نسخه چاپی متن از سایت محراب
شهادتطلبی امام خامنهای با تأسی از امام حسین علیهالسلام
حجتالاسلام والمسلمین سید تقی واردی*
اشاره
قائد شهید امّت، حضرت آیتالله امام سیدعلی خامنهای (قدس الله نفسه الزکیه)، شخصیت ممتاز و زمامدار امّت اسلامی، دارای فضایل شخصیتی، اخلاقی، علمی، مدیریتی، سیاسی و اجتماعی فراوانی است که معظمله را عزیز دوران قرار داده است. یکی از اوصاف انسانی و اسلامی معظمله، صفت شهادتطلبی است که تأثیر شگرفی در عزم راسخ ملت ایران، تقویت جبهۀ مقاومت، بیداری محرومان جهان و ضعف و عقبنشینی جبهه کفر و نفاق داشته است. بیتردید این صفت بارز انسانی، میراث گرانقدر نیاکان طاهرین وی است که با روح و روان معظمله عجین شد و او را بهمثابۀ الگوی بینظر جهانی به مردم دنیا شناسانید.
رهبر شهید این صفت بارز انسانی را از جد بزرگوار خود حضرت ابیعبدالله الحسین به ارث برد که وقتی در مدینه با درخواست حاکمان و سلطهطلبان اموی مبنی بر بیعت با طاغوت زمان یزید بن معاویه مواجه گردید، فرمود: «وَ مِثلی لا یُبایعُ مِثلَهُ».
قائد شهید امام خامنهای نیز تنها یازدهروز قبل از شهادت عزتمندانۀ خویش، در جمع مردم آذربایجان فرمود: «ملّت ایران درسهای اسلامی و شیعیِ خودش را خوب بلد است؛ میداند که چه کار کند. امام حسین فرمود: "مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَ یَزید: کسی مثل من با کسی مثل یزید بیعت نمیکند". ملت ایران درواقع میگویند ملتی مثل ما با این فرهنگ، با این سابقه، با این معارف عالی با سردمدارانی مثل افراد فاسدی که امروز در آمریکا بر سرِ کارند، بیعت نخواهد کرد».
چنین رفتار و سخنانی درباره شیطان بزرگ نشاندهندۀ روحیۀ شجاعت، مقاومت و شهادتطلبی است که بین زمامدران کنونی عالم نظیری ندارد.
در این نوشتار کوشیده شده است ابتدا به عوامل شهادتطلبی و سپس صفات بارز شهادتطلبی قائد شهید با تأسی از اجداد طاهرینش بهویژه حضرت اباعبدالله الحسین بررسی شود و بهمثابۀ یک الگوی شخصیتی و مبارزاتی به عالمان، زمامداران، جوانان و توده مردم انقلابی ایران و سایر ملتها معرفی گردد و راه روشنی برای رهپویان حقیقت و خدامحوران عالم بگشاید.
الف) عوامل پدیدآورندۀ شهادتطلبی
پیش از آنکه انسان به مقام شهادتطلبی برسد، بهناچار باید عواملی را در نفس و روح خود پدید آورد تا قابلیت چنین مقامی نصیبش گردد. سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی میفرمود: «شرط شهیدشدن، شهیدبودن است». بنابراین پیش از آنکه جسم انسان به مقام شهادت برسد، باید نفس و روح وی این مقام را درک و برای شهادت لحظهشماری کند.
تجلی عناصر و عوامل پدیدآورندۀ روحیۀ شهادتطلبی در شخصیت قائد شهید امام خامنهای به شرح زیر است:
1. شجاعت
یکی از لوازم شهادتطلبی که مقوم آن به شمار میآید، شجاعت است؛ یعنی فضیلتی که خداوند متعال بر اساس تلاش و اراده برخی از انسانها به آنان عطا میفرماید. شجاعت دارای مراتبی است که شهادتطلبی در مرتبه بالای آن قرار دارد و تا انسان به آن درجه دست نیابد، نمیتواند شهادتطلب گردد. خداوند متعال در وصف طالوت نبی که وی را برای فرماندهی بنیاسرائیل در نبرد با جالوت برانگیخته بود، در پاسخ بهانهجوییهای بنیاسرائیل فرمود: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَیکمْ وَ زَادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ: خدا او را بر شما برگزیده و وی را در دانش و نیروی جسمی فزونی داده است». علم و توانمندی جسمی به همراه تقوا و پارسایی، از طالوت قهرمانی لایق و شجاع پدید آورد که با یاری خدا و همراهی رزمندگان از جمله حضرت داوود بر استکبار زمان خویش یعنی جالوت برتری یافت.
امیرمؤمنان در فرازی از نامه خود به عثمان بن حنیف فرمود: «وَ اللهِ لَو تَظاهَرتِ العَرَبُ عَلی قِتالی لَما وَلَّیتُ عَنها، وَ لَو اَمکنتِ الفُرَصُ مِن رِقابِها لَسارَعتُ الیها: به خدا سوگند، اگر اعراب در نبرد با من پشتبهپشت یکدیگر بدهند، از آن روی برنتابم و اگر فرصت داشته باشم، به پیکار همه میشتابم». امام حسین نیز در پاسخ برادرش محمد بن حنفیه فرمود: «یا اخی، واللهِ لو لم یکن فی الدنیا ملجأ ولا ماوی لما بایعتُ یزید بن معاویة: اگر در دنیا هیچ پناهگاهی نداشته باشم، با یزید بن معاویه بیعت نمیکنم».
از همین مکتب بود که شخصیتهای برجستهای چون امام خمینی، قائد شهید امام خامنهای و سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی درس آموختند و به دلیل شجاعت و رساندن ندای اسلامِ ناب محمدی به اقصی نقاط جهان، شهرۀ عالم شدند. امام شهید خامنهای عزیز در دوران مبارزه با نظام طاغوتی پهلوی، به هیچوجه از زندان، شکنجه، تهدید و تبعید نترسیده بود و همواره در پیشانی صفِ مبارزه قرار داشت. پس از انقلاب نیز در جنگ تحمیلی در خطّ مقدّم نبرد، حضور فعال و مداوم داشت و در مبارزه با توطئههای سازمان منافقین و بنیصدر، پا پس نکشید و به مانند امام خمینی، همواره در صفِ مبارزه با آمریکا قرار داشت.
ایشان در برابر توطئهها، با اتّکا به شجاعت و اعتمادبهنفس و اعتقاد به امدادهای الهی و نیروهای مردمی، همۀ توطئههای دشمنان خارجی و داخلی را با موفقیت پشت سر گذاشت و اهداف عالی نظام جمهوری اسلامی را به پیش برد و در عرصه انرژی هستهای و تولید سلاح دفاعی، از جمله پهپاد، موشک و سایر ادوات نظامی، کشور را به سوی خوداتکایی و پیشرفت سوق داد؛ همچنین در سیوهفت سال مقام زعامت و رهبری ملت، لحظهای در خود ترس و تردید راه نداد و در دوران اغتشاشات عوامل بیگانه و جنگ دوازدهروزه، با شجاعت تمام و بیمانند دشمنان را زمینگیر کرد.
معظمله درباره شجاعت و مقاومت مردم ایران فرمود: «هر انسانی که بخواهد برای آن چیزی که به دنبال آن هست هزینهای نپردازد و زحمتی را بر دوش نگیرد، هرگز به آن هدف نخواهد رسید. با نشستن و عافیتطلبی و به دنبال تلاش و خطرنرفتن، هرگز انسان به آرزوهایش نمیرسد. ملتها هم همینجورند. آن ملتی به عزت و سربلندی دست پیدا میکند که با شجاعت وارد میدان بشود، کار را تعقیب کند و هزینههای آن را هم با رشادت تمام بپردازد و ملت ایران این کار را کرد».
2. ایثار
مقام ایثار مقدم بر مقام شهادتطلبی است؛ به این معنا که انسان تا به فضیلت ایثار و ازخودگذشتگی نرسد، نمیتواند در مسیر شهادتطلبی گام بردارد. خداوند متعال در وصف ایثار امیرمؤمنان در واقعۀ «لیلة المبیت» فرمود: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ». این آیه به پاس ایثار حضرت علی برای نجات جان رسول خدا در شب خطیر و سرنوشتساز هجوم طوایف قریش به خانه آن حضرت نازل شده است.
امام حسین هنگام حرکت از مکه به سمت کوفه و کربلا، در بخشی از خطبه خود فرمود: «مَن کانَ باذلاً فینا مُهجتَهُ وَ مُوطِناً عَلی لِقاءِ اللهِ نَفسَهُ، فَلیَرحَل مَعَنا، فَإنّی راحِلٌ مُصبِحاً إنشاءَ اللهُ: هر کسی برای جانبازی در راه ما آماده است و برای شهادت و دیدار حق خشنود میگردد، با ما حرکت کند؛ به خواست خداوند متعال بامداد فردا از مکه خارج میگردیم».
آن حضرت پس از دیدار با حرّ بن یزید ریاحی در رفتن به کوفه، در بخشی از خطبه دیگر خود فرمود: «أَ لا تَرَوْنَ انَّ الْحَقَّ لا یُعْمَلُ بِهِ وَ انَّ الْباطِلَ لا یُتَناهى عَنْهُ؟ لِیرْغَبِ الْمُؤْمِنُ فى لِقاءِ اللَّهِ مُحِقّاً، اِنّى لا ارَى الْمَوْتَ الا سَعادَةً وَالْحَیاةَ مَعَ الظّالِمینَ الّا بَرَماً». ایشان برای زندهنگهداشتن حقّ و نابودی باطل و طغیانگری، چارهای جز فداکاری و ازجانگذشتگی نمیبیند و میفرماید کشتهشدن در این راه، شهادت و همراهی و همگرایی با ظالمان، ملالآور و دشوار است.
قائد شهید امام خامنهای با تأسی از جدش اباعبدالله الحسین در خطبه نماز جمعه ایام فتنه سال 1388 تهران فرمود:
یک خطاب آخری هم عرض کنم به مولامان و صاحبمان حضرت بقیةالله (ارواحنا فداه): ای سید ما، ای مولای ما، ما آنچه باید بکنیم، انجام میدهیم؛ آنچه باید هم گفت، هم گفتیم و خواهیم گفت. من جان ناقابلی دارم، جسم ناقصی دارم، اندک آبرویی هم دارم که این را هم خود شما به ما دادید؛ همۀ اینها را من کف دست گرفتم، در راه این انقلاب و در راه اسلام فدا خواهم کرد؛ اینها هم نثار شما باشد.
3. عزّتمندی و ذلتناپذیری
«عزتمندی انسان» از زمینههای مهم شهادتطلبی است. از درسهایی که از مکتب امام حسین میتوان آموخت، عزّتمندی و ذلتناپذیری است؛ به همین دلیل هنگام مواجهشدن با دشمنان در دشت کربلا با صدای رسا فرمود: «لا وَاللّهِ لا أُعطيكُم بِيَدي إعطاءَ الذَّليلِ وَلا أُفِرُّ فِرارَ العَبيدِ؛ به خدا سوگند ، نه دست ذلّت و خوارى به شما مى دهم و نه چونان بردگان مى گريزم». در جای دیگر فرمود:
ألا وَإنَّ الدَّعيَّ ابنَ الدَّعيِّ قَد رَكَّزَ بَينَ اثنَتينِ بَينَ السُلَّهِ وَالذِلَّةِ وَهَيهاتَ مِنّا الذِلَّةُ يَأبى اللّه ُ ذلك لَنا وَرَسولُهُ وَالمُؤمِنونَ وَحُجورٌ طابَت وَطَهُرَت وَأنوفُ حَميَّةٍ وَنُفوسُ أبيَّةٍ مِن أن تُؤثِرَ طاعَةَ اللِئامِ عَلى مَصارِعِ الكِرامِ؛ هان ! اين حرامزاده پسر حرامزاده مرا ميان دو چيز مخيّر كرده است: ميان شمشير و تن دادن به خوارى و هيهات كه ما تن به ذلّت و خوارى دهيم. خدا و رسول او و مؤمنان و دامنهاى پاک و مطهّر[ى كه ما در آن پرورش يافتهايم] و دلهاى غيرتمند و جانهاى بزرگمنش، اين را بر ما نمىپذيرند كه فرمانبرى از فرومايگان را بر مرگ شرافتمندانه ترجيح دهيم.
قائد شهید امام خامنهای از همین مکتب درس آموخت که عزّتمندی و نفی ذلتپذیری، سراسر وجود نازنینش را فراگرفته بود و وی را الگویی عزّتمند به دنیا شناسانید. معظمله در دیدار دانشمندان هستهای فرمود: «ملتها آن وقتی گرفتار میشوند که عزتنفس خودشان را از دست بدهند؛ آن وقتی به رایگان نوکری دیگران را قبول میکنند که ارزش خودشان را فراموش کنند».
در سخن دیگر فرمود: «نقطۀ مقابل احساس عزت، احساس حقارت است؛ یک ملت وقتی به درون خود ـ به سرمایههای خود، به تاریخ خود، به مواریث تاریخی خود، به موجودی انسانی و فکری خود ـ نگاه میکند، احساس عزت و غرور کند، احساس حقارت و ذلت نکند. این یکی از چیزهایی است که برای یک ملت لازم است».
4. تقوا و خدامحوری
«خدامحوری و تقوای الهی» یکی از عوامل شخصیتی انسان است؛ به گونهای که چیزی جز خدا را نبیند و هر چیزی را در راستای الهی بنگرد. به قول سنایی غزنوی:
همه درگاه تو جویم، همه از فضل تو پویم
همه توحید تو گویم که به توحید سزایی
تو حکیمی تو عظیمی تو کریمی تو رحیمی
تو نمایندۀ فضلی تو سزاوار ثنایی
زبان حال امام حسین که خدامحور کامل و عارف واصل بود در گودی قتلگاه روز عاشورا چنین است:
تَرکتُ الخَلق طُرّا فی هَواکا
و اَیتمتُ العیال لکی اراکا
و لو قطعتنی فی الحُبّ اربا
لماحن الفؤاد الی سواکا
خدامحوری موجب تعالی و ترقی زندگی انسان میشود و خریدار خدا میگردد و همان موجب اشتیاق به شهادت و لقاءالله میشود.
امام شهید آیتالله خامنهای هم در سخن خود منادی خدامحوری بودند و هم در عمل، خدامحوری و تقواپيشگی را سرلوحه اعمالشان قرار داده بودند. ايشان از همگان نیز خواسته بودند که به خدا توجه کنند، از او کمک بخواهند، رابطه خود را با خدای متعال استحکام بخشند و در تمامی امور رضای خدا را مدنظر قرار دهند: «همۀ برادران و خواهران عزیز نمازگزار و خود را دعوت و توصیه میکنم به حفظ تقوای الهی؛ این اصلِ حرکت یک انسان به سمت کمال و تعالی است. اگر به توفیق الهی بتوانیم در عمل فردی، در عمل جمعی، در کار سیاسی، در کار اجتماعی، رعایت تقوای الهی را بکنیم، همۀ خیرات و همۀ الطاف الهی شامل حال ما خواهد شد».
ب) شهادتطلبی قائد شهید امام خامنهای
آرزوی رسیدن به لقاءالله و شهادت در راه خدا، والاترین و مهمترین درخواست عارفان و واصلان به حق و معبود حقیقی است. قائد شهید امام خامنهای بسان اجداد طاهرینش همواره آماده شهادت بود و استمرار حیات را تنها برای رضای الهی و خدمت به مردم خداجوی میدید و به دنیای دنی و ظواهر آن هیچگاه دل نَبست و خود را محدود به آن نمینمود. از قائد شهید سخنان فراوانی درباره شهادت و مقام شهید بیان شده است که به مواردی اشاره میشود.
1. ارزشمندی شهادت
شهادت از یک طرف معاملۀ با خداست؛ آن صِدقی که [در شهید] هست، معاملۀ با خداست: «اِنَّ اللَهَ اشتَرىٰ مِنَ المُؤمِنینَ اَنفُسَهُم وَ اَموالَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّة»؛ آنطور که یادم هست، از امیرالمؤمنین و از امام سجّاد نقل شده که قیمت جان شما خیلی بالاست، آن را نفروشید مگر به بهشت. این جان خیلی قیمت دارد؛ قیمت وجود شما خیلی بالاست؛ این را فقط به بهشت بفروشید؛ به هیچ چیزی کمتر از بهشت [نفروشید] که خدای متعال هم خریدارش است؛ جان مال خداست، خدا هم خریدارش است. «اِنَّ اللَهَ اشتَرىٰ مِنَ المُؤمِنینَ اَنفُسَهُم وَ اَموالَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّة»؛ پس از یک طرف معاملۀ با خداست، از یک طرف تأمینکنندۀ مصالح ملّی است؛ همان تقویت هویّت که گفتیم. شهادت فیسبیلالله مصالح ملّی را و منافع ملّت را تأمین میکند.
2. شکستناپذیری شهادتطلبان
«شهادتطلبی» فضیلت گرانسنگی است که اگر در افراد یا در جامعۀ توحیدی به وجود آید، آنان را در برابر دشمنان و زورگویان شکستناپذیر میکند. ممکن است آسیبهای جانی، مالی و حیثیتی برای انسان به وجود آورد؛ ولی درنهایت آنان را پیروز میگرداند. همانگونه که سالار شهیدان حضرت ابیعبدالله الحسین و یاران وی در کربلا با وجود شکست ظاهری، پیروز حقیقی گردیدند و بنای ظلم را بر باد دادند.
قائد شهید دراینباره فرمود:
اینکه امام بزرگوار فرمود ملّتی که شهادت دارد اسارت ندارد، به این خاطر است. وقتی شما به فداشدن در راه خدا به صورت یک موفّقیّت بزرگ نگاه کردید، به سمت خطر ـ به خاطر شهادت ـ بیمحابا حرکت کردید، هیچ نیرویی در دنیا نیست که بتواند در مقابل شما ایستادگی کند.
3. نقش جمهوری اسلامی در ایجاد روحیۀ شهادتطلبی
نظام جمهوری اسلامی، شتاب فزایندهای برای شهادتطلبی مؤمنان به وجود آورد و شهیدان بیشماری را تقدیم اسلام و کشور عزیز ایران کرد. قائد شهید به آن افتخار نمود و فرمود: «آن چیزى که ما باید به آن افتخار بکنیم، این است که رسم شهادت و سنّت الهىِ قتل فیسبیلالله با نظام اسلامى زنده شد».
4. لزوم حفظ شهادتطلبی
با انقلاب اسلامی و ایجاد نظام جمهوری اسلامی با زعامت امامین انقلاب (امام خمینی و امام خامنهای)، روحیۀ شهادتطلبی در داخل و خارج کشور به اوج خود رسید و بخش اعظمی از کشورهای اسلامی و غیراسلامی را دربر گرفت؛ ولی باید توجه داشت که این روحیه برای زمینهسازی مقدمات ظهور امام زمان باید محفوظ و تقویت گردد. قائد شهید دراینباره فرمود: «ملت ایران باید روح شهادت را حفظ کنند. امروز دنیای استکباری پول دارد، اسلحۀ مدرن دارد، امکانات تبلیغاتی بینظیر دارد، اتّحاد نامبارکی با یکدیگر دارند؛ اما در عین حال، از حرکت اسلامی و انقلاب اسلامی و روحیۀ شهادتطلبیِ شما مردم، با همۀ وجود میترسند. این به خاطر آن است که این روحیه، قدرتش از همۀ آنچه که آنها دارند بیشتر است».
5. آرزوی شهادت
تمام فضایلی که برای شهید و مقام شهادت وجود دارد، در قائد شهید امام خامنهای در حد اعلی وجود داشت و برای رسیدن به این مقام لحظهشماری میکرد:
من به شما بگویم و به زبان بیاورم، هر وقت من فکر این را میکنم که این جنگ و این شهادت و این میدانهای شرف و خون تمام بشود و ما بمانیم و بعد یک وقتی مثلاً به تصادف بمیریم ـ که خیلی میمیرند ـ به تب بمیریم، از تصور این فکر، خدا شاهد است آنچنان به قلبم فشار میآید … . یک میدان مسابقۀ افتخار ابدی و الهی، یک میدان مسابقه بهشت، این از آدم گرفته بشود و آدم همینطور بمیرد؛ این خیلی سخت است. ای کاش ـ و این دعایی است که از قلب ما برمیآید ـ ای کاش که مرگ ما هم مثل مرگ بچههای شما باشد. و من گمان نمیکنم که کسی باشد که حقیقت اینجور مردن را بداند و این آرزو را نکند.
ایشان در یکی از دیدارهای خود با مسئولان کشور با قرائت این شعر از میلاد عرفانپور، دلتنگی خود برای رسیدن به لقاءالله و مقام شهادت را بیان فرمود:
ما سینه زدیم بیصدا باریدند
از هرچه که دم زدیم، آنها دیدند
ما مدعیانِ صفِ اول بودیم
از آخرِ مجلس شهدا را چیدند
قائد شهید در عمل و گفتار ثابت کرد در کنار شهیدان راه حق، خود ایشان نیز در دستیابی به این کمال انسانی در طول مدت عمر شریفشان تلاشهای وافری نموده است؛ سرانجام نیز به دست شقیترین نظامهای شیطانی جهان به شهادت رسید و آرزوی دیرینه خود را تحقق بخشید.
کتابنامه
قرآن کریم
1. ابنعماد حنبلی، عبدالحی بن احمد، شذرات الذهب، بیروت: دارابنکثیر، 1406 ق.
2. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غُررالحکم و دُررالکلم، تنطیم و معجمنگاری: مصطفی درایتی، قم: مرکز الابحاث و الدراسات الاسلامیة، 1413 ق.
3. خامنهای، سیدعلی، گنجینه نمایه آثار و بیانات رهبر انقلاب، قم: پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی
4. خوارزمی، موفق بن احمد، مَقتل الحسین، چ 2، قم: انوارالهدی، 1381 ش.
5. سنایی غزنوی، مجدود بن آدم، دیوان اشعار حکیم سنایی غزنوی، چ 7، تهران: زوار، 1400 ش.
6. سید بن طاووس، علی بن موسی، اللُهوف علی قتلی الطفوف، به همراه فرجام قاتلان امام حسین، ترجمه و تصحیح: عقیقی بخشایشی، قم: دفتر نشر نوید اسلام، 1378 ش.
7. سیدرضی، محمد بن حسین، نَهجالبلاغة، ترجمه و معجمنگاری: محمد دشتی، قم: مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین، 1383 ش.
8. پایگاه اطلاعرسانی رهبر شهید انقلاب اسلامی: Khamenei.ir.