمل صالح به جا آوردند و وظایفشان را انجام دادند، خدا هم یک وعدهای بهشان داده است. قبل از برقراری نظام ابدی و رسیدن به ثوابهای اخروی، در همین عالم خدا یک وعده خاصی به مؤمنین داد: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ»؛ مؤمنین را جانشین گذشتگان خواهد کرد. «وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ»؛ آن دینی که خدا میپسندد برای انسانها بهخاطر اینکه ضامن سعادت دنیا و آخرتشان هست، آن دین را تحققش را و حاکمیتش را برای اینها محقق خواهد کرد. «وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا»؛ روزگار طولانی، این مؤمنین دچار ناامنی، ترس و هراس از دشمنان انسی و جنی بودند. خدای متعال وعده میدهد که ما سرانجام، خوف و هراس و نگرانی آنها را تبدیل میکنیم به آرامش و امنیت.
اول اینکه اینها جانشین گذشتگان خواهند شد و قدرت آینده مال مؤمنین است. مؤمنین هم بر اساس دین خدا و قوانینی که خدا نازل کرده حکومت خواهند کرد. این قدرت برای آنها فراهم خواهد شد و ترس و واهمه و اضطراب و استرسهایشان از بین خواهد رفت. فکر نمیکنم ما در عالم، در این دنیا، بتوانیم وعدهای از این کاملتر و ارزشمندتر تصور کنیم؛ در مغزمان نمیگنجد چیزی بالاتر از این. یک نعمت اجتماعی که بر دشمنان مسلط بشود، قدرت حکومت در دست داشته باشد، دین خدا را اجرا کند و هیچ ترس و هراسی هم برایش راه پیدا نکند. خدا این وعده را به مؤمنین داده در همین عالم. اما ثواب ابدی که برای ما قابل فهم نیست درست، و سراسر قرآن هم پر است از تفاسیر نعمتهایی که خدا در بهشت برای مؤمنین میسر میکند. و آن مؤمنینی که در قرنهای گذشته در اقلیتهای تحت فشار و شکنجه زندگی کردند، یا این مؤمنینی که بعداً به عزت و سعادت و قدرت جهانی خواهند رسید، همه اینها، آن نعمتهای بهشتی سر جایش است؛ در همین دنیا هم خدا چنین وعدهای به آنها داده است.
خب، به عقیده ما شیعیان، تحقق این وعده به صورت کاملش در زمان ظهور ولیعصر (عج الله فرجه الشریف) اتفاق میافتد. در اینجا یک سؤالی برای بسیاری از ماها پیش میآید که چرا این موفقیت، این پیروزی، این حاکمیت دین، این زندگی امن و دور از اضطراب، زودتر محقق نشد؟ چرا زمان خود پیغمبر نشد؟ زمان ائمه اطهار نشد؟ این سؤال بهطور طبیعی برای امثال ما پیدا میشود و جا دارد که در این زمینه، مطالب قابل فهمی در سطوح مختلف تهیه بشود، عرضه بشود، کتابهایی نوشته بشود. کم و بیش شده، اما برای آن چیزی که در این زمان برای چنین مردمی شایسته است، جایش خالی است. طبعاً مثل بنده هم با این حال و با این ضعف و در یک جمع اینچنینی، توان اینکه بخواهم این مسئله را کاملاً حل کنم و بیان کنم تفصیلاً، اگر از عهدهاش برمیآمدم، در این شرایط بهطور کامل میسر نخواهد بود.
اما میخواهم با یک تشبیه سادهای درخور فهم عوامانه خودم برایتان عرض کنم که کلیدی باشد برای اینکه یک جواب قانعکننده و دلنشینی هر کسی در دل خودش داشته باشد. علما باید جواب عالمانهاش را، محققانهاش را، تحقیق کنند و بنویسند و در سطوح مختلف انشاءالله عرضه کنند.
آن مثالی که میخواهم عرض بکنم این است که همه ما بودیم و اگر یادمان نیست، دیدیم انسانی که متولد میشود، یک بچه انسان، نوزادی که متولد میشود، بسیار ناتوان است. یعنی غیر از اینکه برای غذا خوردنش فقط بلد باشد مک بزند و اگر ناراحتی هم احساس کند گریه کند، دیگر چیز دیگری نه بلد هست نه توان دارد. این ضروریترین چیزی است که در ابتدای تولد لازم دارد. خدا این را بهش یاد داده که سینه مادر بچسبد، مک بزند تا غذایش را بخورد، زنده بماند و اگر یک ناراحتی فوقالعاده پیش میآید، با گریه کردن این را عرضه کند تا دیگران بتوانند کمکش کنند.
مدتی میگذرد تا تدریجاً میتواند از غذاهای دیگر غیر از شیر مادر هم استفاده کند. کمکم در همان دوران کودکی، از یک سال به بعد، پیداست از رفتارش و اینها، هنوز درست نمیتواند حرف بزند، پیداست که دائماً میخواهد چیزی یاد بگیرد، بفهمد این چرا اینجوری است، چرا اینجور شد، این صدا چی بود، از کجا آمد، چطور شد چراغ اتاق روشن شد، خاموش شد، و الخ. یک انگیزه درونی دارد که اینها را میخواهد بفهمد. نمیشود اصلاً قانعش کرد. هرچه بزرگتر میشود، این سؤالات بیشتر میشود. امروز الحمدلله میبینیم بچهها باهوش و بااستعداد، پدر و مادر را خسته میکنند از سؤالاتی که میکنند و بعضی وقتها جوابش را هم بلد نیستند. بچه سه چهار ساله سؤالی میکند، پیرمرد پنجاه شصت ساله نمیتواند جواب بدهد. تازه آنی که بلد هست، نمیداند چطور به او بفهماند. تا میرسد به اینکه این نوزاد، میرسد به یک حد رشدی که میتواند درس بخواند، میتواند مدارک دانشگاهی بگیرد، میتواند عالم بشود، نویسنده بشود، مربی بشه، معلم بشه برای دیگران. بعد هم دوران پیری را سپری کند تا به اجلش نزدیک بشود.
یعنی اراده الهی در این عالم تعلق گرفته به اینکه یک موجود زنده از ناتوانیِ قریب به صفر شروع کند، تدریجاً رو به کمال برود، زمینههایی برای رشد برایش پیدا بشود، وسایلی هم در خارج فراهم بشود تا این برسد به یک انسان برومند، توانا، فهیم، قدرتمند؛ یک جوان برومندی که از هر جهت خواستنی است. این در زندگی فرد اینجوری است.
آن تشبیهی که من میخواستم بکنم این است که جامعه انسانی هم اینچنین است. همه ما میدانیم، یعنی مسلمانها اینجور معتقدیم که جامعه انسانی اول از یک مرد و زن تشکیل شد: «خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا». همه ما از یک انسان، حضرت آدم و همسرش، آفریده شدیم. یعنی همه ما به یک معنا خواهر و برادریم، منتها خواهر و برادر باواسطه. خب آن وقتی که چند نفر، فرزندان حضرت آدم، کنار هم زندگی میکردند، آن اوایلش هم دیگر بالاخره یک خانواده بچهدار میشود، نه؟ در نتیجه اینها دور هم هستند. آن، حکم آن نوزادی را دارد که تازه از مادر متولد شده، مراحل اولیه رشدش را دارد تدریجاً میگذراند. یعنی یک جامعهای — جامعه گفتنش هم به زحمت است — این مجموعه افراد انسانی، که خیلی از لحاظ فهم، شناخت، قدرت، تفکر، تدبیر، استفاده از نعمتها در حال ضعف است، یواشیواش باید یاد بگیرد اصلاً این طبیعت چیست، چگونه باید استفاده کرد، از این میوههای جنگلی کدامش را میشود خورد، کدامش نمیشود. زندگی بسیار سادهای. این حکم طفولیت و نوزادی یک فرد انسان را دارد.
تدریجاً وقتی پیش میرویم، بالاخره بعد از چند صد سال، یک جامعه نسبتاً پیشرفتهتری از آن زمان فراهم شد. خیلی چیزها یاد گرفته بودند، تجربه کرده بودند، غیر از آنچه حضرت آدم هم با وحی دریافت میکرد و به دیگران تعلیم میداد. از همان اول که چند تا فرد بیواسطه انسان، فرزندان بیواسطه حضرت آدم، بودند، یک چیزهایی بهطور طبیعی در اینها وجود دارد و به کمک تعلیماتی که حضرت آدم داشت — که خودش پیامبر خدا بود و وحی دریافت میکرد — خدای متعال به آنها منت گذاشته بود و در همان ابتدا بهشان فرموده بود که شما مخلوق خدایی هستید که باید در مقابل او حضور داشته باشید و عبادتی انجام بدهید. از جمله، قربانی کردن بود. از همان اول از عبادتهایی که تشریع شد برای فرزندان آدم، این بود که قربانی کردن یکی از وظایف بندگی شماست در مقابل خدا.
همه ما این داستان را شنیدیم: «إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ». دو تا برادر بودند، یکی هابیل و یکی قابیل. به دستور پدر که «عبادت خدا یکی از وجوهش قربانی کردن است»، اینها آمدند یک قربانی کردند. قرآن فقط میگوید قربانی کردند؛ چه بود قربانیشان، در خود قرآن نیامده. این قربانیهایی که این دو نفر کردند، یکیاش قبول شد، یکیاش نشد. حالا از کجا فهمیدند قبول شده یا نشده؟ از یک آیه دیگری کمابیش میشود استفاده کرد که بنا بر این بود که اگر قربانی قبول میشود، یک آتشی میآمد و آن را میسوزاند. در آیه دیگری راجع به قبولی قربانی در اوایل امر به این صورت اشاره شده. به هر حال، اینجا فرمودند یکیاش قبول شده، یکیاش نشد. فهمیدند بالاخره. به اصطلاح، توی روایات هست که قربانی هابیل قبول شد، قربانی قابیل قبول نشد.
این باعث این شد که قابیل به هابیل حسد ببرد. چطور باید قربانی تو قبول بشه، از من قبول نشه؟ گفت حالا که قربانی تو قبول شده، میکشمت. یعنی در همان ابتدایی که تازه اینها فرزندان بیواسطه حضرت آدم بودند، خوی حسد بهعنوان یک عامل درونی در اینها وجود داشت. یک عاملی بود که آنها را وادار میکرد عبادت خدا کنند، قربانی کنند برای خدا، اما یک چیز دیگری هم در کنارش بود و آن اینکه زمینه حسد در اینها وجود دارد. تا رسید به آن داستانی که برادر را کشت و خدا کلاغی را فرستاد بهش یاد داد که چجور دفن بکند برادرش را.
از این جریان استفاده میشود که آدمیزادها در ابتدای خلقتشان دو جور عامل فطری در درونشان بوده: یک عاملی که آنها را به طرف کارهای خوب وادار میکرد و یک عاملی هم که آنها را طرف کارهای شیطانی میبرد. این دو تا انگیزه بهطور بالقوه، به قول طلبهها، در همه انسانها هست. تدریجاً هم که پیش میآید، اینها وسعت پیدا میکند، شاخههای مختلف. وقتی جامعه انسانی رشد میکند، هم عوامل خیرش راههای زیادی پیدا میکند — یک درختی که شاخههای گوناگون، میوههای مختلف به وجود میآورد — گاهی تعجبانگیز. میرسیم به آنجایی که یک نوجوان سیزده ساله میرود جلوی تانک میخوابد تا به دشمن ضربه بزند. چه انگیزهای دارد؟ چقدر رشد کرده درش خیرخواهی، مبارزه با ظلم، انگیزه خیر، اطاعت خدا. بچه سیزده ساله را دیگر همه ما میدانیم، امام فرمودند او رهبر ماست. این رشد در آن اوایل نبود. آنقدر شرایط تدریجی برای جامعه انسانی فراهم شد تا میلیونها انسان این حالت درشان بیدار شد و رشد کرد.
یعنی اگر ما جامعه انسانی را تشبیه بکنیم، از آن وقتی که انسانها روی زمین با هم زندگی کردند، تدریجاً صدها سال، گاهی هزارها سال — نمیدانیم واقعاً مبدأش چقدر هست، میگویند حدود یازده هزار سال، بر اساس تاریخی که از دیگران گرفته شده، غالباً از اهل کتاب؛ تاریخ دقیقی نداریم که چقدر از عمر انسان روی زمین میگذرد — در طول این زمان، عواملی پیش آمده که جامعه انسانی رشد کرده. رشدش لازمهاش این است که هم عوامل خیر در اینها تقویت شده، شاخههای گوناگون پیدا کرده، و هم عوامل شرّ. چون اصلاً قوام انسانیت انسان به این است که دو عامل متضاد داشته باشد تا انتخاب کند. ارزش انسان به آن انتخابگریاش است. و الا فرشتگان بودند که خیلی کارها میتوانستند بکنند، همه کارهای خیر، همهاش بندگی خدا. «وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ». یک گناه هم در عمرشان مرتکب نمیشدند؛ جبرئیل، میکائیل. ولی رشدی هم نمیشد. جبرئیلِ اول، جبرئیل بود تا آخر عالم هم همان بود. اما خدا انسان را که خلق کرد، برای این است که با کار خودش رشد کند؛ کار انتخابی و اختیاری خودش. برای اینکه انتخاب معنی داشته باشد، دو تا عامل متضاد باید باشد؛ این بگوید بیا این طرف، آن بگوید آن طرف، تا انتخاب کند.
بر این اساس، باید منتظر بود باز هم هرچه تاریخ پیش میرود، از یک طرف زمینههای خیر در جامعه گسترش پیدا کند، از یک طرف انگیزههای شرّ و فساد. شما در آن اندازهای که از تاریخ همه کم و بیش یک چیزهایی شنیدید، بالاخره کی سراغ دارید، کدام جا، در دورانی از تاریخ که کسانی صریحاً، حالا دیگر بیپرده، بگویند ما برای اینکه نفت فلان کشور را ببریم، حاضریم آنها را درو کنیم، با بمب اتم نابودشان کنیم؟ بیپرده! «ما این چیزها سرمان نمیشود، ما نفت میخواهیم، ما ثروتشان را میخواهیم». شاید در طول تاریخ بشریت، انسان به این بیحیایی خلق نشده بود. و بعضی فسادهایی که امروز نمونههایش را در عالم میبینیم که به قول بعضیها، آدم عرق شرم بر پیشانیاش مینشیند که بشنود انسان چنین کارهایی میکند. از آن طرف، یک انگیزههای خیری هم پیدا میشود که کسانی بتوانند همه هستیشان را برای خیر انسانهای دیگر و برای نهایتاً رضای خدا صرف بکنند.
اگر ما این تشبیه را پذیرفتیم و حالا با مباحث علمی و فلسفی هم اینها را تقویت کردیم و تأیید کردیم و پروراندیم، جلوی خیلی از سؤالات گرفته میشود. خیلی از اشکالاتی هم که میشود، جواب داده میشود. خدا چرا جلوی مثلاً شمر را نگرفت؟ در این جریانات چرا جلوی این جانیان را نمیگیرد اینهمه جنایت نکنند؟ یک بمب اتمی بیندازند هزاران نفر را بیگناه بکشند، چرا جلویشان را نمیگیرد؟ اگر فهمیدیم که انسانها باید دائماً هم عوامل فساد از یک طرف و هم عوامل خیر از طرف دیگری رشد کنند، یعنی دائماً امتحانهای سختتری باید برایشان پیش بیاید؛ چون هرچه رشد بیشتر میشود، امتحانش هم سختتر میشود. امتحان شاگرد اول ابتدایی با امتحان کسی که میخواهد برود دانشگاه یک جور است؟ آن امتحان سخت، نشانه این است که این جامعه رشد کرده؛ هم انگیزههای خیر درش بیشتر شده، هم انگیزههای شرّ.
انتظار اینکه ما یک زمانی بیاید که آدمیزاد اصلاً انگیزه شرّ درش وجود نداشته باشد، جامعهای بشوند همه دارای انگیزه خیر، اصلاً دلشان نخواهد یک گناهی انجام بدهند، به یک طرف فسادی بروند، آن معنیاش این است که دیگر انسانی نخواهد بود. انسان چیزی است که باید دو عامل مختلف وجود داشته باشد و خودش انتخاب کند. تا آخرین لحظهای که انسان روی این زمین است، تحت هر حکومتی، حتی حکومت امام زمان (عج)، معنایش این است که در دلش میل به گناهی هست و رشدش به جایی میرسد که اولاً بیشترین میل را به اطاعت خدا و کارهای حق دارد و ثانياً، فرضاً که کسانی بخواهند جنایت هم بکنند، قدرتی هست که مانع میشود از اینکه این جنایتها تحقق عینی پیدا بکند، به خواسته اجرای قوانین الهی.
ولی جامعه باید رشد کند تا صلاحیت آنجور حکومتی پیدا کند. اگر همان جامعه تنزل هم بکند، روزبهروز حیوانیتر بشود، به این آسانیها، به این زودیها، لیاقت حکومت عدل الهی را به دست مبارک امام زمان پیدا نخواهد کرد. این رشد باید با رشد انتخابی و اختیاری انسانها باشد. باید فهمشان، معرفتشان، تربیتشان، خودسازیشان پیش برود تا برسند این لیاقت را پیدا کنند. البته تعداد، معنایش این نیست که همه خوبان، یعنی کسایی که به اعلی درجه میرسند… مسلمانها حتماً تعدادشان بیش از اینهاست. مراتب خیر و کمال مختلف است. آخرش هم سیصد و سیزده نفر به آن کمال لایق میرسند. ولی سیصد و سیزده نفری که هر یکیشان با میلیونها نفر دیگر برابری میکند؛ هم از نظر کمال و ارزش، هم از نظر فهم و معرفت، هم از لحاظ ایمان و از لحاظ قدرتهای خدادادی.
به هر حال، این تئوری را اگر رویش کار بشود و تبدیل بشود در سطوح مختلف، خیلی از شبهههایی که امروز شیاطین، بهخصوص بهوسیله رسانههای مجازی، القا میکنند و ذهن جوانهای ما را مشغول میکنند، جلویش گرفته میشود، زمینه حلش فراهم میشود.
خب، یک مقدمه کلی که ضمناً فهمیدیم یک نیاز شدید فرهنگی ما داریم که این مسائل درست تبیین بشود، بهطوری که در سطوح مختلف قابل فهم باشد. کسانی امثال ما که مسئول کارهای فرهنگی هستیم، باید بیشتر زحمت بکشیم؛ هم مسائلش را بهتر حل کنیم، هم یاد بگیریم بیشتر و سادهتر بیان کنیم تا قابل فهم باشد. آن هم وظیفه ماست، نباید فراموش کنیم. وظیفه ما تنها بیان بعضی مسائل ساده و توضیحالمسائل نیست؛ از اینها خیلی وظیفه سنگینتری داریم، مخصوصاً در این عصر. این از یک طرف.
از یک طرف، قدر این شرایطی که امروز برای جامعه ما فراهم شده را بدانیم. انتخاب صحیح ما در گرو این است که ارزش این نعمتها را بدانیم، قدردانی کنیم، شکرش را به جا بیاوریم. تا نفهمیم خدا امروز چه نعمتهایی به ما داده که پیشینیان محروم بودند ازش، درست قدرش را نمیدانیم. وقتی قدرش را ندانستیم، شکرش را به جا نمیآوریم. وقتی شکرش را به جا نیاوردیم، اقلّش این است که آن نعمتها افزایش پیدا نخواهد کرد. چون «لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ». هر قدر آدم از نعمتهای خدا قدردانی کند، نعمتش بیشتر میشود. «وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ».
یکی از بهترین راههایی که ما میتوانیم درک کنیم این نعمتی که امروز در سایه برقراری جمهوری اسلامی در این قطعه از زمین، خدا نصیب ما کرده، این است که مطالعه کنیم وضع خود همین کشور را در چند دهه پیش. حالا عمر اکثر شاید حضار کافی نباشد که درست آن شرایط را به یاد بیاورند و چون نبودند که درک بکنند، حالا بتوانند مقایسه کنند. اما همه ما شنیدیم چیزهایی. بنده از آنجایی که بچه بودم، تا هفت هشت ده سالگی درک کردم آن زمان را، یک کم و بیش یادم هست، میتوانم مقایسه کنم. توصیه میکنم یک مقداری بروید از پیرمردها بشنوید وضع چجور بود، حالا چجوری است.
یک نکتهای را که بهخصوص دلم میخواهد تذکر بدهم این است که آن روزی که من بچه بودم، با اینکه توی خانواده متدینی بودیم، اما درک عمومی مردم نسبت به روحانیت و کسانی که مبلغین دین و مروجین دین بودند، این بود که اینها خدمتی برای کشور انجام نمیدهند. «اینها توی مدرسه یک چیزهایی میگویند که کسی نمیفهمد، آخر آخرش این است که واجبه یا مستحبه! خب یک بار گفتی، توی کتاب هم نوشته، تمام شده رفته». این درک عمومی جامعه متدین از وجود روحانیت و شأن روحانیت بود.
تصور اینکه یک وقتی یک روحانی آنچنان موقعیتی در جامعه پیدا کند که اول شخص یک کشور بشود، اگر کسی فرضش هم میکرد، بهش میخندیدند. تصورش را هم نمیکردند؛ به تصور احمقانهای فکر میکردند. آن زمانی بود که بنده درک کردمها، خیالبافی نمیکنم. به روحانیون متدین احترام میگذاشتند، [اما مثل اینکه] آدم باید ترحم کند بهشان. و آنقدر هم وضع زندگیشان خراب بود در اثر فشار دستگاه استبداد. لباس روحانیت شغل قدغن بود. عمامه سر گذاشتن در خیابان و کوچه ممنوع بود. یک روحانی اگر میخواست مسجد برود، باید با کلاه بیاید توی مسجد. کلاه نمدی میذاشتند سرشان، میآمدند توی مسجد، عمامه را میبستند سرشان. پیشنمازی که تمام میشد، میخواستند بیرون بروند، باید بردارند، کلاه نمدی بگذارند. این وضع روحانیت و دین در این کشور امام زمان بودها! دنیای دیگر ببینید دیگر چه خبر بود.
حالا چجوری است؟ حالا بخواهم من عرض بکنم چیزهایی که باز خودم در همین دنیای امروز، در پیشرفتهترین کشورهای دنیا و مخالفترینها با اسلام و نظام اسلامی، خود بنده دیدم با این چشمها، بخواهم به شما عرض کنم، وقتتان را میگیرد. احتمالاً ما در یک سفری که دعوت شده بودیم برای سخنرانی در یکی از دانشگاههای آمریکا، یکی از کسانی که الان از اعضای مؤثر دولت هست — حالا اسم نمیخواهم ببرم — آن وقت دوره دکتری را در آمریکا میگذراند. ما دعوت شده بودیم آنجا، ایشان برای راهنمایی ما که جاها و دانشگاهها و اینها را به من نشان بدهد، همراه ما بود. یک روز گفتیم برویم واشنگتن، این کاخ سفید را تماشا کنیم. حالا که آمدیم اینجا… با همین آقا که الان این مسئولیت بزرگی توی دولت دارد، با ایشان رفتیم. از مقداری مانده به کاخ، میبایست از ماشینهایشان پیاده شوند، ماشین نزدیک کاخ ممنوع بود. پیاده شدیم و رفتیم قدمزنان. تا حالا… داستانش مفصل است برای شما نگویم، جاهای دیگر نقل کردم اینها را. یک افسر عالیرتبه آمریکایی، اینها مظنون شدند که ما مثلاً برای چی آمدیم. کسی بهشان گفته بود که من تروریست هستم! آمد نزدیک و اول سلام نظامی داد. بعد گفت: «اجازه میدهید من سؤالی بکنم از شما؟» گفتم: «بفرمایید.» گفت: «شما اهل کجا هستید؟» «ایران.» «میتوانم پاسپورتتان را ببینم؟» «بفرمایید.» «برای چی آمدید اینجا؟» «دعوت شدیم برای فلان دانشگاهی برویم سخنرانی کنیم. برنامهمان را اجرا کردیم، فردا هم پرواز داریم برمیگردیم ایران.»
این از مجموع حرفها و اینها مطمئن شد که ما کلکی نیست در کارمان. اینها… منظورم این است، آنکه آمد، اول سلام نظامی داد، سلام به من نبود؛ چون من لباسم لباس امام بود. از قیافه من، احترامی که به من میکرد، احترام در واقع به امام بود. یعنی آنچنان عظمتی داشت که افسر عالیرتبه کاخ سفید آمد در مقابل من — بهخاطر اینکه لباسم لباس امام هست — سلام نظامی داد، به من احترام کرد، مؤدبانه چند تا سؤال کرد. در ظرف چند سال؟ حدود پنجاه سال، شصت سال. اگر این دو تا را با هم مقایسه کنیم، ما یک خورده میفهمیم خدا به جامعه ما چه نعمتی داده. امروز بزرگترین قدرت نظامی و اقتصادی و سیاسی عالم، رقیب خودش را ایران، یک آخوند میداند که این رهبر این جامعه است. این عزتی است که خدا به این ملت داد. گزاف و بیخودی که نصیب کسی نمیشود این کار را بکند. به حساب: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ… وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا».
خب، کار تمام است دیگر؟ خدا همچین نعمتی به ما داده، همچین عزتی. در سایه عزتی که به امام داد، ما هم در دنیا عزیز هستیم. به او داد بهخاطر اخلاصش، بهخاطر اینکه فکر بندگی خدا بود. اما به صدقه سر او، ما هم به این عزت رسیدیم و از صدقه سر آنهایی که یاری کردند او را و در راه هدف الهیشان یا به شهادت رسیدند یا شکنجهها را تحمل کردند تا این نظام برقرار شد.
آیا مطلب تمام است؟ دیگر هدف تمام شد؟ یک جمله آخر این آیه است که اشاره میکند به اینکه همه اینهایی که گفتیم، مقدمه بود. ما چنین عزتی بهتان خواهیم داد، خوف و ترستان را برطرف خواهیم کرد، قدرت اجتماعی و سیاسی پیدا خواهید کرد، اما این هدف نهایی نیست. همه اینها مقدمه است برای چیز دیگری: «يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا». همه اینها برای این است که شما راه اصلی برای هدف خلقتتان را بشناسید و درست بتوانید پیاده کنید. چیست آن؟ «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ». چرا «لِيَعْبُدُونِ»؟ برای اینکه کمال شما و سعادت ابدی شما، راهش همین است. و الا خدا که نیازی به عبادت شما ندارد. ما حالا خم و راست بشویم یا نشویم، برای خدا نفعی یا ضرری دارد؟ این برای اینکه شما لیاقت پیدا کنید چیزی را از رحمتهای خدا دریافت کنید که هیچ فرشتهای لیاقت درکش را ندارد. برای اینکه به آن مقام برسید، راه کلیاش، خداپرستی است.
برای اینکه بتوانید خداپرستی بکنید، باید شرایط اجتماعی برایتان فراهم بشود. استخلاف، تمکین دین، خوفتان باید برطرف بشود تا مجبور نباشید تقیه کنید. «لَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا». همه اینها بشود، تازه مقدمه است تا بتوانید راه بیفتید، درست حرکت کنید. آن راه رفتنتان «يَعْبُدُونَنِي…» است. شکوه وجود مقدس ولیعصر هم، بزرگترین خدمتی که به انسانیت خواهد کرد این است که زمینه عمومی و جهانی فراهم میکند برای اینکه همه انسانها بتوانند راه بندگی خدا را بهتر بپیمایند.
نتیجه کوچکی که ما برای خودمان میخواهم از این بحث بگیرم این است که ما بنابراین باید ببینیم آن اندازهای که امروز برای هر یک از ما فراهم هست که چگونه اطاعت خدا کنیم، آنش که حاصل شده، آنی که دیگر هنوز منتظر نیستیم بعداً پیدا بشود، تا اینجا را خدا برای ما حاصل کرده. اگر این را قدرش را دانستید، درست ازش استفاده کردید، آن وقت میشود مصداق «لَئِن شَكَرْتُمْ». وقتی مصداق «شَكَرْتُمْ» شدیم، آن وقت «لَأَزِيدَنَّكُمْ» شامل حال ما میشود. آن وقت ظهور بقیةالله (سلام الله علیه) نزدیک خواهد شد.
پس وظیفه کلی ما به حکم عقل، به حکم این نقل، به حکم این تاریخ، به حکم این تجربه انسانیت این است که بهتر بفهمیم هر کدام ما چهکار باید بکنیم که خدا خوشش میآید. و این رمز موفقیت امام در این نهضت جهانی بود که به وجود آورد. چیزی جز نام معجزه لایق این حرکت نیست. حرکت امام معجزه است؛ معجزه الهی به دست او تحقق پیدا کرد. رازش چه بود؟ صبح که از خواب بیدار میشد، میفهمید بیدار است، اولین چیزی که به ذهنش میآمد این بود که: «خدا از من چی میخواهد؟» تا آخرین لحظهای که بیدار بود و چشمش به خواب میرفت، فکر میکرد: «الان خدا از من چی میخواهد؟ چهکار باید بکنم خدا خوشش بیاید؟» این برای همه ما در هر جایی هستیم، مرتبهای از این امکان دارد. سعی کنیم از آن مرتبه، از آن امکانی که برایمان فراهم هست، درست استفاده کنیم تا لیاقت افزایش نعمت — که به شکل عامش تعجیل در ظهور ولیعصر هست — برایمان فراهم بشود.
وَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَ لَكُمْ وَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ.