اربعین و همراهی با اهل بیت علیهم‌السلام، ۱

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم‏»

«أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِبادِ».[1]

«رَبِّ اشْرَحْ لي‏ صَدْري * وَ يَسِّرْ لي‏ أَمْري * وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِساني‏ * يَفْقَهُوا قَوْلي‏».[2]

«اللَّهُمَّ وَ أَنْطِقْنِي بِالْهُدَى وَ أَلْهِمْنِي التَّقْوَى».[3]

مقدّمه

هدیه به پیشگاه باعظمت حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله و سلّم و اهل بیت مکرّم ایشان، بویژه آقای ما سیّدالشّهداء علیه آلاف التحیّة و الثّناء صلواتی مرحمت بفرمایید.

اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم

عرض ادب به ساحت مقدّس و مبارک امیرالمؤمنین علیه أفضل صلواة المصلّین صلواتی محبّت بفرمایید.

اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.

عرض ادب و ارادت و خاکساری و التجاء و استغاثه به محضر مبارک حضرت بقیة‌ الله اعظم روحی و ارواح العالمین له الفداه و عجّل الله تعالی فرجه الشریف صلوات دیگری محبّت بفرمایید.

اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم

مراقبِ عُجب باشیم

یکی از اولین چیزهایی که به ذهن بنده می‌رسد که به محضر همه‌ی عزیزان عرض کنم، این است که برای بهره‌مند شدن از فیوضات الهی، یکی از شروط این است که انسان ملتفتِ بدهیِ خود باشد.

گاهی ممکن است وقتی ما قدمی برمی‌داریم، یا قطره‌ی اشکی می‌ریزیم، یا قدری گرد و خاک به سرمان می‌نشیند، در ذهن خود چند مرتبه با اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین حساب کنیم، و اگر کسی خیال می‌کند در این مسیر قدمی برداشته است که طلبی پیدا کرده است، ان شاء الله خدای متعال یا او را هدایت کند یا آن توفیق را اینطور به او ندهد که مایه‌ی عُجبِ او نشود.

اولین قدمِ درستیِ مسیر این است که حس بدهکار بودنِ ما زیاد بشود. هر کسی در این مسیر راه رفته است و بیش از بقیه به سختی افتاده است، بدهکاریِ بیشتری دارد.

من گاهی می‌بینم وقتی با یکدیگر گفتگو می‌کنند، بعضی‌ها تصوّر می‌کنند که سفر پیاده برای فقراست، این را نمی‌بینند که آن کسی که این توفیق را ندارد، بیچاره است که این توفیق را ندارد، و اگر کسی این موضوع را یک ضعفی تلقّی می‌کند که می‌خواهد خیال کند که نسبت به دیگران کاری کرده است، درواقع مسیر را برعکس رفته است.

ما هرچه محضر سیّدالشّهداء صلوات الله علیه بیاییم و هر نفسی که بزنیم و هر قطره‌ی اشکی که بریزیم و هر قدمی که برداریم، بدهکارتر شده‌ایم.

سِرّ عبادتِ سنگینِ اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین در محضر خدای متعال هم همین حسِ بدهکاری است، وگرنه اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین گناه نمی‌کردند که از شب تا صبح ضجّه می‌زدند، این از فتوّت و مردانگی و آقایی و کَرَمِ اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین بود که در محضر پروردگار، وقتی خیرات و برکاتی که در اختیارشان بود را می‌دیدند، بیشتر احساسِ شرم و بدهی می‌کردند.

شما هریک از اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین را ببینید، به ظاهر به ابتلائاتی گرفتار شده‌اند که این اتفاق برای کمتر کسی رخ داده است، خروجیِ این موضوع هم یک کلام گله نیست، شما هرگز نمی‌بینید اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین گله کنند، بلکه آنچه هست، حسِ شکر و رضایت و بدهی است.

این موضوع را در ابتدای جلسه عرض می‌کنم که من فتح الفتوح عالم را نگاه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها می‌دانم، با همین هم شروع می‌کنم.

وقتی اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین کاری برای خدا می‌کنند

وقتی ما دعای توسّل را می‌خوانیم به اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین عرض می‌کنیم: «یَا سَیّدَنَا وَ مَولَانَا»، ما به حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها عرض می‌کنیم: «یَا سَیِّدَتَنَا وَ مَولَاتَنَا».

روزی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه (در آن روزهای آخر) به خانه آمد و دید که حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در حال گریه کردن هستند، منتها شرایط حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها طوری نبود که دیگر صدای ایشان دربیاید، گریه‌ی بی‌صدا بود. دنیا روی سرِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه خراب شد، ذهن انسان به هزار طرف می‌رود.

کسی که همه‌ی عالم بر او تکیه دارند، روزی در مقابل چشم او به همسرش جسارت کرده‌اند، حال بی‌بی در بستر افتاده است.

در ذهن مبارک امیرالمؤمنین صلوات الله علیه آمد که آیا دست درد می‌کند؟ آیا بازو درد می‌کند؟ آیا پهلو درد می‌کند؟ دوید و سرِ حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را به دامان گرفت و عرض کرد: «یَا سَیِّدَتِی مَا یُبْکِیکِ؟»،[4] برای چه گریه می‌کنی؟

صدیقه طاهره سلام الله علیها نفرمود برای کدام درد گریه می‌کنم، بلکه دردها را از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه مخفی می‌کرد، فقط فرمود: «أَبْكِي لِمَا تَلْقَى بَعْدِي» برای غربت تو بعد از خودم گریه می‌کنم.

اگر در این مسیر سختی و دردی به انسان می‌رسد، بهتر است این را به دوستان خود هم نگوید.

امیرالمؤمنین صلوات الله علیه زخم‌ها اُحُد را از حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها مخفی کرد، حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها هم ضربات سیلی را از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه.

حسِ بدهی هم داشتند، همینکه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه عرض کرد «یَا سَیِّدَتِی مَا یُبْکِیکِ؟»، برای چه گریه می‌کنی؟ فرمود: «أَبْكِي لِمَا تَلْقَى بَعْدِي» برای غربت تو بعد از خودم گریه می‌کنم.

امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم با اینکه جگرشان سوخته بود، طوری که بعد از اینکه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را دفن کرد، وقتی به قبر او نگاه کرد فرمود: «أَمَّا حُزْنِي فَسَرْمَدٌ»[5] به تو می‌گویم که دیگر این جگر خنک نخواهد شد، «أَمَّا لَيْلِي فَمُسَهَّدٌ» وقتی شب بشود من به یادِ نیمه‌ی تاریکِ صورتِ تو می‌افتم.

مرحوم آیت الله غروی اصفهانی می‌گوید: «وَ مِن سَوادِ مَتنِها اِسوَدَّ الفَضَا» کبودیِ تنِ تو باعث شد که آسمان سیاه بشود، «یا سَاعِدَ اللهِ الاِمامَ المُرتَضی» خدا به دادِ علی برسد در آن لحظه‌ای که باید تو را غسل بدهد.

حضرت با اینکه تا آخر عمر سوخت… در اواخر عمر شریف امیرالمؤمنین صلوات الله علیه کسی آمد و به حضرت عرض کرد: شما مرد جنگ هستید، محاسن شما سفید شده است، خضاب کنید، مستحب است که فرمانده‌ی مسلمین آثار ضعف نداشته باشد. حضرت فرمودند: من عزادار هستم. آن شخص عرض کرد: اخیراً کسی از بنی هاشم از دنیا نرفته است! نمی‌دانست که جگر امیرالمؤمنین صلوات الله علیه سی سال سوخت.

همینکه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها فرمود «أَبْكِي لِمَا تَلْقَى بَعْدِي» برای غربت تو بعد از خودم گریه می‌کنم، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه خواست دلِ او را آرام کند، عرض کرد: «فَوَ اَللَّهِ إِنَّ ذَلِكِ لَصَغِيرٌ عِنْدِي فِي ذَاتِ اَللَّهِ» فاطمه جان! چون خدا می‌بیند من راحت تحمّل می‌کنم و برای من کوچک است.

مسیرِ زندگیِ اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین این است که اگر کاری در راهِ خدا کنند، اصلاً این کار را نمی‌بینند، اگر هم بخواهند از آن اسم ببرند می‌گویند حقیر و صغیر است. این شیوه‌ی زندگی و نوع نگاه اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین است.

ان شاء الله خدای متعال روزی کند که ما در این سفر رنگی از اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین بگیریم.

نگاهِ بی‌بدیلِ حضرت زینب کبری سلام الله علیها

اینکه این بانوی بی‌بدیل، زینتِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، دست زیر بدن برد و عرض کرد: «اللّهُمَ تَقَبَّلْ مِنَّا هَذَا الْقَلِیلَ الْقُرْبَانَ»،[6] نخواست یک حرفِ رسانه‌ای بزند.

وقتی آن ملعونِ ازل و ابدِ ناپاکزاده گفت: «كَيْفَ رَأَيْتِ صُنْعَ اَللَّهِ بِأَخِيكِ»[7] دیدی خدا با برادرت چکار کرد؟ حضرت زینب کبری سلام الله علیها فرمود: «مَا رَأَيْتُ إِلاَّ جَمِيلاً» ما بجز زیبایی ندیدیم.

این سلول سلولِ بی‌بیِ دو عالم بود که عالم را اینطور می‌دید که اگر حسین در راه خدا دادیم «اللّهُمَ تَقَبَّلْ مِنَّا هَذَا الْقَلِیلَ الْقُرْبَانَ».

بدانیم که ما همیشه بدهکارِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه هستیم

من از این موضوع نگران هستم که ما گاهی یک قدمی برداریم و بعد در نهایت خیال کنیم که کاری کرده‌ایم. اگر انصاف داشته باشیم می‌بینیم در این رابطه‌ی ما با سیّدالشّهداء صلوات الله علیه، ما فقط یک طرفه برده‌ایم.

این مسیری را که امروز در آن لحظه‌ای خالی از موکبِ پذیرایی نیست، روزی بجز گریه‌ی بی‌صدای بچه‌های حضرت، هیچ پذیرایی دیگری نداشت.

حال ما در این مسیر قرار گرفته‌ایم، در این شراکت و نسبتِ ما با سیّدالشّهداء صلوات الله علیه، آنچه بوده است، ما یکطرفه برده‌ایم، ما کاری نکرده‌ایم. و اگر خدای متعال نعوذبالله این حس بدهکاری را در ما ایجاد نکند، ما دو سر باخت شده‌ایم.

اولین قدم این است که هر کسی در جلسه‌ی سیّدالشّهداء صلوات الله علیه، در زیارتِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه، در این مسیر، پرتوفیق‌تر است، بدهکارتر است، کسی کاری نکرده است.

الحمدلله کرونا آمد و همه‌ی ما را از توهّم بیرون درآورد که سیّدالشّهداء صلوات الله علیه هیچ نیازی به ما ندارد، بلکه همه‌ی ما گرفتارِ او هستیم، همه‌ی ما بدهکار و فقیرِ درگاهِ او هستیم، خدای متعال پرچمِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه را بلند کرده است. هرکجا که امام حسین علیه السلام را می‌شناسند، دکّانِ او از خدا پُررونق‌تر است، کسی که با خدا معامله کرده است به ما نیازی ندارد که خدای نکرده بخواهیم قیافه بگیریم.

ان شاء الله خدای متعال روزی کند هر قدمی که برمی‌داریم، اینجا سرافکنده‌تر بشویم، خجالت‌زده‌تر بشویم. ما در این مسیر جز اینکه بهره ببریم کاری نکرده‌ایم، او بوده است که دخترانِ آفتاب مهتاب ندیده را تا شام به اسارت فرستاده است که این مسیر برای ما باز بشود، او برای هدایتِ ما خیلی سرمایه‌گذاری کرده است، سرمایه‌ی سنگین هم داده است.

تا زمانی که کسی دختر نداشته باشد متوجّه نمی‌شود که سیّدالشّهداء صلوات الله علیه چه مرامی برای دیگران گذاشته است.

دخترانی که پدرشان بهارِ یتیمان است، تجربه‌ی ترسیدن نداشتند، تجربه‌ی نگاهِ آلوده نداشتند، تجربه‌ی در تیررس نگاهِ خیره‌ی کسی قرار گرفتن نداشتند، سیّدالشّهداء صلوات الله علیه برای اینکه مسیرِ هدایت را باز کند، این‌ها را به مسیر آورده است.

حال ما قدمی برداریم، که قدمی برداریم یا قدمی برنداریم این مسیر به جمع ما هیچ ربطی ندارد، الحمدلله آنقدر رونق دارد که کسی مانند من توهّم نکند که بود و نبودِ من اثری دارد، و ان شاء الله خدای متعال ما را جزو کسانی قرار بدهد که به خودمان ملتفت باشیم که در محضر سیّدالشّهداء صلوات الله علیه چیزی برای عرضه کردن نداریم، همینکه ما را هم بین خیل عشّاق…

من خودم را عرض می‌کنم، از اینکه بخواهم بعضی اسامی را روی خود بگذارم خجالت می‌کشم، ان شاء الله خدای متعال مرحوم آیت الله ناصری را رحمت کند، اصلاً خجالت می‌کشم بگویم زائر هستم.

اولین قدم این است که زائر باید به این موضوع توجّه کند که سیّدالشّهداء صلوات الله علیه در این مسیر خیلی یک طرفه مایه گذاشته است، اگر زائر حس بدهکاری ندارد باید یک مشورتی با یک ربّانی کند.

در مسیر مشایه فکر کنیم

نکته‌ی دوم این است که شما هرچه در این مسیر میل بفرمایید، نوش جان شما، گوارای وجود شما. کمالِ آن خوراکی‌ها در این است که شما میل کنید. اما خدا روزی کند هر زائری دقایقی در روز را بی‌توجه به کنار جاده، با توجّه به مزور، پشت سر امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، پیش رو هم سیّدالشّهداء صلوات الله علیه، حرکت کند. در روز دقایقی به این موضوع توجّه کنیم که شاید با امام زمان ارواحنا فداه همگام شدیم، شاید حضرت جلوتر یا کنارِ ما حرکت می‌کند. به سیّدالشّهداء صلوات الله علیه توجّه داشته باشیم.

فقط زمانی که به پذیرایی نیاز دارید و گرسنه هستید و می‌خواهید نوش جان کنید نزدیکِ سمتِ راستِ جاده قرار بگیرید. دقایقی در روز را با حرکت کردن در سمت چپ جاده، به حضرت توجّه کنید.

من نمی‌توانم همه‌ی روایت امام صادق علیه السلام را بخوانم که خدای نکرده سفر برای شما زهر نشود، هرچه میل می‌کنید نوش جان شما، می‌ترسم سیّدالشّهداء صلوات الله علیه به من بفرماید که چرا با این روایت کامِ میهمانان مرا تلخ کردی؟ نمی‌خواهم کام شما را تلخ کنم، ان شاء الله خدای متعال من را جزو نوکران شما قرار بدهد. اما همینقدر به محضر شما عرض می‌کنم که امام صادق علیه السلام فرمود: شنیدم وقتی به کربلا می‌روید، همینطور که حرکت می‌کنید، خیلی به غذا فکر می‌کنید. اگر اینطور می‌روید، نروید بهتر است. این را بدان که وقتی جدّ ما را کشتند هم تشنه بود و هم گرسنه بود.

خوب است زائر ساعتی در روز را بی‌توجّه به بقیه‌ی اطعمه و اشربه و گفتگوی با دوستان، در همین آرام آرام و ساکت حرکت کردن و تفکّر و اینکه تو با ما چکار کردی حرکت کند.

فرصت زیارت اربعین را غنیمت بشماریم

مرحله‌ی سوم این است، من خودم را عرض می‌کنم که به شما جسارت نباشد، بسیاری از عبادات، خیرات و برکات هست که وقتی از من فوت می‌شود، متأسفانه من اصلاً غصه نمی‌خورم. نماز شب از من فوت می‌شود، وقتی صبح بلند می‌شوم عادی هستم، هر روز اینطور است، نعوذبالله تکراری است. بسیاری از عبادات هست، ایام خاص، تلاوت قرآن، ذکرهای فراوان، نمازهای مستحبی، من مثل شما نیستم و زیاد از این‌ها بهره نمی‌برم، کم‌توفیق هستم، آرامش هم دارم، دلم هم نمی‌سوزد.

اما اگر قبل از اینکه بخواهم به کربلا بیایم، ناگهان بگویند بلیط بهم خورده است و از این سفر محروم شده‌ای، من نسبت به این فضیلت حساس هستم، از چند ماه قبل برای اربعین دعا می‌کنم. در میان این اربعین هم برای اربعین سال بعد دعا می‌کنم.

این برای اشتیاقِ ما به کارِ خیر نیست، این لطفِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه که دلِ من بیچاره را هم با شما همراه کرده است.

تنها جایی که ما از فوت شدنِ یک عبادت نگران هستیم، برخلاف اولیای خدا که… در بین اولیای خدا کسی را داشته‌ایم که وقتی نماز شب او قضا شده است، دو روز نمی‌توانست با کسی حرف بزند. من که آنطور نیستم، اما حسین جان! تو کاری کرده‌ای که ما از چند ماه قبل از اینکه بخواهد ایام اربعین شروع بشود و فضای این امر فراهم بشود، دل ما نگران اربعین است، در میان اربعین هم برای سال بعد فکر می‌کنیم.

اما عزیزان من! وقتی وارد این وادی می‌شویم، شیطان به آدمی که از مرحله پرت است که کاری ندارد، او کارِ خود را می‌کند. همینکه شیطان بتواند حواس من را در روز یا شب، در این پیاده‌روی که… اگر به ما می‌گفتند آیا دوست داری با امام زمان ارواحنا فداه همگام بشوی و حضرت را ببینی؟ چه می‌گفتیم؟ شک نیست که این پیاده‌روی به سمتِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه، حرکت کردن و همگام شدن با امام زمان ارواحنا فداه است.

این امر را با حرف‌های فلان حزب و فلان گروه و فلان اختلاف و… تلف نکنید، در اینصورت عمر ما در این سفر تلف می‌شود، فرصت ما می‌گذرد.

این فرصتی که خدای متعال در این چند سال اخیر به ما عطاء کرده است، در طول تاریخ چنین فرصت‌هایی نبوده است، اگر به زیارت می‌آمدند، از ناامنی جاده می‌ترسیدند، از اینکه یهودی‌ها راه را ببندند و به خطر بیندازند می‌ترسیدند، اصلاً پذیرایی در کار نبود، گاهی شبانه و مخفیانه حرکت می‌کردند. نه شبانه مانند الآن که شب مانند روز روشن است و پُر از جمعیت است، الآن شب از روز پُرجمعیت‌تر است.

خدای متعال این فرصت را به نسل ما داده است و معلوم نیست این فرصت تا چه زمانی هست.

از این فرصت‌سوزی به خدای متعال پناه می‌بریم، از اینکه روز قیامت حسرتِ اربعینِ امسالِ خود را بخورم به خدای متعال پناه می‌برم. بگوید تو در سفر حرکت کردی، چند روز راه آمدی، چند هزار ثانیه فرصت داشتی، به امام زمان ارواحنا فداه توجّه نکردی. برای اینکه این مسیر باز بشود دخترانِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه از کربلا تا نجف و شام ضجّه زده‌اند. ان شاء الله خدای متعال به همه‌ی شما توفیق بدهد که سفر اربعین امسال شما نقطه‌ی عطف باشد و هر ثانیه‌ی آن توجّه و حضور باشد.

توجّه کنیم که فرصت‌سوز نباشیم

خیلی‌ها یک مرتبه به خیمه‌ی سیّدالشّهداء صلوات الله علیه آمده‌اند و پرواز کرده‌اند، بعضی‌ها هم که ما آن‌ها را در تاریخ لعن می‌کنیم، یک مرتبه فرصت داشتند که به خیمه‌ی حضرت بیایند، و قدرِ این یک مرتبه را ندانستند. سیّدالشّهداء صلوات الله علیه «عبیدالله حرّ جعفی» را صدا زد و او نیامد، سیّدالشّهداء صلوات الله علیه حضرت علی اکبر علیه السلام را فرستاد و فرمود تو برو و او را دعوت کن. عبیدالله حرّ جعفی نیامد و حتّی جسارت کرد، بعد خودِ حضرت تشریف برد، اول جسارت کرد، بعد که دید حضرت جلوی خیمه ایستاده است خجالت کشید.

عرب نوعاً میهمان‌نواز است، گفت: بفرمایید داخل.

حضرت نگاهی به عبیدالله حرّ جعفی نگاهی کرد و فرمود: «أَيُّهَا اَلرَّجُلُ إِنَّكَ مُذْنِبٌ خَاطِئٌ»،[8] تو خیلی غرق گناه هستی، پرونده‌ی تو سنگین است.

این عبیدالله حرّ جعفی حتّی شیعه هم نبود، ولی حضرت فرمودند: من می‌توانم کاری کنم که شفاعت جدّم را تضمین کنم.

یعنی من تو را آدم می‌کنم، اگر تو همراه بشوی کاری می‌کنم که روز قیامت استحقاقِ شفاعت جدّم را پیدا کنی.

البته او بی‌ادبی کرد و گفت: من فعلاً قصدِ مُردن ندارم. محاسن شما خیلی خوش‌رنگ است، آیا خضاب کرده‌اید یا این رنگ طبیعی محاسن شماست؟

حضرت برای اینکه ببیند آیا کورسوی امیدی در این شخص هست یا نه، اشاره کردند و فرمودند: «الشَّيْبُ إِلَيْنَا بَنِي هَاشِمٍ يُعَجِّلُ»[9] در کودکی ما بلایی بر سر ما آوردند که ما زود پیر شدیم.

ولی عبیدالله حرّ جعفی توجّه نکرد و گفت: اگر بخواهید شمشیر و اسب خود را می‌دهم.

حضرت فرمودند: «وَ ما كُنْتُ مُتَّخِذَ اَلْمُضِلِّينَ عَضُداً»،[10] من از گمراه‌کننده کمک نمی‌خواهم. یعنی آمده بودم که دست تو را بگیرم.

من وقتی می‌بینم سیّدالشّهداء صلوات الله علیه حتّی عبیدالله حرّ جعفی که گمراه کننده است را به خیمه‌ی خود دعوت می‌کند، اولاً امید پیدا می‌کنم که می‌خواهد من را هم دعوت کند، ثانیاً عبیدالله حرّ جعفی یک مرتبه در خیمه‌ی حضرت حاضر شد، هزار و چهارصد سال است که بعنوانِ یک فرصت‌سوزِ بدبخت از او نام برده می‌شود و به او «بیچاره» گفته می‌شود.

پناه می‌برم به خدا از آن روزی که این همه از اول محرم تا بحال، یعنی نزدیک چهل و پنج روز است که ما در خیمه‌ی سیّدالشّهداء صلوات الله علیه هستیم، لباسِ عزای حضرت بر تنِ ماست، این یک فرصتِ عظیم برای ماست؛ و پناه بر خدا از آن روزی که این محرم و صفر تمام بشود، وقتی مردم مرا نگاه کردند بگویند تو چه بهره‌ای برده‌ای؟ پناه می‌برم به خدا از اینکه حالِ من شبیه حالِ عبیدالله حرّ جعفی بشود.

ما بیچاره‌ی جاودانگی هستیم

کسانی بوده‌اند که یک مرتبه به خیمه‌ی حضرت آمده‌اند، ولی زیر و رو شدند. این عنایتِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه است.

اگر کسی توجّه داشته باشد، ممکن است مسیرِ حضرت، توانِ حضرت، شامل حال ما هم بشود که ما را تکان بدهد و جابجا کند.

ان شاء الله خدای متعال ما را قدردان شهدا قرار بدهد، در این مسیر به یادِ پدر و مادر و کسانی که نتوانستند بیایند و شهدا بودن… اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین از لئامت طبع و پست‌فطرتی بیزار هستند، اگر ببینند انسان در این مسیر چند نفر را هم یاد می‌کند، بگوید شهدایی بودند که خون و جان دادند و از فرزندان خود گذشتند که ما به زیارت برویم، ما هم قدم‌های خود را به یاد آن‌ها برداریم، شهدا محبوبِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه هستند، چه بسا حضرت به ما هم نگاه کنند…

یک نفر بود که یک مرتبه به خیمه‌ی حضرت آمد و از نظر بنده عاشقانه‌ترین جمله‌ی تاریخ را گفته است. اگر به من بگویند از کلامِ غیرمعصومین باید چه جمله‌ای را بر تارک عرش نوشت، من این جمله را می‌دانم، این هم هنرِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه است.

باید مقدّمه‌ای بگویم تا بتوانم این جمله را معنا کنم.

هر جایی که عدّه‌ای به نام نامیِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه دور یکدیگر جمع شده‌اند، یک فرصتِ پرواز است.

ما آدم‌ها بیچاره‌ی جاودانگی هستیم، همین عزیزانی که الآن دوربین بدست دارند و با تلفن همراه خود عکسبرداری و فیلمبرداری می‌کنند، به دنبال ثبتِ این ماجرا هستند که این ماجرای هم چیز خاصی نیست، دل ما می‌خواهد که بمانیم، ما بیچاره‌ی ماندن هستیم. جذابیتِ جاودانگی برای ما زیاد است. برای جدّمان آدم ابوالبشر هم زیاد بوده است. اینکه ما خیلی از اوقات مسیرِ از نجف تا کربلا را، در این اوقات معنوی گرفتارِ این هستیم که از خودمان و دیگران فیلم بگیریم و کم‌توجّه هستیم… البته شاید کسی به جهتی یا به یک غرض عقلایی این کار را انجام می‌دهد، نمی‌خواهم هر کسی این کار را می‌کند تخطئه کنم، نوع را عرض می‌کنم، این موضوع برای این است که ما دوست داریم بماند و بعداً به آن نگاه کنیم و ماندگار بشود و این صحنه از بین نرود. ما ماندگاری را دوست داریم، خدای متعال این حس را در ما قرار داده است که ما قیامت و جاودانگی را دوست بداریم.

اگر ابلیس هر وعده‌ای به حضرت آدم داده بود، حضرت آدم اصلاً گوش نمی‌کرد، اما قرآن کریم می‌فرماید: آنجایی که خدا به او فرمود این دشمنِ آشکارِ شما دو نفر است، شیطان آمد و به آدم گفت: «هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ»[11] آیا می‌خواهی درخت جاودانگی را به تو نشان بدهیم؟ «وَمُلْكٍ لَا يَبْلَى» حکومتی که از بین نمی‌رود.

حضرت آدم در آن نشئه‌ای که امر و نهی شرعی هم در آن نبود، با همه‌ی وجود قبول کرد.

نوع ما که فرزندان حضرت آدم هستیم، بیچاره‌ی جاودانگی هستیم، جذابیتِ بهشت در جاودانگیِ بهشت است. آدم هرچه شد، قرآن کریم می‌فرماید لغزشگاه او در «هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ» است، درخت جاودانگی او را به زمین زد.

جمله‌ی ماندگارِ جناب زهیر سلام الله علیه

حال شما نگاه کنید، آقایی بود که خیلی هم با سیّدالشّهداء صلوات الله علیه همراه نبود، حضرت پیغام دادند که بیا تا تو را ببینیم. این آقا نمی‌خواست برود، همسرِ او گفت: امام حسین علیه السلام فرزندِ پیغمبر است، اگر روز قیامت پیغمبر گفت که این نوه‌ی من که همیشه روی دوش من بود و می‌دیدی من او را دوست دارم، تو را صدا زد و تو حتّی جواب او را هم ندادی، چه خواهی گفت؟ برو ببین چه می‌گوید، نهایتاً اگر نخواستی قبول نمی‌کنی.

این شخص به محضر سیّدالشّهداء صلوات الله علیه آمد، حضرت او را به یادِ خاطره‌ای انداخت، او فهمید و توبه کرد.

من خاطره را می‌گویم، ولی معلوم است که نقطه‌ی عروج او، در جای دیگری است.

زهیر به محضر سیّدالشّهداء صلوات الله علیه آمد، وقتی بیرون آمد به همسر خود گفت: من تو را طلاق دادم که تو را بعد از من اسیر نکنند، همه‌ی اموالم را هم به تو بخشیدم.

اطرافیان به او گفتند: چه شد؟ تو اصلاً نمی‌خواستی به خیمه‌ی سیّدالشّهداء صلوات الله علیه بروی!

او خاطره‌ای گفت که معلوم شد وقتی حقیقت را فهمید توبه کرده است. همه‌ی عظمتِ زهیر توبه است، منتها سیّدالشّهداء صلوات الله علیه کاری کرده است که توضیح می‌دهم.

گفت ما در قفقاز امروزی، در فتحِ بِلِنجِر، با «سلمان باهِلی» بودیم، جنگیدیم و پیروز شدیم و طلاهای زیادی هم غنیمت بدست آوردیم، خیلی خوشحال بودیم. سلمان باهلی به من گفت: آیا خیلی خوشحال هستی؟ گفتم: بله! خیلی! هم جنگیدیم و هم ثروت بدست آوردیم.

سلمان باهلی گفت: من از پیغمبر شنیدم غنیمت را برای کسانی است که دَم را غنیمت می‌شمارند و وقتی حسینِ من قیام می‌کند، به او می‌پیوندند.

این در قفقازِ امروزی در ذهنِ زهیر بود، فراموش کرده بود. بر حسب شبهات بنی امیّه هم کمی از سیّدالشّهداء صلوات الله علیه فاصله گرفته بود، حتّی به قولی خیمه خود را در جایی که حضرت حضور داشت نمی‌زد.

شبیه ماجرای زبیر که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه او را در جمل صدا کرد و او را به یادِ روایت پیغمبر انداخت، سیّدالشّهداء صلوات الله علیه هم زهیر را به یادِ این خاطره انداخت.

زهیر فهمید که مسیرِ او خطاست، فرقِ زهیر و زبیر در توبه است، زبیر توبه نکرد، زهیر توبه کرد.

زهیر توبه کرد، هدایت اختیاری است، اما سیّدالشّهداء صلوات الله علیه مابقی کار را انجام داد. زهیر فقط توبه کرد، زهیر که در طی چند روز به کلاس عرفان نرفته بود، زهیر فقط توبه کرد، سیّدالشّهداء صلوات الله علیه برکت داد. زهیر توبه کرد، سیّدالشّهداء صلوات الله علیه دلِ او را برد.

این زهیر جلمه‌ای گفته است که یقیناً وقتی توبه کرد، سیّدالشّهداء صلوات الله علیه نگاهی به او کرده است که چنین حرفی زده است.

وقتی دید بعد از خبر شهادت حضرت مسلم بن عقیل علیه السلام همه‌ی یاران سیّدالشّهداء صلوات الله علیه رفتند، چند نفر از یاران بلند شدند تا به بقیه دلداری بدهند، یک نفر مسلم بن عوسجه است، گفت: حسین جان! ما مدیون تو هستیم، ما بدهکارِ تو هستیم که اجازه دادی ما بهمراه تو بیاییم، ما این فرصت را قدر می‌دانیم، ما با بصیرت به سراغ تو آمده‌ایم.

هر کسی جمله‌ای گفت، زیباترین جمله را حبیب و مسلم بن عوسجه که پنجاه سال در محضر سیّدالشّهداء صلوات الله علیه بودند نگفتند، آن کسی گفت که یک مرتبه به خیمه‌ی سیّدالشّهداء صلوات الله علیه آمد و حضرت او را نگاه کرد. ما هم در این مسیر باید بگوییم: حسین جان! به ما هم نگاهی کنید.

ما در این مسیر بگوییم «یا مُحْسِنُ قَدْ اَتاکَ الْمُسیء» ای اهل احسان! گنهکار به سمت تو می‌آید… همیشه می‌شود این جملات را گفت ولی این ایام بهتر است بگوییم که «ضَيْفُكَ بِبَابِكَ» میهمان به درِ خانه‌ی شما آمده است، «عُبَیْدُکَ بِفِنَائِک» بنده‌ی روسیاهِ تو به درگاهِ تو آمده است، «مِسْکِینُکَ بِبَابِک»، در این دنیا هیچ چیزی بجز تو ندارم.

این فرصتی که در این مسیر چه چیزی بگوییم، چند روز دیگر تمام می‌شود و بعداً حسرت خواهیم خورد.

زهیر دید یک به یک بلند شدند، مسلم بن عوسجه و حبیب و… اعلامِ همراهی و وفا کردند، بلند شد و عبارتِ عجیبی گفت. گفت: حسین جان! اگر به من بگویند در این دنیا، با همه‌ی نعمات جاودانه هستی، و فقط برای یاریِ تو من را از این دنیا جدا می‌کنند، من خلود را فدای سرِ تو می‌کنم و مرگِ در راهِ تو را به خلودِ در نعمات ترجیح می‌دهم.

حسین جان! من برای این نمی‌خواهم که آب و نان مرا درست کنی، من تو را برای خودت می‌خواهم.

«شیخ عبدالحسین أعسم» می‌گوید: «تَبكِيكَ عَينِي لَا لِأجلِ مَثُوبَةٍ» حسین جان! من برای تو گریه می‌کنم، ولی نه برای ثواب. «لَكِنَّمَا عَينِي لِأجلِكَ بَاكِيَه» چشمم برای خودِ تو گریه می‌کند.

ما گریه نمی‌کنیم که چیزی بدست بیاوریم، به آن لحظه‌ای گریه می‌کنیم که به تو بی‌ادبی کردند، در مقابل فرزندانت آب روی زمین ریختند.

حسین جان! ره‌آورد سفرِ ما را در این سفر، این قرار بده که ما در این سفر بجز تو، چیز دیگری از تو نخواهیم. حیف است که روز قیامت ببینیم عدّه‌ای محو تو نشسته‌اند ولی ما منتظرِ حساب و کتاب هستیم. دوست داریم جزو آن کسانی باشیم که باید ما را به زور به بهشت ببرند، چون دوست داریم تو را نگاه کنیم.

هر کسی در این مسیر هر چیزی غیر از اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین بخواهد، ضرر کرده است و کم فروخته است، آیات خدا را مفت نفروشید.

روضه و توسّل

بعضی اوقات باید شما روضه را بشنوید که در مسیر به آن فکر کنید، این روضه را امیرالمؤمنین صلوات الله علیه خوانده است، قبل از آن مقدّمه‌ای عرض می‌کنم.

عرب جاهلی خصیصه‌ی بسیار زشتِ وقیهی داشت، اگر با کسی بد بود، یا خودش را می‌دزدید، یا زن و بچه‌ی او را.

قرآن کریم دو مرتبه به این موضوع اشاره کرده است، می‌فرماید: «تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ».[12] این عبارت را در ذهن خود داشته باشید، اینجا ترجمه می‌کنم، نمی‌توانم بین روضه شرح بدهم. «تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ» یعنی خدای متعال می‌فرماید به سرِ شما منّت گذاشتم و مسلمان شدید، آیا یادتان نیست که قبلاً «تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ»؟ در دوران جاهلیت کاری با شما کرده بودند که وقتی با کسی دعوا می‌کردید یا در گرفتاری می‌افتادید، می‌ترسیدید که شما یا ناموستان را بربایند. به برکتِ اسلام امنیت آمد.

حاشیه‌ی باب 88 کتاب کامل الزیارة است، جای کتاب هم مهم است، حضرت زینب کبری سلام الله علیها فرمود: وقتی من خردسال بودم و مادر خود را از دست دادم، گریه می‌کردم.

خادمِ پیغمبر «اُمّ أیمَن» می‌آمد و مرا دلداری می‌داد، چیزهایی راجع به حسینِ ما می‌گفت که این‌ها خیلی سنگین بود و دوست نداشتم باور کنم، دلم هم یاری نمی‌کرد که از پدر خود بپرسم، تا اینکه پدرم امیرالمؤمنین صلوات الله علیه ضربت خورد. وقتی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه ضربت خورد و دیدم بزودی شهید می‌شود، روز آخر کنار امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نشستم، دست او را گرفتم، وقتی چشم خود را باز کرد عرض کردم: بابا! اُمّ أیمَن سی سال قبل چیزهایی راجع به حسینِ ما می‌گفت، آیا این مطالب راست است؟ آیا واقعاً رخ می‌دهد؟

امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به من فرمودند: اُمّ أیمَن چه می‌گفت؟

حضرت زینب کبری سلام الله علیها تعریف می‌کنند.

روضه‌ای که در ذهنِ حضرت زینب کبری سلام الله علیها است، شهادتِ سیّدالشّهداء صلوات الله علیه است، اما امیرالمؤمنین صلوات الله علیه غیرتِ خداست و به جای دیگری اشاره می‌کند.

حضرت زینب کبری سلام الله علیها عرض کرد: اُمّ أیمَن می‌گفت که حسینِ ما را بینِ دو نهرِ آب، با لبِ تشنه…

همینکه من این را عرض کردم، پدرم برگشت و به من نگاه کرد و فرمود: «تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ»… این‌ها کاری با شما می‌کنند که تشویش به دلِ بچه‌ها راه بیفتند…

حضرت زینب کبری سلام الله علیها این مطالب را به امام سجّاد علیه السلام می‌فرمایند، یعنی من می‌دانم جلوتر می‌خواهند چکار کنند، نگران نباش، ما مسیر را طی می‌کنیم…

فرمود: پدرم به من گفت «تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ»، کاری می‌کنند که مدام در دلِ بچه‌ها دلشوره بیفتد، بعد امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نگاهی به من کرد و فرمود: زینب جان! تو و دخترها را می‌بینم، آن لحظه‌ای که حرامی آنقدر نزدیک می‌شود که دست‌ها را به گردن‌ها ببندد…

[1]– سوره‌ مبارکه غافر، آیه 44.

[2]– سوره‌ مبارکه طه، آیات 25 تا 28.

[3]– الصّحيفة السّجّاديّة، ص 98.

[4] بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام ، جلد ۴۳ ، صفحه ۲۱۸ (وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: لَمَّا حَضَرَتْ فَاطِمَةَ اَلْوَفَاةُ بَكَتْ فَقَالَ لَهَا أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ يَا سَيِّدَتِي مَا يُبْكِيكِ قَالَتْ أَبْكِي لِمَا تَلْقَى بَعْدِي فَقَالَ لَهَا لاَ تَبْكِي فَوَ اَللَّهِ إِنَّ ذَلِكِ لَصَغِيرٌ عِنْدِي فِي ذَاتِ اَللَّهِ قَالَ وَ أَوْصَتْهُ أَنْ لاَ يُؤْذِنَ بِهَا اَلشَّيْخَيْنِ فَفَعَلَ)

[5] روضة الواعظین ، جلد ۱ ، صفحه ۱۵۲ (وَ رُوِيَ أَنَّ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ : عِنْدَ دَفْنِ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ عَنِّي وَ عَنِ اِبْنَتِكَ اَلنَّازِلَةِ فِي جِوَارِكَ وَ اَلسَّرِيعَةِ اَللَّحَاقِ بِكَ قَلَّ يَا رَسُولَ اَللَّهِ عَنْ صَفِيَّتِكَ صَبْرِي وَ رَقَّ عَنْهَا تَجَلُّدِي إِلاَّ أَنَّ لِي فِي اَلتَّأَسِّي بِعِظَمِ فُرْقَتِكِ وَ فَادِحِ مُصِيبَتِكِ مَوْضِعَ تَعَزٍّ فَلَقَدْ وَسَّدْتُكَ فِي مَلْحُودَةِ قَبْرِكَ وَ فَاضَتْ بَيْنَ نَحْرِي وَ صَدْرِي نَفْسُكَ إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ  فَلَقَدِ اُسْتُرْجِعَتِ اَلْوَدِيعَةُ وَ أُخِذَتِ اَلرَّهِينَةُ أَمَّا حُزْنِي فَسَرْمَدٌ وَ أَمَّا لَيْلِي فَمُسَهَّدٌ إِلَى أَنْ يَخْتَارَ اَللَّهُ لِي دَارَكَ اَلَّتِي أَنْتَ بِهَا مُقِيمٌ وَ سَتُنْبِئُكَ اِبْنَتُكَ فَأَحْفِهَا اَلسُّؤَالَ وَ اِسْتَخْبِرْهَا اَلْحَالَ هَذَا وَ لَمْ يَطُلِ اَلْعَهْدُ وَ لَمْ يَخْلُ اَلذِّكْرُ وَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمَا سَلاَمَ مُوَدِّعٍ لاَ قَالٍ وَ لاَ سَئِمٍ فَإِنْ أَنْصَرِفْ فَلاَ عَنْ مَلاَلَةٍ وَ إِنْ أُقِمْ فَلاَ عَنْ سُوءِ ظَنٍّ بِمَا وَعَدَ اَللَّهُ بِهِ اَلصَّابِرِينَ.)

[6] كبريت احمر، صفحه 376

[7] بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام ، جلد ۴۵ ، صفحه ۱۱۴ (ثُمَّ إِنَّ اِبْنَ زِيَادٍ جَلَسَ فِي اَلْقَصْرِ لِلنَّاسِ وَ أَذِنَ إِذْناً عَامّاً وَ جِيءَ بِرَأْسِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَوُضِعَ بَيْنَ يَدَيْهِ وَ أُدْخِلَ نِسَاءُ اَلْحُسَيْنِ وَ صِبْيَانُهُ إِلَيْهِ فَجَلَسَتْ زَيْنَبُ بِنْتُ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مُتَنَكِّرَةً فَسَأَلَ عَنْهَا فَقِيلَ هَذِهِ زَيْنَبُ بِنْتُ عَلِيٍّ فَأَقْبَلَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي فَضَحَكُمْ وَ أَكْذَبَ أُحْدُوثَتَكُمْ فَقَالَتْ إِنَّمَا يَفْتَضِحُ اَلْفَاسِقُ وَ يَكْذِبُ اَلْفَاجِرُ وَ هُوَ غَيْرُنَا فَقَالَ اِبْنُ زِيَادٍ كَيْفَ رَأَيْتِ صُنْعَ اَللَّهِ بِأَخِيكِ وَ أَهْلِ بَيْتِكِ فَقَالَتْ مَا رَأَيْتُ إِلاَّ جَمِيلاً هَؤُلاَءِ قَوْمٌ كَتَبَ اَللَّهُ عَلَيْهِمُ اَلْقَتْلَ فَبَرَزُوا إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَ سَيَجْمَعُ اَللَّهُ بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُمْ فَتُحَاجُّ وَ تُخَاصَمُ فَانْظُرْ لِمَنِ اَلْفَلْجُ يَوْمَئِذٍ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا اِبْنَ مَرْجَانَةَ قَالَ فَغَضِبَ وَ كَأَنَّهُ هَمَّ بِهَا فَقَالَ لَهُ عَمْرُو بْنُ حُرَيْثٍ إِنَّهَا اِمْرَأَةٌ وَ اَلْمَرْأَةُ لاَ تُؤَاخَذُ بِشَيْءٍ مِنْ مَنْطِقِهَا فَقَالَ لَهُ اِبْنُ زِيَادٍ لَقَدْ شَفَى اَللَّهُ قَلْبِي مِنْ طَاغِيَتِكِ اَلْحُسَيْنِ وَ اَلْعُصَاةِ اَلْمَرَدَةِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِكِ فَقَالَتْ لَعَمْرِي لَقَدْ قَتَلْتَ كَهْلِي وَ قَطَعْتَ فَرْعِي وَ اِجْتَثَثْتَ أَصْلِي فَإِنْ كَانَ هَذَا شِفَاءَكَ فَقَدِ اِشْتَفَيْتَ فَقَالَ اِبْنُ زِيَادٍ هَذِهِ سَجَّاعَةٌ وَ لَعَمْرِي لَقَدْ كَانَ أَبُوكِ سَجَّاعاً شَاعِراً فَقَالَتْ يَا اِبْنَ زِيَادٍ مَا لِلْمَرْأَةِ وَ اَلسَّجَّاعَةَ. و قال ابن نما : و إن لي عن السجاعة لشغلا و إني لأعجب ممن يشتفي بقتل أئمته و يعلم أنهم منتقمون منه في آخرته وَ قَالَ اَلْمُفِيدُ رَحِمَهُ اَللَّهُ: فَوُضِعَ اَلرَّأْسُ بَيْنَ يَدَيْهِ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَ يَتَبَسَّمُ وَ بِيَدِهِ قَضِيبٌ يَضْرِبُ بِهِ ثَنَايَاهُ وَ كَانَ إِلَى جَانِبِهِ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ صَاحِبُ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ هُوَ شَيْخٌ كَبِيرٌ فَلَمَّا رَآهُ يَضْرِبُ بِالْقَضِيبِ ثَنَايَاهُ قَالَ اِرْفَعْ قَضِيبَكَ عَنْ هَاتَيْنِ اَلشَّفَتَيْنِ فَوَ اَللَّهِ اَلَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَقَدْ رَأَيْتُ شَفَتَيْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عَلَيْهِمَا مَا لاَ أُحْصِيهِ يُقَبِّلُهُمَا ثُمَّ اِنْتَحَبَ بَاكِياً فَقَالَ لَهُ اِبْنُ زِيَادٍ أَبْكَى اَللَّهُ عَيْنَيْكَ أَ تَبْكِي لِفَتْحِ اَللَّهِ وَ اَللَّهِ لَوْ لاَ أَنَّكَ شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ خرقت [خَرِفْتَ] وَ ذَهَبَ عَقْلُكَ لَضَرَبْتُ عُنُقَكَ فَنَهَضَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ صَارَ إِلَى مَنْزِلِهِ. وَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ : ثُمَّ رَفَعَ زَيْدٌ صَوْتَهُ يَبْكِي وَ خَرَجَ وَ هُوَ يَقُولُ مَلَكَ عَبْدٌ حُرّاً أَنْتُمْ يَا مَعْشَرَ اَلْعَرَبِ اَلْعَبِيدُ بَعْدَ اَلْيَوْمِ قَتَلْتُمُ اِبْنَ فَاطِمَةَ وَ أَمَّرْتُمُ اِبْنَ مَرْجَانَةَ حَتَّى يَقْتُلَ خِيَارَكُمْ وَ يَسْتَعْبِدَ أَشْرَارَكُمْ رَضِيتُمْ بِالذُّلِّ فَبُعْداً لِمَنْ رَضِيَ وَ قَالَ اَلْمُفِيدُ : فَأُدْخِلَ عِيَالُ اَلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِمَا عَلَى اِبْنِ زِيَادٍ فَدَخَلَتْ زَيْنَبُ أُخْتُ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي جُمْلَتِهِمْ مُتَنَكِّرَةً وَ عَلَيْهَا أَرْذَلُ ثِيَابِهَا وَ مَضَتْ حَتَّى جَلَسَتْ نَاحِيَةً وَ حَفَّتْ بِهَا إِمَاؤُهَا فَقَالَ اِبْنُ زِيَادٍ مَنْ هَذِهِ اَلَّتِي اِنْحَازَتْ فَجَلَسَتْ نَاحِيَةً وَ مَعَهَا نِسَاؤُهَا فَلَمْ تُجِبْهُ زَيْنَبُ فَأَعَادَ اَلْقَوْلَ ثَانِيَةً وَ ثَالِثَةً يَسْأَلُ عَنْهَا فَقَالَتْ لَهُ بَعْضُ إِمَائِهَا: هَذِهِ زَيْنَبُ بِنْتُ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَأَقْبَلَ عَلَيْهَا اِبْنُ زِيَادٍ وَ قَالَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي فَضَحَكُمْ وَ قَتَلَكُمْ وَ أَكْذَبَ أُحْدُوثَتَكُمْ فَقَالَتْ زَيْنَبُ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي أَكْرَمَنَا بِنَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ طَهَّرَنَا مِنَ اَلرِّجْسِ تَطْهِيراً إِنَّمَا يَفْتَضِحُ اَلْفَاسِقُ إِلَى آخِرِ مَا مَرَّ وَ قَالَ اَلسَّيِّدُ وَ اِبْنُ نَمَا : ثُمَّ اِلْتَفَتَ اِبْنُ زِيَادٍ إِلَى عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقِيلَ عَلِيُّ بْنُ اَلْحُسَيْنِ فَقَالَ أَ لَيْسَ قَدْ قَتَلَ اَللَّهُ عَلِيَّ بْنَ اَلْحُسَيْنِ فَقَالَ عَلِيٌّ قَدْ كَانَ لِي أَخٌ يُسَمَّى عَلِيَّ بْنَ اَلْحُسَيْنِ قَتَلَهُ اَلنَّاسُ فَقَالَ بَلِ اَللَّهُ قَتَلَهُ فَقَالَ عَلِيٌّ : اَللّٰهُ يَتَوَفَّى اَلْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهٰا وَ اَلَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنٰامِهٰا  فَقَالَ اِبْنُ زِيَادٍ وَ لَكَ جُرْأَةٌ عَلَى جَوَابِي اِذْهَبُوا بِهِ فَاضْرِبُوا عُنُقَهُ فَسَمِعَتْ عَمَّتُهُ زَيْنَبُ فَقَالَتْ يَا اِبْنَ زِيَادٍ إِنَّكَ لَمْ تُبْقِ مِنَّا أَحَداً فَإِنْ عَزَمْتَ عَلَى قَتْلِهِ فَاقْتُلْنِي مَعَهُ وَ قَالَ اَلْمُفِيدُ وَ اِبْنُ نَمَا : فَتَعَلَّقَتْ بِهِ زَيْنَبُ عَمَّتُهُ وَ قَالَتْ يَا اِبْنَ زِيَادٍ حَسْبُكَ مِنْ دِمَائِنَا وَ اِعْتَنَقَتْهُ وَ قَالَتْ وَ اَللَّهِ لاَ أُفَارِقُهُ فَإِنْ قَتَلْتَهُ فَاقْتُلْنِي مَعَهُ فَنَظَرَ اِبْنُ زِيَادٍ إِلَيْهَا وَ إِلَيْهِ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ عَجَباً لِلرَّحِمِ وَ اَللَّهِ إِنِّي لَأَظُنُّهَا وَدَّتْ أَنِّي قَتَلْتُهَا مَعَهُ دَعُوهُ فَإِنِّي أَرَاهُ لِمَا بِهِ. وَ قَالَ اَلسَّيِّدُ : فَقَالَ عَلِيٌّ لِعَمَّتِهِ اُسْكُتِي يَا عَمَّةِ حَتَّى أُكَلِّمَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيهِ السَّلاَمُ فَقَالَ أَ بِالْقَتْلِ تُهَدِّدُنِي يَا اِبْنَ زِيَادٍ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ اَلْقَتْلَ لَنَا عَادَةٌ وَ كَرَامَتَنَا اَلشَّهَادَةُ ثُمَّ أَمَرَ اِبْنُ زِيَادٍ بِعَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ أَهْلِهِ فَحُمِلُوا إِلَى دَارٍ إِلَى جَنْبِ اَلْمَسْجِدِ اَلْأَعْظَمِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ بِنْتُ عَلِيٍّ – لاَ يَدْخُلَنَّ عَلَيْنَا عَرَبِيَّةٌ إِلاَّ أُمُّ وَلَدٍ أَوْ مَمْلُوكَةٌ فَإِنَّهُنَّ سُبِينَ وَ قَدْ سُبِينَا .)

[8] الأمالی (للصدوق) ، جلد ۱ ، صفحه ۱۵۰ (ثُمَّ سَارَ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ حَتَّى نَزَلَ اَلْقُطْقُطَانِيَّةَ فَنَظَرَ إِلَى فُسْطَاطٍ مَضْرُوبٍ فَقَالَ لِمَنْ هَذَا اَلْفُسْطَاطُ فَقِيلَ لِعُبَيْدِ اَللَّهِ بْنِ اَلْحُرِّ اَلْحَنَفِيِّ [اَلْجُعْفِيِّ] فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ أَيُّهَا اَلرَّجُلُ إِنَّكَ مُذْنِبٌ خَاطِئٌ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ آخِذُكَ بِمَا أَنْتَ صَانِعٌ إِنْ لَمْ تَتُبْ إِلَى اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِي سَاعَتِكَ هَذِهِ فَتَنْصُرَنِي وَ يَكُونَ جَدِّي شَفِيعَكَ بَيْنَ يَدَيِ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَقَالَ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ وَ اَللَّهِ لَوْ نَصَرْتُكَ لَكُنْتُ أَوَّلَ مَقْتُولٍ بَيْنَ يَدَيْكَ وَ لَكِنَّ هَذَا فَرَسِي خُذْهُ إِلَيْكَ فَوَ اَللَّهِ مَا رَكِبْتُهُ قَطُّ وَ أَنَا أَرُومُ شَيْئاً إِلاَّ بَلَغْتُهُ وَ لاَ أَرَادَنِي أَحَدٌ إِلاَّ نَجَوْتُ عَلَيْهِ فَدُونَكَ فَخُذْهُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِوَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ لاَ حَاجَةَ لَنَا فِيكَ وَ لاَ فِي فَرَسِكَ – « وَ مٰا كُنْتُ مُتَّخِذَ اَلْمُضِلِّينَ عَضُداً  » وَ لَكِنْ فِرَّ فَلاَ لَنَا وَ لاَ عَلَيْنَا فَإِنَّهُ مَنْ سَمِعَ وَاعِيَتَنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ يُجِبْنَا كَبَّهُ اَللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ ثُمَّ سَارَ حَتَّى نَزَلَ كَرْبَلاَءَ فَقَالَ أَيُّ مَوْضِعٍ هَذَا فَقِيلَ هَذَا كَرْبَلاَءُ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ فَقَالَ هَذَا وَ اَللَّهِ يَوْمُ كَرْبٍ وَ بَلاَءٍ وَ هَذَا اَلْمَوْضِعُ اَلَّذِي يُهَرَاقُ فِيهِ دِمَاؤُنَا وَ يُبَاحُ فِيهِ حَرِيمُنَا فَأَقْبَلَ عُبَيْدُ اَللَّهِ بْنُ زِيَادٍ بِعَسْكَرِهِ حَتَّى عَسْكَرَ بِالنُّخَيْلَةِ وَ بَعَثَ إِلَى اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ رَجُلاً يُقَالُ لَهُ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ فِي أَرْبَعَةِ آلاَفِ فَارِسٍ وَ أَقْبَلَ عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ اَلْحُصَيْنِ اَلتَّمِيمِيُّ فِي أَلْفِ فَارِسٍ يَتْبَعُهُ شَبَثُ بْنُ رِبْعِيٍّ فِي أَلْفِ فَارِسٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ اَلْأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ اَلْكِنْدِيُّ أَيْضاً فِي أَلْفِ فَارِسٍ وَ كَتَبَ لِعُمَرَ بْنِ سَعْدٍ عَلَى اَلنَّاسِ وَ أَمَرَهُمْ أَنْ يَسْمَعُوا لَهُ وَ يُطِيعُوهُ فَبَلَغَ عُبَيْدَ اَللَّهِ بْنَ زِيَادٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ يُسَامِرُ اَلْحُسَيْنَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ يُحَدِّثُهُ وَ يَكْرَهُ قِتَالَهُ فَوَجَّهَ إِلَيْهِ شِمْرَ بْنَ ذِي اَلْجَوْشَنِ فِي أَرْبَعَةِ آلاَفِ فَارِسٍ وَ كَتَبَ إِلَى عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ إِذَا أَتَاكَ كِتَابِي هَذَا فَلاَ تُمْهِلَنَّ اَلْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ وَ خُذْ بِكَظَمِهِ وَ حُلْ بَيْنَ اَلْمَاءِ وَ بَيْنَهُ كَمَا حِيلَ بَيْنَ عُثْمَانَ وَ بَيْنَ اَلْمَاءِ يَوْمَ اَلدَّارِ فَلَمَّا وَصَلَ اَلْكِتَابُ إِلَى عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ لَعَنَهُ اَللَّهُ أَمَرَ مُنَادِيَهُ فَنَادَى إِنَّا قَدْ أَجَّلْنَا حُسَيْناً وَ أَصْحَابَهُ يَوْمَهُمْ وَ لَيْلَتَهُمْ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ عَلَى أَصْحَابِهِ فَقَامَ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي أَصْحَابِهِ خَطِيباً فَقَالَ اَللَّهُمَّ إِنِّي لاَ أَعْرِفُ أَهْلَ بَيْتٍ أَبَرَّ وَ لاَ أَزْكَى وَ لاَ أَطْهَرَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي وَ لاَ أَصْحَاباً هُمْ خَيْرٌ مِنْ أَصْحَابِي وَ قَدْ نَزَلَ بِي مَا قَدْ تَرَوْنَ وَ أَنْتُمْ فِي حِلٍّ مِنْ بَيْعَتِي لَيْسَتْ لِي فِي أَعْنَاقِكُمْ بَيْعَةٌ وَ لاَ لِي عَلَيْكُمْ ذِمَّةٌ وَ هَذَا اَللَّيْلُ قَدْ غَشِيَكُمْ فَاتَّخِذُوهُ جَمَلاً وَ تَفَرَّقُوا فِي سَوَادِهِ فَإِنَّ اَلْقَوْمَ إِنَّمَا يَطْلُبُونِّي وَ لَوْ ظَفِرُوا بِي لَذَهَلُوا عَنْ طَلَبِ غَيْرِي فَقَامَ إِلَيْهِ عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ مَا ذَا يَقُولُ لَنَا اَلنَّاسُ إِنْ نَحْنُ خَذَلْنَا شَيْخَنَا وَ كَبِيرَنَا وَ سَيِّدَنَا وَ اِبْنَ سَيِّدِ اَلْأَعْمَامِ وَ اِبْنَ نَبِيِّنَا سَيِّدِ اَلْأَنْبِيَاءِ لَمْ نَضْرِبْ مَعَهُ بِسَيْفٍ وَ لَمْ نُقَاتِلْ مَعَهُ بِرُمْحٍ لاَ وَ اَللَّهِ أَوْ نَرِدَ مَوْرِدَكَ وَ نَجْعَلَ أَنْفُسَنَا دُونَ نَفْسِكَ وَ دِمَاءَنَا دُونَ دَمِكَ فَإِذَا نَحْنُ فَعَلْنَا ذَلِكَ فَقَدْ قَضَيْنَا مَا عَلَيْنَا وَ خَرَجْنَا مِمَّا لَزِمَنَا وَ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ زُهَيْرُ بْنُ اَلْقَيْنِ اَلْبَجَلِيُّ فَقَالَ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ وَدِدْتُ أَنِّي قُتِلْتُ ثُمَّ نُشِرْتُ ثُمَّ قُتِلْتُ ثُمَّ نُشِرْتُ ثُمَّ قُتِلْتُ ثُمَّ نُشِرْتُ فِيكَ وَ فِي اَلَّذِينَ مَعَكَ مِائَةَ قَتْلَةٍ وَ إِنَّ اَللَّهَ دَفَعَ بِي عَنْكُمْ أَهْلَ اَلْبَيْتِ فَقَالَ لَهُ وَ لِأَصْحَابِهِ جُزِيتُمْ خَيْراً ثُمَّ إِنَّ اَلْحُسَيْنَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَمَرَ بِحَفِيرَةٍ فَحُفِرَتْ حَوْلَ عَسْكَرِهِ شِبْهَ اَلْخَنْدَقِ وَ أَمَرَ فَحُشِيَتْ حَطَباً وَ أَرْسَلَ عَلِيّاً اِبْنَهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فِي ثَلاَثِينَ فَارِساً وَ عِشْرِينَ رَاجِلاً لِيَسْتَقُوا اَلْمَاءَ وَ هُمْ عَلَى وَجَلٍ شَدِيدٍ)

[9] ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ، جلد ۱ ، صفحه ۲۵۹ (حَدَّثَنِي اَلْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ اَلْحَكَمِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي اَلْجَارُودِ عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ اَلْمَشْرِقِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَا وَ اِبْنُ عَمٍّ لِي وَ هُوَ فِي قَصْرِ بَنِي مُقَاتِلٍ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ اِبْنُ عَمِّي يَا أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ هَذَا اَلَّذِي أَرَى خِضَابٌ أَوْ شَعْرُكَ فَقَالَ خِضَابٌ وَ اَلشَّيْبُ إِلَيْنَا بَنِي هَاشِمٍ يُعَجِّلُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ جِئْتُمَا لِنُصْرَتِي فَقُلْتُ إِنِّي رَجُلٌ كَبِيرُ اَلسِّنِّ كَثِيرُ اَلدَّيْنِ كَثِيرُ اَلْعِيَالِ وَ فِي يَدِي بَضَائِعُ لِلنَّاسِ وَ لاَ أَدْرِي مَا يَكُونُ وَ أَكْرَهُ أَنْ أُضَيِّعَ أَمَانَتِي وَ قَالَ لَهُ اِبْنُ عَمِّي مِثْلَ ذَلِكَ قَالَ لَنَا فَانْطَلِقَا فَلاَ تَسْمَعَا لِي وَاعِيَةً وَ لاَ تَرَيَا لِي سَوَاداً فَإِنَّهُ مَنْ سَمِعَ وَاعِيَتَنَا أَوْ رَأَى سَوَادَنَا فَلَمْ يُجِبْنَا وَ لَمْ يُعِنَّا كَانَ حَقّاً عَلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يُكِبَّهُ عَلَى مَنْخِرَيْهِ فِي اَلنَّارِ .)

[10] سوره مبارکه کهف، آیه 51

[11] سوره مبارکه طه، آیه 120 (فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَىٰ شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَىٰ)

[12] سوره مبارکه انفال، آیه 26 (وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ)