نسخه چاپی متن از سایت محراب
"متن توسط هوش مصنوعی پیاده و تنظیم شده است"
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ. الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ، وَ اللَّعْنُ الدَّائِمُ عَلَی أَعْدَائِهِمْ أَجْمَعِینَ إِلَی یَوْمِ الدِّینِ.
اللّٰهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ، صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَی آبَائِهِ، فِی هٰذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَةٍ، وَلِیّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلاً وَ عَیْناً، حَتَّی تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِیهَا طَوِیلاً.
ان‌شاءالله از یاران، یاوران و بلکه سرداران حضرت باشیم؛ یک صلوات سرداری ختم بفرمایید.
ان‌شاءالله، ان‌شاءالله شهیدان شفیعان ما باشند و در رأس شهیدان انقلاب اسلامی، امامِ شهید ما شفیع ما باشند و عاقبت ما هم ختم به شهادت باشد؛ صلوات دوم را بلندتر مرحمت کنید!
خودتان می‌دانید؛ نخواستید، تقصیر ما نیست! ما دعا را کردیم، جمعی هم بود؛ اما با این اجابت معلوم است که میلی نداشتید! اگر مایلید به شفاعت شهیدان و امام شهیدان و مایلید به عاقبتِ شهادت، یک صلوات شهادتی بفرستید! «اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ».
همه عشق و علاقه‌مان را به اهل‌بیت (عَلَیْهِمُ السَّلَامُ)، به‌خصوص حضرت زهرا (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) با صلوات بر محمد و آل محمد ابراز کنیم.
یک عبارتی را از قرآن کریم، آیه‌ای را ان‌شاءالله می‌خوانیم در دنباله آیاتی که مکرر در جاهای دیگری خواندیم؛ این هم آیه‌ای باشد در رابطه با حضور در میدان، که اهمیت حضور در میدان در این آیه شریفه که سوره توبه، آیه چهل و یکم است، می‌فرماید: «انْفِرُوا خِفَافاً وَ ثِقَالاً وَ جَاهِدُوا بِأَمْوَالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ فِی سَبِیلِ اللهِ ذٰلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ». حالا آیه بعد را هم عرض می‌کنیم.
در این آیه می‌فرماید که «انْفِرُوا خِفَافاً وَ ثِقَالاً»؛ حرکت جهادی را برای حرکت، «نَفْر» می‌گویند که این حرکتِ «نَفْر» و گروهی و جمعی است. «انْفِرُوا خِفَافاً»؛ یعنی کسانی که سبک‌بال‌اند، کسانی که حالا دمِ خانه‌شان است و نزدیک است، کسانی که خلاصه زن و بچه‌ای خودشان الآن ندارند، تنها هستند و راحت می‌توانند بروند؛ مثل دانشجوها که الآن اینجا هستند. «وَ ثِقَالاً»؛ «ثِقَالاً» یعنی کسی که می‌خواهد راه بیفتد، باید بقیه را هم همراه کند؛ به‌خصوص مادران خانه باید بچه‌ها را راه بیندازند، باید غذا را آماده کنند، باید تدبیرِ فردای بچه‌ها که مدرسه می‌خواهند بروند را بکنند که کِی برسند، کِی بیایند، کِی بخوابند و کِی بیدار شوند؛ این‌ها را باید کلی تدارک ببینند. این‌ها «ثِقَال»اند. یا نه، با ماشین می‌خواهند راه بیفتند و مسیر دور است؛ این‌ها هم «ثِقَال»اند. عیب ندارد؛ همه این‌ها «انْفِرُوا خِفَافاً» (سبک‌بار و نزدیک و راحت) و یا «ثِقَالاً» (سنگین و دور و سخت و این‌ها) حرکت کنند. (سَلَامٌ عَلَیْکُمْ!)
«انْفِرُوا خِفَافاً وَ ثِقَالاً وَ جَاهِدُوا بِأَمْوَالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ»؛ هم جهاد مالی می‌خواهد، هم جهاد جانی می‌خواهد. هم رفتن به این میادین و این به‌اصطلاح خیابان‌ها جهاد جانی است، هم جهاد مالی می‌خواهد؛ کمک می‌خواهد تا اینجاها برقرار بشود، به کمک مردم باید برقرار شود. یعنی یادمان نرود حضور لازم است، پول دادن هم لازم است. کمک هم به‌قدری اهمیت دارد که جهاد است. نقل شد از آقای بزرگوارمان که فرموده بودند: «کمک کردن به خیابان‌ها امروز، کمک به مجاهدین اسلام است.» به مسئولین گفته بودند که شما کمک بکنید؛ اما این آیا سرایت به مردم هم دارد یا ندارد که کمک به خیابان‌ها کمک به چه چیزی است؟ کمک به مجاهدین اسلام است؛ یعنی جهاد است واقعاً. بعد دنبالش می‌فرماید: «ذٰلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ».
ببینید، در آیه بعد می‌فرماید: «لَوْ کَانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قَاصِداً لَاتَّبَعُوکَ»؛ اگر یک امر ساده و کم و کوتاه و یک شب و یک دفعه و یک راهپیمایی بود، می‌آمدند. «لَوْ کَانَ عَرَضاً قَرِیباً»؛ اگر یک غنیمت و جای نزدیکی بود، و در حقیقت «وَ سَفَراً قَاصِداً»، یک سفر دوری نبود و طولانی نبود؛ نمی‌خواست دویست و چند شب بشود، نزدیک چهل شب و دویست شب، نزدیک دویست و چهل شب! خیلی سفرش طولانی شده، خیلی زیاد شده! می‌گوید: «لَوْ کَانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قَاصِداً لَاتَّبَعُوکَ وَ لٰکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ»؛ وقتی این‌جوری می‌شود که طول می‌کشد، دیگر این‌قدر حوصله ندارند، این‌قدر تحمل ندارند؛ لذا کم‌کم چه می‌شوند؟ سرد می‌شوند. مثل اینکه پیغمبر بفرماید مثلاً جنگ در کنار مدینه است، ممکن است بیایند؛ اما بگوید جنگ مثلاً تبوک است، دور است و حتماً باید مدت‌ها طول بکشد، دیگر همه نمی‌آیند. این جریان ابتلایی که پیش آمده در این خیابان، طولانی شدنش مصداق رسوخ در جهاد است که همه تاب‌آوری ندارند؛ لذا بپاییم از جمله آن ریزش‌های جهاد نباشیم.
دنبالش می‌فرماید: «وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللهِ»؛ برای اینکه خودشان را هم تبرئه کنند، قسم می‌خورند به خدا که «لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَکُمْ»؛ اگر می‌توانستیم می‌آمدیم، نمی‌توانیم، خسته شدیم، توان نداریم، نمی‌توانیم! بهانه می‌آورند که «لَوِ اسْتَطَعْنَا» و قسم می‌خورند: «لَخَرَجْنَا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ».
کسانی که نروند و کوتاهی بکنند… حالا یک موقع کسی عذری دارد، یک موقع مریضی دارد، این‌ها عیب ندارد؛ آیه دیگر را قبلاً داشتیم که می‌فرمود اگر از تو اذن گرفتند بهشان اجازه بده که نخواستند بیایند؛ اما وقتی اذن گرفتند و نیامدند آن شب با اذن تو، عذرشان هم موجه بود، ولی چه‌کار بکن ای پیغمبر؟ برایشان استغفار بکن! «وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللهَ»؛ چون چیزی را با نیامدن از دست داده‌اند که با عذرشان و اجازه‌شان حل نمی‌شود؛ باید تو استغفار هم برایشان بکنی تا آن نیامدن جبران بشود که در آیه دیگری این آمده است.
لذا مراقب باشیم که کارهای دیگرمان را تنظیم کنیم با این جهاد که به آنجا برسیم؛ یک موقع شل نشویم و بگوییم دیگر آمدیم مجلس اهل‌بیت (عَلَیْهِمُ السَّلَامُ)، دیگر آنجا نرویم! ان‌شاءالله که خدا توفیق ما را در این جهاد همگانی که برایمان دمِ دستمان قرار داده زیاد کند و ما را قدردانِ این جهاد و عزممان را راسخ در انجام این جهاد قرار بدهد. یک صلوات دیگر بفرستید.
ما بحثی که داشتیم از این قرار بود که جریان فاطمیه گره خورده است به خونخواهی. اگر یادتان باشد گفتیم از کجا خونخواهی امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) شروع شد؟ از وقتِ وضع حملی که… جنینی که فاطمه (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) حمل می‌کرد و آن جریانی که شنید خبر سرگذشت امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) را و عرض کرد: «من این فرزند را نمی‌توانم تحمل بکنم.» بعد وعده داده شد که این فرزند از نسلش امامت قرار می‌گیرد و منتقم از نسل اوست؛ منتقم از نسل اوست.
دیشب عرض شد که اینکه «منتقم از نسل اوست» یعنی چه؟ یعنی اینکه انتقام، بیداری است، هدایت‌گری است و این خون، ریخته شدنش بیداری را به دنبال دارد. محروم شدن مردم از ولایت امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) — این محرومیتی که دشمنان ایجاد کردند — راه جبرانش را خدا در چه چیزی قرار داده است؟ در خونخواهی. اگر خونخواهی صورت بگیرد، جبرانِ آن هدایت‌گری امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) محقق می‌شود. پس جبرانِ هدایت‌گری‌ای که دشمن از دست ما و از امام گرفت، با خونخواهی صورت می‌گیرد. لذا اشدِّ مسئله هدایت‌گری کِی محقق می‌شود؟ در زمان ظهور که امام زمان (عَجَّلَ اللهُ تَعَالَی فَرَجَهُ الشَّرِیفُ) با پرچم «یَا لَثَارَاتِ الْحُسَیْنِ» آنجا ظهور می‌کنند؛ یعنی خونخواهی حقیقتش آنجا آشکار می‌شود، چون امام زمان بیداری و هدایت‌گری‌اش در اوج می‌خواهد محقق بشود که خون‌خواه حضرت است. خب، این را هم دیشب بحثش را کردیم؛ یک بحث مهمی است که بدانیم خونخواهی کارش چه هست: بیداری است و هدایت‌گری است.
یک بحث دیگری را امشب می‌کنیم در دنباله بحث انتهایی دیشب. ببینید، دیشب حالا می‌گویم انتهای بحث چه بود: هر کاری که ما می‌خواهیم در عالم بکنیم، هر فعلی که می‌خواهیم انجام بدهیم، به‌خصوص هر قصدی در رابطه با یک کار مهمی که می‌خواهیم در زندگی‌مان شکل بدهیم، باید دنبال این باشیم که «پیوستِ این عمل ما به جریان ظهور چیست؟» دقت بکنید، خیلی بحث دقیقی است! چرا؟ جریان ظهور یک جریان عادی نیست، بلکه چه هست؟ غایت خلقت انسان می‌خواهد در جریان ظهور چه بشود؟ آشکار بشود، محقق بشود، پیدا بشود. درست است؟
این را در فلسفه اسمش را چه می‌گذارند؟ می‌گویند: «فصل اخیر شیء، حقیقت شیء است.» آن فصل آخر، یعنی آنکه آخرِ آخر است، آنکه غایت و نتیجه نهایی است، آن در حقیقت، حقیقتِ این شیء است. حقیقتِ هستی انسان‌ها با چه چیزی معلوم می‌شود که این هستی حقیقتش چیست؟ با فصل آخرش. فصل آخر این کتاب انسانیت چیست؟ جریان ظهور است؛ در دنیا دیگر، عالم دنیا که عالم هدایت است؛ وگرنه ما قیامت هم داریم. قیامت دیگر کتاب اعمال من نیست، هدایت‌گری من نیست، نتیجه هدایت است؛ والا عالم هدایت‌گری و اعمال، عالم دنیاست. هر فعلی که من انجام می‌دهم، اگر با این غایت گره بخورد و معلوم بشود چه ربطی به این غایت دارد، اثرش این می‌شود که این فعل در طریق صحیحش و مسیر صحیحش و در اوجِ اثر آشکار می‌شود.
ببینید، جریان همین نظام خونخواهی را که عرض کردم، شب اول این روایتی که خواندیم و الآن هم اشاره کردم که وقتی حضرت زهرا (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) از جریان خبردار می‌شود، تا به حضرت می‌گویند این جریان حمل که این‌جور قرار است با شدت باشد — که به‌اصطلاح می‌فرماید: «مُصِیبَةً مَا أَعْظَمَهَا وَ أَعْظَمَ رَزِیَّتَهَا فِی الْإِسْلَامِ» — که می‌خواهد به آن مبتلا بشود، کِی برای حضرت قابل‌حل می‌شود و می‌گوید «رَضِیتُ» (راضی شدم)؟ کِی؟ وقتی بهش گفته می‌شود جریان این مصیبت مرتبط با ظهور است و منتقم بر این اساس شکل می‌گیرد. تا پیوستِ این به‌اصطلاح جنین و سرگذشتِ بعد از او به جریان ظهور معلوم می‌شود، حضرت زهرا (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) می‌فرماید: «راضی شدم، قبول کردم.»
اگر این نگاه را انسان ببیند، آن موقع در نگاه ولایت که دیروز هم عرض کردیم و دیشب عرض شد که امر ولایت یک امر صرفاً اعتقادی در ذهن نیست — آن هم هست، اما صرفاً اعتقادی در ذهن نیست — بلکه در دسته‌های متعددی از روایات، امر ولایت در کنار اعمال آمده است؛ در کنار نماز و روزه و حج و زکات آمده که ترتیبش هم می‌شود:
چون این ترتیب دارد، در روایات هم تقریباً در همه روایات این ترتیبش رعایت شده است. روایاتی که بر «بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسٍ» آمده، این چهار تا ترتیبش نماز، زکات، حج و روزه است. این‌ها ترتیبشان شرافت هم دارد؛ هرکدام بر بعدی و بعدی بر بعدی مقدم است، نه اینکه آن آخری ضعیف باشد، آن هم جزو واجبات است، اما نماز و زکات و به‌اصطلاح حج مقدم‌اند بر او؛ در روایات هم علتش را بیان کرده که الآن نمی‌خواهیم وارد بشویم.
پس اگر ولایت در کنار این‌ها آمده که «بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسٍ: عَلَی الصَّلَاةِ وَ الزَّکَاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَایَةِ، وَ مَا نُودِیَ بِشَیْءٍ مِثْلَ مَا نُودِیَ بِالْوَلَایَةِ» یا «لَمْ یُنَادَ بِشَیْءٍ کَمَا نُودِیَ بِالْوَلَایَةِ» و امثال این روایات که آمده؛ اینکه ولایت در عرض نماز و روزه و زکات و به‌اصطلاح حج و روزه می‌آید، یعنی یک عملِ واجبِ عملیاتی است که دیشب عرض کردیم این عملیات، جریان ظهور تقریباً تامِّ این عملیات است؛ یعنی آنچه که در زمان‌های دیگر این عملیات محقق نشد یا تام محقق نشد. چون در زمان امیرمؤمنان (عَلَیْهِ السَّلَامُ) هم عموم مردم، از جانب مردم، از جانب مردم قبول به عنوان ولایت نبود، بلکه در رأس، از جانب مردم، از جانب مردم قبول همان چه بود؟ خلافتی بود که دیگران داشتند؛ چون مردم ولایت را نمی‌شناختند، غیر از عده محدودی که آن‌ها به عنوان ولایت با امیرالمؤمنین بیعت کردند. هرچند از جانبِ ولی، إعمال ولایت می‌شد، اما از جانب مردم قبول به عنوان ولایت نبود.
لذا در طول تاریخ ما بعد از جریان پیغمبر اکرم (صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ) — صلوات بفرستید: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ — امر ولایت هنوز تحققی به عنوان وجوبِ عینیِ میدانی که همه را با خودش حرکت بدهد و ببرد، مثل نماز و حج، زکات و حج و روزه که این‌جور ملموس در میدان باشد، در بین مردم نبوده است؛ بلکه مردم اعتقاد را داشتند، اما در صحنه عمل کارشان را می‌کردند و ولایت را نمی‌دیدند در صحنه عمل! اینکه ولایت در صحنه عمل دیده شود، آن هم یک عمل عینی باشد، یعنی پیوستِ هر عمل من — نمازم، روزه‌ام، زکاتم، حجم — با ولایت، پیوستش دیده بشود. اگر این پیوست دیده شد که این نماز من به ولایت چه پیوندی دارد، این زکات من چه پیوندی دارد، همین‌جور در حقیقت حج و روزه من چه پیوندی دارد، که ولایت در صحنه عملیات میدانی ما هم علاوه بر نظام اعتقادی دیده شود — آن به عنوان نظام اعتقادی جزو اصول دین است، این به عنوان به‌اصطلاح کنار اعمال دیگر در فروع دین هم این دامنه باید کشیده شود — یک تکلیف واجب کنارش می‌آید که از جمله آن، امروز همین «اقامه حاکمیت» است که با انقلاب تازه دارد صورت می‌گیرد. این از جمله آن چه هست؟ اقامه حاکمیتی است که اقامه حاکمیت مثل اقامه نماز، مثل اقامه زکات، مثل اقامه حج و روزه واجب است، تکلیف است، عینی است و در عمل باید دیده شود؛ یعنی مردم باید به دنبال ایجاد و اقامه حاکمیت باشند، چنانچه دنبال اقامه نماز هستند.
حتی اگر در یک جایی نشد، تعبیر روایت این است در کافی — دقت بکنید — می‌گوید این چهار تا جایی هست که — چهار تا یعنی نماز و زکات و حج و روزه — جایی هست که ترخیص در آن‌ها باشد؛ یعنی امکان سبک شدن داشته باشند یا ترک شوند. نماز در سفر چه می‌شود؟ قصر می‌شود. نماز قصر می‌شود؛ ترخیصش در این است که چه بشود؟ این نماز حالت دو رکعت بشود به‌جای چهار رکعت؛ این خودش ترخیص است. روزه در سفر اصلاً امکان ندارد و نباید گرفته شود، در مریضی نباید گرفته شود. نماز در مریضی هم باید خوانده شود، اما مثلاً حج موکول به استطاعت است و زکات موکول به داشتن نصاب است؛ نداشت انسان، ساقط است دیگر، درست است؟ همان روایت در کافی شریف می‌فرماید: ولی ولایت هیچ وجه ترخیصی درش نیست! هیچ وجه ترخیصی؛ یعنی هیچ‌گاه نیست که اقامه ولایت از انسان چه شده باشد؟ ساقط شده باشد. بله، ممکن است ما به‌اصطلاح اقدام بکنیم اما به‌واسطه عدم همراهی بقیه محقق نشود، ولی وجوبِ اقامه از ما ساقط نمی‌شود.
اگر این نگاه را دیدیم، آن موقع جریان ظهور با این پیوستی که اقامه ولایت با نماز و حج و زکات و روزه پیدا می‌کند، معنی پیدا می‌کند؛ که اگر می‌فرماید در همان روایات کافی که بابی دارد به نام «دَعَائِمُ الْإِسْلَامِ» — در کافی، کتاب ایمان و کفر، باب «دَعَائِمُ الْإِسْلَامِ» — در باب «دَعَائِمُ الْإِسْلَامِ» که این روایات «بُنِیَ الْإِسْلَامُ» را آورده، آنجا می‌گوید این ولایت مفتاحِ بقیه است، این به‌اصطلاح مهیمن و مسلط بر بقیه آن‌هاست؛ معنی بقیه اعمال با ولایت روشن می‌شود.
همان‌جوری که — دقت بکنید، این‌ها دقیق است ها! منتها کلاسی است، اما ما حالا به عنوان بالاخره منبری می‌گوییم برای شما — همان‌جوری که نظام جامعه و تمام جریان جامعه از ابتدایی که آدم (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهِ) آمده تا امروز با ظهور معنا پیدا می‌کند که ولایت اقامه می‌شود، که این معنای طول تاریخ، فرستاده شدن انبیا، اولیا و اوصیا با جریان امام زمان روشن می‌شود که وقتی این اقامه تام شد، چه حقیقتی قرار بوده محقق بشود؛ مثل اینکه بشریت یک عمری دارد که این عمر در دوران بلوغ و رشدش که زمان ظهور است، تازه معلوم می‌شود این جامعه بشری از زمان حضرت آدم تا آن روز چه گردنه‌هایی را طی کرده تا آنجا به این رتبه برسد که قابلیت پیدا کند که ظهور محقق بشود. پس معنی تمام انبیا و رسل و فعالیت‌های آن‌ها و کتاب‌های آسمانی در طول تاریخ کِی روشن می‌شود؟ وقتی پیوستِ ظهور بهش می‌خورد! دقت می‌کنید؟ معلوم می‌شود این چه اهمیتی داشته، کجای این قطعه را پر می‌کردند و کجای این نتیجه را آن‌ها آماده می‌کردند؛ هرکدام یک قسمتی را آماده می‌کردند تا به اینجا برسد.
در زندگی افراد هم همین مسئله باید باشد؛ یعنی هر فعلی، هر کاری باید رابطه این و پیوستِ این با جریان ظهور آشکار باشد. اگر پیوستِ این با ظهور آشکار نباشد، آن امر در جای خودش واقع نشده و در مسیرش شکل نگرفته است.
آن موقع اگر این باور شکل بگیرد، می‌دانید در جریان ارتباط انسان با امام زمان (عَجَّلَ اللهُ تَعَالَی فَرَجَهُ الشَّرِیفُ) چه تحولی صورت می‌گیرد؟ و چرا دوران غیبت در آخرین دورانی که می‌خواهد این حقیقت این‌قدر سعه پیدا کند و آشکار بشود، چرا دوران غیبت در کار است؟ چون دوران غیبت دارد این امر را محقق می‌کند! اصلاً برخلاف آنی که در نگاه اولی به ذهن می‌رسد که دوران غیبت دوران محرومیت است و دوران دور شدن است؛ نه، دوران نزدیک‌تر شدن است، دوران ارتباط بیشتر است! چرا؟ می‌گوید قبلاً شما اگر با امام کاری داشتید، باید حرکت می‌کردید می‌رفتید مدینه، نجف، سامرا، کاظمین و مکان‌هایی که حضرات حضور داشتند؛ آن هم در یک ساعاتی که آن ساعات، ملاقاتِ حضرات بود، نه هر ساعتی و نه هر وقتی. آنجا به حضور حضرت مشرف می‌شدید، سؤال را اگر بارتان می‌دادند و راهتان می‌دادند — که گاهی بعضی را راه نمی‌دادند — آنجا سؤال را می‌کردید و بعد جواب سؤال را می‌گرفتید و این سفر را برمی‌گشتید تا جواب سؤال را ببرید. اما امروز به ما گفتند حضرت بدنش از شما غایب است، مثل خورشیدِ پشت ابر است که نورش ساطع است؛ هرکسی در هر جایی، در هر وقتی، در هر لحظه‌ای کار داشته باشد و سؤال داشته باشد، این امکان بار یافتن هست؛ اما نه به‌صورت مادی و ظاهری که قبلاً باید سفر می‌کرد، بلکه در نظام روحی این رابطه برقرار می‌شود.
چنانچه من این قصه را حالا در پرانتز عرض می‌کنم کوتاه — که کوتاهش هم می‌کنم — علمای زیدی هر سال ایام خلاصه خاصی می‌روند نجف و سرِ به‌اصطلاح مزار امیرالمؤمنین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) هم می‌روند روی ارادتی که دارند؛ معمولاً هم یک سری به عالمان شیعه و مراجع شیعه در نجف می‌زنند. حضرت آیت‌الله بهجت نقل… حضرت آیت‌الله، ببخشید، این را حضرت علامه طباطبایی نقل می‌کنند؛ علامه طباطبایی نقل می‌کنند که آن سال این‌ها رفتند، مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی مرجع شیعه بود؛ که مال خیلی سال پیش نمی‌شود دیگر، علامه طباطبایی دیده بودش، آقای بهجت دیده بودند؛ از مراجعی است که کمتر از صد سال پیش مثلاً بودند که عمر این بزرگوارها قد می‌داده به دیدن ایشان، قبل از مثلاً حضرت آیت‌الله در حقیقت شیخ عبدالکریم حائری و این‌ها. آنجا مثلاً می‌گوید آن‌ها رفتند خدمت آقا سید ابوالحسن اصفهانی. بعد بحث در این شد — چون آن‌ها قائل‌اند به اینکه امام زمان (عَلَیْهِ السَّلَامُ) به دنیا نیامده، بعداً به دنیا می‌آید و البته قیام می‌کند؛ خب، ولی شیعه و یک عده زیادی از اهل تسنن قائل‌اند به اینکه حضرت به دنیا آمده و هست و حیات دارند — سؤال می‌شود در آنجا از شیعه، از عالم شیعه؛ آن علمای زیدی سؤال می‌کنند: «آخر بودنِ امام زمانی که در غیبت است چه فایده دارد؟ بود و نبودش چه فرقی می‌کند؟»
مرحوم آقا سید ابوالحسن می‌گوید که: «ما رجوع می‌کنیم به امام زمان، سؤال می‌کنیم، جواب‌هایمان را می‌گیریم!» می‌گوید: «جدی؟!» می‌گوید: «بله.» می‌گوید: «می‌شود وقت بگیرید ما هم خدمتش برسیم؟» می‌گوید: «بله!» حالا بقیه نشسته‌اند، علمای دیگر نشسته‌اند، آقا سید ابوالحسن با یک قاطعیتی می‌گوید ما می‌رویم سؤال می‌کنیم و جواب می‌گیریم، و این هم می‌گوید من هم می‌شود ببینم؟ می‌گوید: «بله!» این دیگر سخت‌تر از اولی است! ادعای اولی سخت است، دومی که این چه‌جوری حالا می‌خواهد ببردش ببیند! می‌گوید این‌ها خب چند روز نجف بودند؛ دو سه روز بعدش آقا سید ابوالحسن پیغام داد به این‌ها که حضرت می‌خواهد شما را ببیند. و آمدند و رفتند تا وادی‌السلام. به وادی‌السلام که رسیدند، چند نفر همراهِ بالاخره این جمع بودند و این‌ها؛ آقا سید ابوالحسن به آن عالم زیدی گفت: «آقا، امام زمان از این مسیر تشریف دارند، شما بروید منتظر شماست.» گفت: «آقا، ما با شما می‌خواهیم برویم.» آقا سید ابوالحسن گفت: «من تازه خدمت حضرت بودم، سؤالاتم را پرسیدم و پاسخ گرفتم؛ حضرت منتظر شما هستند.» این هم رفت با ناباوری که مگر می‌شود؟! رفت، شاید می‌گویند ساعتی طول کشید تا برگشت و این‌ها در وادی‌السلام بودند و بالاخره وادی‌السلام جایی است که رفت‌وآمد دارد و این‌ها؛ رسید، افتاد به پای آقا سید ابوالحسن و گفت: «باید امام زنده باشد و قابل رجوع باشد!»
ما باورمان الآن نیست واقعاً، والا امام در دوران غیبت وجودش و سعه‌اش آشکارتر است. در دورانی که امام بدنش آشکار است، دوران حضور است؛ یعنی قبل از غیبت، اسمش دوران حضور است. ما سه دوران داریم:
تفاوت بین این سه تا را یادتان باشد: یک دوران چه داریم؟ حضور؛ یعنی دوران یازده امامی که بودند، حضورِ حضرات بوده و مردم روش خاصی برای ارتباط داشتند و در آن دوران حضور البته خواص ارتباطشان با امام خاص بود و می‌توانستند در جاهای مختلف ارتباط بگیرند. اما در دوران غیبت، ارتباط می‌خواهد عبور بدهد از بدنِ ظاهری — که این بدن در دسترس نیست — به نظام روحی و آن سعه امام. و در دوران ظهور، بدن حاضر است و آن سعه هم حاضر است؛ یعنی دوران ظهور جمع بین دوران حضور است و دوران غیبت؛ به این معنا که بدن هست، اما مردم فقط به دنبال بدن نیستند دیگر، بلکه ارتباط در سعه است. لذا روایات دارد که کسی در دورترین نقطه زمین هست، احساس می‌کند نزدیک‌ترین فرد به امام زمان این است! درست هم هست، چون ارتباط بر اساس قرب و بُعد مکانی نیست؛ دارد توسعه ایجاد می‌کند در دوران غیبت برای ارتباط.
لذا اگر ما باور کردیم که دوران غیبت، دوران اوج ارتباط با امام است که در هر کاری، لحظه‌ای و فعلی امکانِ پیوست با امام در کار است؛ اگر این باور شد، آن موقع اینجاست که عمل ما — حتی یک نماز داریم می‌خوانیم — مصداق تعبیری می‌شود که حضرت زهرا (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) دارد که «وَ جَعَلَ اللهُ… إِمَامَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ»؛ امامت نظامِ ملت است، نخ تسبیحی است که همه شریعت را به هم متصل می‌کند و شریعت با نخ تسبیح امامت پیوستگی پیدا می‌کند. یعنی شما داری نماز می‌خوانی، لذا روایات دارد: «نَحْنُ الصَّلَاةُ، نَحْنُ الزَّکَاةُ»؛ ما نمازیم، ما زکاتیم! یا می‌فرماید: «نَحْنُ أَصْلُ کُلِّ خَیْرٍ وَ مِنْ فُرُوعِنَا کُلُّ بِرٍّ»؛ ما اصل هر خیریم و شاخه‌های ما همه خیرات و خوبی‌ها هستند. بعد دنبالش «فَمِنَ الْبِرِّ التَّوْحِیدُ» می‌فرماید؛ از نیکی‌ها توحید و اعتقاد به توحید است، یا می‌فرماید «وَ الصَّلَاةُ وَ الزَّکَاةُ»؛ در همان روایت همه این‌ها چه هست؟ فروع ماست. این‌ها شرک نیست، این‌ها راه حرکت است، ایجادِ پیوست است که نماز با پیوستِ با امام حقیقتش چه می‌شود؟ زنده می‌شود.
لذا وقتی سؤال می‌کنند که یک کسی… پیغمبر اکرم دارد، از دیگران هم دارند، سؤال می‌کنند که آقا این شخص خیلی عباداتش قوی است، می‌گوید: «کَیْفَ عَقْلُهُ؟» عقلش چقدر است؟ می‌گوید: «آقا، خیلی عباداتش قوی است!» می‌گوید اگر آن عقل — که این رابطه را آن عقل ایجاد می‌کند، این امامت را آن عقل می‌فهمد و ادراک می‌کند — می‌گوید اگر آن نباشد، این کثرتِ عبادت فایده‌ای ندارد.
موسی (عَلَیْهِ السَّلَامُ) از… در حقیقت این حالا در بعضی نقل‌ها گاهی به نبی دیگری استناد داده شده، می‌گوید در سیاحتی که داشت دید یک شخصی چقدر عابد است — یا یک نبی یا موسی، در هر دو نقل هست — دید چقدر این عابد است، این شخصی که در آنجاست. به خدا گفت: «خدایا، چه مقامی دارد!» گفت: «برو چند روز پیشش باش.» رفت موسی کنار این، یک چند روزی عبادت کردند و بعد به این شخص گفت: «تو بالاخره حاجتی هم از خدا داری یا نداری با این همه عبادت؟» گفت: «من حاجتم از خدا این است که کاش‌کی خدا یک خری داشت، این خرش اینجا می‌چرید و این سبزی‌ها که اینجا هست حرام نمی‌شد!» «کَیْفَ عَقْلُهُ» این است! یعنی آخرین حاجتش چه می‌شود؟ می‌گوید این سبزه‌ها دارد هدر می‌رود، یک خری بود این‌ها را می‌خورد هدر نمی‌رفتند! این سبزه‌ها برای این خلق شده که این ببیند، این از این عبور کند و برایش آیت باشد؛ اما برایش خلاصه فهم و شعوری نیست. این‌جور نیست که تخطئه عبادت باشد، تخطئه عبادت نیست؛ عبادتی مطلوب است که آن نخ تسبیح در آن باشد. درست است؟
این نگاه که اگر ما دیدیم هر کاری پیوست به امام زمان پیدا کرد، این کار — سَلَامٌ عَلَیْکُمْ! — مرتبط با امام معنای جدیدی پیدا می‌کند؛ چرا؟ چون فصل آخرش امام است، اوجِ کمالِ این کار امام است. درست است؟ اگر این باور را کردیم، آن موقع در نظام وجودی‌مان، در هر کاری‌مان، حتی وقتی یک کسی در خانه دارد وسایل برای زندگی فرزندانش تهیه می‌کند، سفره را می‌اندازد، غذا می‌پزد، اگر مرتبط با ولی این را دید که «این‌ها را دارم، سربازان امام زمان را من در حقیقت تغذیه می‌کنم، من در حقیقت پذیرایی می‌کنم»، پیوست زد عملش را به چه چیزی؟ به ظهور؛ این عمل به‌اندازه فعلی که از امام صادر بشود، این عمل شکل می‌گیرد، تا وقتی که این عمل گسسته از آن و فقط در این حدِ امروزی شکل بگیرد.
پیوسته کردن امام به جریان ظهور، پیوسته کردن اعمال به جریان ظهور و امام زمان که فصل آخر است؛ و این در دوران ما به‌خصوص اوجش محقق می‌شود. یعنی اوج این حرکت در کسانی که در دوران غیبت امام زمان (عَجَّلَ اللهُ تَعَالَی فَرَجَهُ الشَّرِیفُ) هستند دیده می‌شود، و آن هم در دوران غیبتی که هی دارد به سمت عینی شدنِ مسئله پیش می‌رود و دست امام در صحنه بیشتر دیده می‌شود. پس اگر ما نگاهمان این شد که در هر کاری که داریم درس می‌دهیم، درس می‌خوانیم، زندگی‌مان در هر صورتش، عباداتمان در هر شکلش، کارهای مختلفمان در هر به‌اصطلاح هیئتی، در این نگاه باشد که پیوستِ این با جریان ظهور چگونه است، چه ربطی پیدا می‌کند و چگونه مرتبط باید باشد؛ اگر این دغدغه ما شد، تعبیر بعضی بزرگان این است که: «از این افراد غیبت برداشته می‌شود!» برای این‌ها ارتباط دائم، فرج را ایجاد می‌کند؛ منتها این فرج برای افراد است نه همه؛ آن فرج عمومی در زمان ظهورِ خاص محقق می‌شود، ولی افراد در دوران نزدیک شدن به ظهور، هرچه نزدیک‌تر داریم می‌شویم، افراد بیشتری این را می‌یابند، احساس و ادراک می‌کنند و اعمالشان این‌گونه می‌شود. اگر این باور شد، اثر اینکه این فرهنگ را ما جا بیندازیم این می‌شود که ظهور نزدیک‌تر می‌شود.
آن‌وقت با این نگاه، خونخواهی امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) در این مسیر که با ظهور تطابق پیدا می‌کند و پرچم در دست امام زمان «یَا لَثَارَاتِ الْحُسَیْنِ» است و تمام حرکتِ جریان ظهور به‌واسطه انس بیشتر با جریان امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) شکل می‌گیرد، معنی دقیق‌تری پیدا می‌کند که امام زمان دارد این جریان را چه‌کار می‌کند: با پیوستِ خونخواهی به امام زمان، هدایت‌گری‌ای را که جلویش را دشمنان گرفتند — چه در رابطه با امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) به نحوی و در رابطه با ائمه دیگر به نحو دیگری — احیا می‌کند. و دشمن از این قاصرتر و کوچک‌تر است که بتواند جلوی هدایت‌گری را بگیرد به‌طور تام؛ ولی اگر جلوی نحوه‌ای از هدایت‌گری را گرفته، خدای سبحان نحوه دیگری را و راه دیگری را که سریع‌تر است، سرعتش بیشتر است و هدایت‌گری‌اش بالاتر است قرار داده که آن راه جدید چه هست؟ خونخواهی از این جریان به‌اصطلاح امامت است.
مثالش را بزنم: شما وقتی آقای شهید ما بود، مردم دوست داشتند ایشان را، درست است؟ اما وقتی آقا شهید شد، محبت مردم در بیدار شدن دل‌ها و تعلق به ولی — که حتی در ولیِ بعدی که نه دیده بودند، نه شنیده بودند و نه خبری ازش داشتند — چقدر عظیم‌تر شکل گرفت! آیا این غیر از این است که خودِ این نحوه خونخواهی و این آمدنِ مردم به خیابان و آن مانعیتی که دشمن ایجاد کرد برای هدایت‌گری، راه بازتری را برای هدایت‌گری ایجاد کرد؟ چون دشمن نمی‌تواند نقشه و طراحی خدا را جلویش را بگیرد. اگر دشمن توانسته بود با شهادت امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) راه هدایت‌گری را ببندد، دشمن غلبه کرده بود بر خدا! هر جا که دشمن قدم می‌گذارد و سدی ایجاد می‌کند، این سد، سیلی ایجاد می‌کند! اگر قبلاً رودی بود که این جلویش سدی زد، با سد زدن کنارش چه ایجاد می‌شود؟ سیل ایجاد می‌شود که تأثیرگذاری این سیل بسیار بیشتر از آن چه هست؟ از آن در حقیقت حرکتِ نهر و رودی است که قبلاً بوده است.
این را اگر ما باور کردیم، فقط باید در طریق این… که بر این موجی که خدا قرار داده، طریقی که خدا به‌اصطلاح قرار داده قرار بگیریم تا درست استفاده بکنیم. گاهی ما ندانسته و نشناخته، نه‌فقط در مسیر قرار نمی‌گیریم، جلوی مسیر را هم باز ما می‌بندیم! جلوی مسیر را ناشناخته ما می‌بندیم که آن خیلی بد است؛ یعنی باور نمی‌کنیم، تخطئه می‌کنیم، قبول نمی‌کنیم و جور دیگری تفسیر می‌کنیم. خدا می‌گوید این سنت الهی است که در جریان امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ)، چون این بالاترین خونی بوده که ریخته شده، پیوستش را با ظهور قرار داد که جریان امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) با پیوستِ ظهور چه می‌شود؟ معنای تام پیدا می‌کند، درست است؟ اما این پیوستِ ظهور یعنی منتظر باشیم تا ظهور؟ می‌گوید نه! از همان لحظه شهادت، رابطه با ظهورِ این و پیوستِ این با ظهور شکل گرفته و دارد در حقیقت حرکت می‌کند؛ در آن دوران ظهوری که فرج عمومی است، اوج این مرتبه آشکار می‌شود و الا الآن ما در دوران چه هستیم؟ دوران حرکتِ این خونخواهی.
و الآن این خونخواهی که زنده شده با این نگاهِ هدایت‌گری که دیشب و پریشب مفصل عرض کردم که اساس خونخواهی با چیست؟ هدایت‌گری است؛ انتقام، تشفّی نیست. تشفّی لازمه‌اش است؛ نمی‌گوییم هیچ تشفّی‌ای ندارد، «وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ» دنبالش هست، درست است، این دنبالش است اما اصلش هدایت‌گری است. لذا هدایت‌گری با بسته شدنِ ظاهر و شهادت ظاهری، هدایت‌گری اوج می‌گیرد. اگر هدایت‌گری اوج گرفت، یعنی دشمن در نقشه‌اش موفق شده یا شکست خورده؟ شکست خورده! به شرطی که ما درست بفهمیم.
طوری می‌شود که اگر در این جریان دشمن ببیند که وقتی سردار سلیمانی شهید شود، «شهید سلیمانی» خطرناک‌تر از «سردار سلیمانی» است؛ اگر امام خامنه‌ای شهید شود، «شهید امام خامنه‌ای» خطرناک‌تر است به‌مراتب از «امام خامنه‌ای» — که این سنت الهی است — دیگر آن‌وقت با اینکه ما این را نشان بدهیم بهش، جرئت نمی‌کند این کار را بکند؛ به شرطی که مؤمنان این را درست نشان بدهند، سنت خدا را آشکار کنند و نشان بدهند؛ اول باور کنند و بعد نشان بدهند.
نمی‌دانید در عالم، در کشورهای مختلف بعد از شهادت آقا چه تحولات عظیمی صورت گرفته و نمی‌گذارند ما بفهمیم! گاهی به‌صورت تک‌تک بعضی افراد که می‌آیند نقل می‌کنند؛ کشورهای مسلمان به نحوی، کشورهای مسیحی به نحوی، کشورهای حتی غیرمسلمان و غیرمسیحی به نحوی؛ در تمام این‌ها گام‌هایی در حقیقت چه شده؟ جلو رفته است. اینکه بغضِ مشترک الآن نسبت به اسرائیل و حتی آمریکا موجود در عالم را کم نگیرید ها! این‌قدر این‌ها خبرگزاری‌هایشان، کارهایشان، رسانه‌شان، دستگاه شناختی‌شان و تبلیغاتشان دارد کار می‌کند و بی‌اندازه خرج برای این کار می‌کنند، اما یک‌دفعه می‌بینید که برخلاف انتظارشان یک‌دفعه چه می‌شود؟ بغض نسبت به جریان رژیم صهیونیستی در یک اوجی قرار می‌گیرد و بعد نسبت به حاکمیت استکباری آمریکا، حتی در کشور خودشان؛ به‌طوری‌که در کشورهای اروپایی پرچم این‌ها را بکشند پایین و آتش بزنند مردم، شادی کنند مردم! این… نمی‌دانید این بغض مشترک خودش خونخواهی است، منتها در این رتبه! خونخواهی فقط زدن و کشتن نیست؛ گفتیم خونخواهی چیست؟ هدایت‌گری است. این هدایت‌گری که در این مرتبه انجام بشود خیلی عظیم است که با تمام تبلیغات این‌ها، با تمام خبرگزاری‌ها و کارهایی که دارند و دستگاه‌هایی که دارند — درست است؟ — ولی چشم و گوش مردم از نگاه به این‌ها جدا بشود و با یک چیزهایی که از لابه‌لای این‌ور و آن‌ورِ خبرها به مردم می‌رسد، مردم مطلع بشوند و بغض پیدا کنند. این حقیقتِ خونخواهی است که خدا دارد آن سیل را که دیگر قابل‌کنترل نیست، از لابه‌لای همه‌چیزها چه‌کار می‌کند؟ عبور می‌دهد؛ هرچه سد آن‌ها زدند، دارد این عبور می‌کند.
اگر ما درست شناختیم، آن‌وقت روایت فتح می‌کنیم! نمی‌گوییم خوب شد اماممان را شهید کردند، اما می‌گوییم دستگاه الهی بن‌بست ندارد. ما اگر کوتاهی هم کرده باشیم در آن، باید در حقیقت مؤاخذه بشود و پیگیری بشود، اما همه مردم و همه که کوتاهی نکردند! راه خدا بن‌بست ندارد و اگر عده‌ای هم اقلاً می‌خواستند که در این مسیر حرکت کنند، خدا می‌گوید ای پیغمبر، همین‌هایی که تبعیت می‌کنند از تو، همین کافی است: «یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ»؛ آن کسی که از مؤمنان است و تبعیت می‌کند، همین‌ها کافی هستند تا خدا راه را باز کند. لذا منتظر باشیم که ان‌شاءالله ارتباط این جریانات را با ظهور قوی‌تر کنیم و دستگاه بیداری الهی را یاری دهیم: «وَ مَنْ یَتَّقِ اللهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ».
خب، این شب‌ها متعلق به فاطمه زهرا (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) است که می‌خواهد دست ما را بگذارد در دست امام زمانمان؛ می‌خواهد ما را از این شب‌ها پیوست ایجاد کند، ما را با فرزندش مهدی صاحب‌الزمان ان‌شاءالله.
حال فاطمه (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) خیلی آشفته و خراب شده است. پیغام می‌فرستند به مسجد برای امیرالمؤمنین (عَلَیْهِ السَّلَامُ): «اگر می‌خواهی زهرا را زنده ببینی، بشتاب!» دوستانی که حج رفته‌اند، مدینه رفته‌اند، می‌دانند فاصله روضه که مسجد پیغمبر است با خانه حضرت زهرا (سَلَامُ اللهِ عَلَیْهَا) چند قدم است؛ یعنی سی چهل متر هم از آن جلو تا اینجا نمی‌شود، خیلی فاصله کم است. اما می‌گویند امیرمؤمنان (عَلَیْهِ السَّلَامُ) وقتی خبر را شنید، از آنجایی که حرکت کرد چند بار حضرت به زمین افتاد و نشست و برخاست! خبرِ اینکه فاطمه دارد می‌رود، علی را پریشان کرده بود…
تا وقتی وارد حجره می‌شود، وارد خانه می‌شود، عبا را به سویی می‌افکند، عمامه را از سر برمی‌دارد، شال را باز می‌کند و سر زهرا را بر دامن می‌گذارد. آنجا دارد صدا می‌زند: «السَّلَامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَی!» اما جواب نمی‌شنود. سلام می‌کند دوباره بر حضرت: «ای کسی که پدر تو کسی بود که به سمت دو قبله نماز خواند!» باز جواب نمی‌شنود. صدا می‌زند: «زهرا جان! أَنَا ابْنُ عَمِّکِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ!» فاطمه چشمان را باز کند، علی را ببیند درحالی‌که اشک از چشمان امیرالمؤمنین جاری است. آنجا دارد اشک‌های امیرمؤمنان و اشک‌های حضرت زهرا در هم می‌آمیزد.
وصایایی را زهرا در آخر عمر کرد: «علی جان! شبانه مرا غسل بده، شبانه مرا کفن کن، شبانه مرا دفن کن؛ نمی‌خواهم ظالمان در تشییع من باشند، نمی‌خواهم این‌ها اطراف من باشند.»
امیرمؤمنان شبانه می‌خواهد غسل بدهد. همه‌چیز را آماده کرده‌اند، به بچه‌ها می‌گویند صدا نکنید کسی نفهمد. امیرمؤمنان دارد غسل می‌دهد، اسماء آب می‌ریزد؛ اما یک‌دفعه علی تکیه بدهد به دیوار، ناله‌اش بلند شود! اسماء سؤال کند: «علی جان! شما به همه امر کردی سکوت کنند، بچه‌ها آستین‌ها در دهان کردند صدایشان بلند نشود، اما خودتان ناله می‌کنید؟!» بگوید: «اسماء! الآن دستم رسید به بازوی ورم‌کرده زهرا…»
صَلَّی اللهُ عَلَیْکِ یَا فَاطِمَةُ الزَّهْرَاءُ! اما «لَا یَوْمَ کَیَوْمِکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللهِ»! اگر وقتی علی بازوی ورم‌کرده زهرا را دید این‌جور نالان شد، امان از دل زینب وقتی بر بالین امام حسین (عَلَیْهِ السَّلَامُ) رسید «وَ الشِّمْرُ جَالِسٌ عَلَی صَدْرِهِ»… صَلَّی اللهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللهِ!