فاطمیه دقیقاً چیست؟(جلسه پنجم)

"متن توسط هوش مصنوعی پیاده و تنظیم شده است"

«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ. ﴿وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ﴾. ﴿رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي * وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي * وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي﴾. الهی وَفِّقْنا لِلْهُدى وَسَدِّدْنا لِلتَّقوى.

هدیه به پیشگاه سراسر نور و رحمت حضرت صدرالخلایق و خیر المرسلین، صلی الله علیه و آله، و اهل بیت مکرمش، علی الخصوص صدیقه طاهره و امیرالمؤمنین، علیه آلاف صلوات المصلین، و وجود نورانی قطب عالم امکان حضرت بقیة‌الله الاعظم، روحی و ارواحُ مَن سِواهُ فداه و عجل الله تعالی فرجه الشریف، صلواتی بفرمایید: اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.»

قدردانی و حلالیت‌طلبی

شب آخر جلسه است و از همه عزیزان حلالیت می‌طلبم. خدا شاهده که معدودی از دقایق شبانه‌روز هست که بنده خودم فارغم از محتوای بحث؛ اما بالاخره ما بیچاره‌ایم، ضعیفیم، ناتوانیم، دستمون خالیه، دانشی نداریم، بضاعتی نداریم. عرایض ما در شأن شیعیان امیرالمؤمنین و فاطمیه زهرا سلام‌الله‌علیها نبود. متأسفانه، از همه حلالیت می‌طلبم و امیدوارم خداوند عوض این نشستن شما، ادب کردن در مجلس اهل‌بیت، سکوت و توجه‌تان را با تجربه نشستن پای منبر امام زمان ارواحنا فداه، استشمام نور مبارک ایشان، تماشای چهره مبارک حضرت، شنیدن صدای مبارکش و دیدن روی مبارکش به همه شما عطا کنه، ان‌شاءالله.

رفقای جلسه هم اتفاقاً نگفتن به من، منتها چون شب آخره عرض می‌کنم که هرکی هر کاری دستش برمیاد برای جلسات اهل‌بیت اگر بکنه خوبه، برای هر جا از جمله اینجا؛ هر کاری از دستتون برمیاد، چه مادی و مالی چه هر کار دیگری، خداوند ان‌شاءالله یه نفسِ ما، یه درهمِ ما، یه قدمِ ما، یه کلمه ما را مورد رضایت امام زمان و پسند حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها قرار بده.

چرایی تغییر موضوع بحث

موضوع بحثمون که حالا من چند تا موضوع فکر می‌کردم، راجع به دو موضوع دیگری در این فاطمیه صحبت می‌کنم که استخاره‌اش خوب نیومد؛ شاید حالا به چه جهت بود هنوز، شاید بحث باید پخته‌تر می‌شد، چی می‌شد؛ و به جز یک جلسه همه جا همین بحثی رو که اینجا مطرح کردم دارم عرض می‌کنم، جز یه جا که اون خوب نیومد و یه چیز دیگری داریم عرض می‌کنیم. اما از یه جهت خوشحالم، چون بحث بنده حاشیه نداشت. الحمدلله، حاشیه یعنی چی؟ یعنی اینکه راستکی راجع به فاطمیه بود؛ اینم لطف الهی بود. اگر خدا اخلاص بده، عرض کردیم فاطمیه چیه. این موضوع مهمیه. شبانه‌روز ما تو هجمه‌ایم، باید بدونیم چیه؛ هم سلبی که دفاع داریم می‌کنیم، هم ایجابی خودمون بدونیم چه خبره. با روایات این موضوع مواجه می‌شیم؛ واکنش‌ها، کنش‌ها، رفتار اهل‌بیت، کلمات معصومین علیهم‌السلام؛ بفهمیم یا تذکر به هم بدیم.

عرض شد محضر شما که ماجرای حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها یک مسئله شخصی، فردی، کوچک، مادی، صرفِ یه تیکه زمین، صرفاً اینا نبود؛ صرفِ کسب قدرت نبود. توضیحاتش گذشت و عرض کردیم خود حضرت فرمود: «دین از بین می‌ره» یا «رفت». امیرالمؤمنین فرمود: «دین اسیر شد»؛ امیرالمؤمنین فرمود: «دین رو عمداً جابه‌جا کردن، دین رو در خدمت اهل قدرت قرار دادن، نابود کردن».

توحید و انحرافات اعتقادی

و بعد اومدیم گفتیم حالا تفصیلی یعنی چی؟ مرحله اول عرض کردیم که توحید از بین رفت. خیلی می‌شد مطلب مطرح کرد، بنا بر تفصیل نداشتیم چون پنج شب فرصت داشت، وگرنه می‌شد خود موضوع توحید از دست رفت و یه ماه رمضون گفت بدون اینکه وقت تلف کنیم؛ منتها چون سال پیش هم راجع به کفر صحبت کرده بودیم، دیگه این تیکه رو زودتر رد شدیم. منتها امشب یه نکته‌ای هست، حیفم میاد چون جمله منسوب صدیقه طاهره است رو نخونم. عرض کردیم آقا در تشریح، در حدود الهی، در احکام، در معارف، در عقیده، در اصل توحید اختلال جدی ایجاد کرده.

یه چیزی رو پارسال هر شب تکرار می‌کردم؛ چون اینا که کلیپ می‌سازن، تقطیع می‌کنن، ممکنه بگن آقا کاشانی امسال داشت همه مسلمین را تکفیر کرد. البته پارسال صوت‌هاش از توضیحاتش گذشته، در یه جمله عرض می‌کنم: «کفر ورزیدن» با «ما به کسی بگیم کافر» فرق داره. ممکنه کسی شیعه باشه حقیقتی را که می‌دونه انکار کنه، بشه کفر ورزیدن؛ زیاد کفر بورزه، کم کفر بورزه، یک بار کفر بورزه، ده بار کفر بورزه؛ یعنی انکار حقیقت، انکار حقایق توحیدی. نخواستیم ما بگیم بقیه مسلمین امروز در دنیا مسلمان نیستند. توضیحات مفصلش پارسال گذشته، الان در حد تذکر عرض کردم.

استناد به خطبه فدکیه

جملاتی از صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها هست حیفم میاد این رو نخونم. عرض کردیم دیگه، اونجایی که می‌خواستیم بگیم موضوع خیلی مهم بوده. عرض کردیم صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها آیات کفر و نفاق رو تطبیق کرده به اونا. اینی که می‌خوام خدمتتون عرض کنم در بعضی از صورت‌های خطبه فدکیه این مطلب اومده. برای همه روشنه که ماجرای فاطمیه از سر جهل نیست، همه می‌دونن؛ کسی نبود تو مدینه زندگی کنه ندونه پیغمبر اکرم زهرای اظهر رو چگونه معرفی می‌کنه، امیرالمؤمنین رو چگونه معرفی می‌کنه، حق کیه باطل کیه، حق چیه باطل چیه. روشن بود. لذا حضرت یه جاییش از این خطبه فدکیه فرمود: «أَهَدْمٌ بَعْدَ الْبَيَانِ؟» جا نداره شما بگی حیرت‌زده شد، بعد از این همه بیان پیغمبر! همه رو شیرفهم کرده اگه قرار باشه کسی بفهمه.

﴿أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَّكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ﴾

شما عهد بستید و شکستید، با این همه عهدی که قبلاً بسته بودید؛ عهد بسته بودید، زدی زیر همه چی، قسم‌هاتون رو شکستید، عهدتون رو شکستید در حالی که حضرت زهرا داره با مردم مدینه صحبت می‌کنه. در حالی که می‌دیدید نسبت به این حاکمیت وقت، حضرت فرمود: «تَنِفُونَ فِي دِينِكُمْ»؛ اینا دارن دینتون رو خراب می‌کنن. حیفم اومد این رو نگم، تو ادامه اون بخش اول؛ اصلاً می‌شد همه اون بخش رو توضیح این جملات قرار داد. «تَنِفُونَ فِي دِينِكُمْ» در مورد سقیفه داره بیان می‌کنه؛ اینا دینتون رو دارن طعنه می‌زنن، دین رو دارن از بین می‌برن. بعد حضرت این آیه رو تطبیق کرد به اونا، به مردم داره بیان می‌کنه پاشید بیاید بجنگید:

﴿فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ ۙ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ﴾

اینا هرچی تعهد بدن می‌زنن زیرش. و «فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ»؛ بجنگید با ائمه کفر. این «بجنگید» یعنی اگه بتونید بکشید، قتال کنید، اللهم‌ینت… بلکه اینا از ظلمشون کوتاه بیان. حضرت تحریک داره می‌کنه مردم مدینه رو تو مسجد علیه حاکم. بعد دو بار این آیه در قرآن در دو سوره آمده، به یه شکل آمده؛ متنش اینه، بعد حضرت داره می‌خونه، فرمود: «أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَّكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ»؛ نمی‌خواید بجنگید با کسانی که عهدشون رو شکستن، با شما قرارداد بستن زدن زیرش، عهد بستن شکستن، توافق کردن زیرش زدن، هر قولی دادن دروغ گفتن و ظالم بودن؟ «وَهُم بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ»؛ ما کاری با اینا نداشتیم، اینا یه کاری کردن پیغمبر از مکه خارج شد. «وَهُم بَدَؤُوكُمْ»؛ اینا شروع‌کننده بودن، ما کاری باهاشون نداشتیم.

﴿أَتَخْشَوْنَهُمْ ۚ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَوْهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ﴾

از خدا بترسید. موضوع چیه؟ موضوع اونجایی‌ست که امیرالمؤمنین هست، امام‌المسلمین. صدیقه طاهره سخنگوی امام‌المسلمین، دیگه خودش سخنگوی معصوم، دیگه نداریم در تاریخ. دیگه وظیفه‌تون مردم مدینه! الان جنگه با امام‌الکفره. فرمود می‌ترسید؟ از خدا باید بترسید، «إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ».

هشدار به مردم مدینه

بعد حضرت آمد؛ خب می‌دونید چرا بلند نمی‌شید با اینا بجنگید؟ «أَقَدْ أَخْلَدْتُمْ إِلَى الْخَفْضِ». من ساده‌ش کنم، خودمونی بخوام بگم؛ خدا می‌دونه محصول کلام حضرت اینه: خدا می‌دونه می‌بینم به خدا که چارچنگولی تو گِلِ دنیا گیر کردید، تو ذخارف دنیا غرق شدید، وگرنه روشنه، حق روشنه. «وَ رَكَنْتُمْ إِلَى الدَّعَةِ»؛ دل بستید و اطمینان پیدا کردید و تکیه کردید به این کفار، و اون کسی رو که باید حفاظت می‌کردید، حمایت می‌کردید رو پرت کردید، رها کردید.

بعد فرمود آیه دیگه ای خوند حضرت: ﴿فَإِن تَكْفُرُوا أَنتُمْ وَمَن فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ﴾. اگر شماها هم اونا ائمه کفرن، به مردم فرمود اگه شماها هم کفر بورزید -یعنی چی؟ یعنی زبانی یا معرفتی یا عملی حقی رو که یقین دارید نادیده بگیرید- «فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ»؛ خدا نیاز نداره! یه فاطمه‌ای هست که سپر بشه. اساساً اگه خیال کنی خدا به تو نیاز داره، این اول بدبختیه. حضرت حق فرمود، فراوان در قرآن فرموده: ﴿مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ﴾؛ اگر کسی از دین برگشت، خیال نکنی مثلاً خدا و رسول بیچاره می‌شن؛ «فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ»؛ قومی که خدا اونا رو دوست داره و اونا هم خدا رو دوست دارن، خدا اونا رو مبعوث می‌کنه، می‌فرسته، برمی‌انگیزه، ظاهر می‌کنه، اظهار می‌کنه، بروز می‌ده. اونا با مؤمنان رفیقن و با دشمنان خدا سختن.

رئیس اینا کیه؟ وقتی در ماجرای خندق (ببخشید، خیبر) رفتن و هنوز دستشون به قلعه خیبر نخورده فرار کردن، پیغمبر فرمود: «لَأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلًا يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ». شما خودتون رو دوست دارید، خودخواهید، کوچکید؛ فردا پرچم رو به دست مردی می‌دم که «يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ»، خدا و رسول او رو دوست دارن، او هم خدا و رسول رو دوست داره. حالا برای اینکه یه وعده‌ای بدم، ان‌شاءالله روزی بشه یه وقت بخونم، و یه وقتی باید ابن‌ابی‌الحدید رو در یه جایی که فرصت بشه… خیبریه ابن‌ابی‌الحدید که کولاکه! اصلاً از جهت تصویرسازی، از جهت هنری، از جهت روایتگری، اگر خدا کمک کنه در یه انیمیشنی که شاید خدا لطف کنه و داره ساخته می‌شه، بشه بخشی از اون رو اونجا آورد به تصویر کشید.

اونجا می‌گه خب دو روز اول رفتن، فراری‌ها در رفتن؛ کولاک کرده ابن‌ابی‌الحدید. بعد می‌خواد ماجرا رو شروع کنه که امیرالمؤمنین حرکت کرد. می‌گه: «فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ فَتْحَ خَيْبَر»؛ وقتی خدا اراده کرد این قلعه در بسته رو خلاصه بشکنه، «وَكُلُّ شَيْءٍ غَالِبُ اللَّهِ مَغْلُوبٌ»؛ هر چیزی با خدا بخواد در بیفته شکست می‌خوره. بعد یه تشبیه کرده؛ خیلی تشبیهش خلاصه هنری، انگار نویسنده فیلم‌نامه است. می‌گه که خب می‌دونید در عرب وقتی می‌خواد بگه که خیلی سریع می‌آد، می‌گه «جَاءَ كَالْكَرْكَسِ»؛ در فارسی لاش‌خور، یه چیزی دیگه بار منفی داره، در عرب وقتی می‌گه کرکس منظورش یا نسر منظورش تیزپروازیه. منتها نکته‌اش اینجاست؛ معمولاً تو یه جایی که جنگ می‌شد، درگیری می‌شد، فلان حادثه پیش بیاد، سیل توی جنگل بیاد، سر و کله این کرکس‌ها پیدا می‌شه چون یه چیزی گیرشون می‌آد؛ کشته‌ها رو بیان بخورن. منتها باید اول جنگ بشه کشته بشن، اینا زود برسن. خیلی قشنگ گفته، می‌گه وقتی علی‌بن‌ابی‌طالب لشکر نصر داشت حرکت می‌کرد، کرکس‌ها جلو جلو داشتن می‌اومدن، یقین داشتن حضرت اینا رو له خواهد کرد. می‌گه عالم ملک و ملکوت فهمید علی قراره فاتحه خیبر بشه؛ خیلی زیبا گفت.

خلاصه اونجا خدا فرموده که ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ﴾. بله، حضرت فرمود خدا غنی از شما؛ نیومدید هم نیومدید. این نکته‌ای بود به‌عنوان اینکه دیدم حیفم اومد که، چون کلام خود صدیقه طاهره است در فاطمیه، است؛ اون توضیحاتی که دادیم به این می‌خوره که حیفم اومد این رو عرض نکنم. خلاصه عرض کردیم توحید و مشتقاتش و حدود الهی و تشریع و خلاصه تپه‌ها رو یکی‌یکی درنوردیدن.

انحرافات سیاسی و اجتماعی

این رو بعد از این عرض کردیم که نبوت و استمرار هدایت و ولایت رو زدن، از بین بردن. بعد عرض کردیم که نتیجه هدایت و ولایت که حب و بغضه، اون باعث عمل ماست؛ خشم ما و محبت ما باعث حرکت ماست. موتور محرک آدم حب و بغض؛ این رو به‌جای اینکه محورش خدا و معصوم باشه که خطا نمی‌کنه، تبدیل کردن به اشخاص؛ باندبازی، قبیله‌بازی و امثال اینا.

اینجا یه بنده خدایی یه سؤالی کرد که چون سؤال خوبیه من عرض می‌کنم خاطر شریفتون هست، این سؤال رو خودم قبلاً عرض کرده بودم، یه جوابی داده بودم براش عجالتاً که آقا چی شد که یهو این مردم، یهو همه خنگ شدن؟ عرض کردیم نه آقا؛ طمع، ترس، کینه؛ حالا شاید کینه رو نگفتم چون فرصت نبود. اینا آقا توجیه‌کننده‌های رفتار غلطن. امیرالمؤمنین فرمود: اگر عایشه با من کینه نداشت جمل درست نمی‌کرد. می‌دونست جمل آبروش رو می‌بره، انقدر من کینه داشتم گفت بلکه بریم علی رو لکه‌دار کنیم یا بکشیمش، خودش هم به خطر انداخت. طمع هم همین کار رو می‌کنه یا ترس. اینا برای اینکه اداره کنن، با طمع، با کینه، با حب و بغضِ نابجا، با حبِ فلان قبیله، با بغضِ فلان چیز…

یادتون عرض کردم هرکی رو می‌تونستن با امیرالمؤمنین دشمنش می‌کردن. امیرالمؤمنین بابای سعید بن عاص رو تو جنگ کشته بود؛ خب به امر پیغمبر کشته بود، بابای او آدم ظالم بود، امیرالمؤمنین سرباز پیغمبر بود. داشت رد می‌شد، یه روزی عثمان تا امیرالمؤمنین بهش گفت: ببین بابات رو این کشته، خیلی فتنه‌گری‌اش روشنه. الان ما مثلاً فرض کنید خدا یه فتنه‌ای بین مسلمین درست کرد، خدا صدام رو لعنت کنه؛ هشت سال آدما افتادن به جون هم دفاع کردن، جنگیدن، کشتار صورت گرفت. به برکت سیدالشهدا که اون ظالم که رفت کنار، مؤمنین حول سیدالشهدا جمع شدن دوباره. ها، اونا می‌خوان پذیرایی کنن، التماس می‌کنن پذیرایی کنن؛ ما با اینکه مورد تجاوز کشورمون قرار گرفت، ظلم شد، چون می‌دونیم دشمن صدام بود اینا خودشون بیچاره بودن، مضطر بودن اون دوره. کینه از اونا، کینه رو گذاشتیم کنار؛ گفتیم همون صدام این کار رو کرده. حالا فرض کنید توی اربعینی یه نفر بگه فلانی بابات رو این کشته، خب این فتنه‌ست دیگه، این فتنه‌ست، این نمی‌شه غیرعمدی باشه. خیلی روشنه؛ مصدر حب و بغض رو جابه‌جا کردن که کار به یه جایی برسه که سی‌هزار، بیست‌هزار، چقدر برن کربلا برای منویات یزید با امام حسین بجنگن. دیگه برن صفین پشت‌سر معاویه با امیرالمؤمنین بجنگن! خب بابا ببین چقدر بیچاره شد؛ یا لگد به خانه صدیقه طاهره بزنن یا همین‌طور.

همین مواردی که فراوون شما هم خبر دارید؛ ابوذر تبعیدی، معاویه مبسوط‌الید، قفص جایزه می‌گیره، عمرو بن حَمِق خزاعی رو سرش رو به نیزه می‌کنه؛ مثلاً تمام مبانی بغض رو به هم زدن. یه عزیزی سؤال کرده بود که آقا اینا مگه چقدر وقت داشتن که بخوان مدینه رو اینجوری زیر و رو کنن؟ مگه چند روز فرصت داشتن از شروع سقیفه تا حمله به خونه حضرت زهرا؟ توجه فرمودید؟

چند تا جواب داره، تندتند می‌گم بحث رو ادامه بدم چون شب آخره:

اولاً باید یه وقتی راجع به شرایط مدینه در آستانه شهادت پیغمبر گفتگو کنیم تا ببینیم اون ایام چجوریه اوضاع. همه چی روال اینا اومدن یهو همه رو خراب کردن یا نه؟ دستگاه نفاق فعال بوده؛ اون خانمی که جاسوسی می‌کرده خونه پیغمبر، آیات قرآن نازل شده، قرآن تهدیدش کرده بوده یا نبوده؟ به ناموس پیغمبر تو هر قهوه‌خونه‌ای نسبت فحشا دادن، قرآن اومد دفاع کرد بوده یا نبوده؟ خواست پیغمبر وصیت کنه جسارت کردن نگذاشتن، بوده یا نبوده؟ خواست پیغمبر… الان شما نگاه کنید این شب‌ها یه بچه طلبه پاپتی داره حرف می‌زنه، شما به احترامی که جلسه حضرت زهرا ساکتید؛ سخته آدم یه ساعت ساکت بشینه یه جا گوش بده، به احترام صدیقه طاهره است. پیغمبر خاتم داشت صحبت می‌کرد در مِنا این حجِ آخر، داد می‌زدن جلسه رو به‌هم می‌ریختن حرف نزنه. یعنی اون کسی که این سؤال رو کرده خیال کرده همه مسلمانان یهو سقوط کردن؟ نه آقا، اصلاً تربیت اینجوری توده‌ای گله‌ای نیست که، تربیت دونه‌دونه است، انحراف سرعت داره، تربیت نه! اتفاقاً ادامه بحثه.

تا دلتون بخواد اوضاع خراب، پیغمبر رو وقتی فهمیدن امیرالمؤمنین نیست در جنگ تبوک، ترور خواستن بکنن دیگه، بلکه ظاهراً پیغمبر رو هم باز کشتن، شهیدش کردن دیگه. اینجوری که فکر کنیم همه خوب بودن یهو اینا اومدن همه رو خراب کردن نیست. اولاً، ثانیاً: خراب کردن خیلی زمان نیاز نداره آقاجون، ساختن خیلی سخته. اولاً که همه خوب نبودن؛ یه زن و مردی با هم بیست سال خوبن، عاشقانه زندگی می‌کنه، خانمه یهو بفهمه که اون یکی با سی نفر بهش خیانت کرده، مطمئن بشه؛ بیست سال محبت تبدیل می‌شه به بیست سال کینه، ناگهان می‌شه! نمی‌شه؟ یعنی به‌هم‌زدن آسونه، ساختن سخته. باز یه نمونه به شما بگم، جنگ دوازده روزه یادتونه؟ همه یه پارچه بودن. درست چند ماه بعد تو دانشگاه پرچم آتیش زدن، دو ماه، سه ماه؛ چی شد یهو؟ یعنی به‌هم زدن، کینه تولید کردن، جو ساختن، دروغ انتشار دادن کاری نداره، می‌شه. حضرت موسی علی‌نبینا‌وآله‌علیه‌السلام از وقتی که نبوتش شروع شد با جناب هارون که پیغمبر بود شروع کرد؛ چهل روز رفت، نزدیک بود اون رو بکشن طبق قرآن. ساختنه که سخته.

بعد برگردم به اون عرضی که داشتم، تهدید رو آقا جدی بگیرید. الان شما برید تو خیابون به یه نفر بگن که چشم‌هات رو می‌خوایم با چاقو درآریم بیرون، این تهدید رو باور کنه همه کاری می‌کنه، نوعاً آدما همه کاری می‌کنن. یعنی تهدید جدی باشه آدما تن می‌دن. چند تا آدم داریم زمان خود پیغمبر وقتی تهدید جدی می‌شد، عمر بن خطاب می‌اومد، چند نفر پا می‌شدن دفاع کنن؟ وقتی تهدید جدی بود، بله، اون موقع که لشکر می‌خواست پشته بره چند هزار تا می‌رفتن؛ اما تو مواجهه که حالا کی می‌رفت سراغ امیرالمؤمنین، اونجا دیگه قپی نبود که! اونجا جا خالی نبود، تهدید جدی بود، رفتار تند بود. اتفاقاً این ادامه بحث… خب بحث رو نمی‌رسیم کامل ادامه بدیم.

امیرالمؤمنین و سیره مدیریتی اهل‌بیت

یه مرحله بعدی این بحث ما که توحید رو زدن، نبوت و استمرار هدایت و ولایت، و حب و بغض، و شیوه اداره اجتماع را چپه کردن. این همه ما مشکل داریم که بعضی از مسائل رو تو کشور نمی‌دونیم مسائل اجتماعی رو چجوری حل کنیم چون تجربه نداریم از معصومین؛ و اتفاقاً معمولاً راهکاری که به ذهنمون می‌رسه راهکاریه که خلفا داشتن، چون اون تجربه هست، ذهنمون خالیه، نسبت تصور نداریم که الان امیرالمؤمنین در این موضوع چیکار می‌کرد. تصور اون یکی، چون غلبه شهوته، خب همه آدما اون رو دارن، این رو می‌فهمیم، همه همون رو فکر می‌کنیم معمولاً.

صدیقه طاهره فرمود: اگر علی شما رو می‌برد به سوی هدایتتون، اولاً علم داشت که به کجا ببره شما رو؛ «لَسَارَ بِهِمْ سَیْراً سَجْحاً»؛ شما رو نرم می‌برد، رشد می‌داد. اما اشاره کرد، هم امیرالمؤمنین این مثال رو زده در خطبه سه، هم صدیقه طاهره در خطبه‌اش؛ مرکب رو برای اینکه اداره کنن یه حلقه‌ای از بینیش رد می‌کردن؛ این حالت راهنما داره، این افسارش رو چپ و راست کنن اون بدونن این‌ور بره اون‌ور بره، ولی نمی‌کشن یهو، کژدار و مریضه، آرام‌آرام باهاش راه میان؛ یهو شما بکشی… تمام! هم امیرالمؤمنین فرمود: «جَعَلَهَا فِي حَوْضِ خَشِنٍ»؛ خشونت… «يَقْلُعُ ظَلْفَهَا وَيَخْشَنُ مَسُّهَا»؛ با فحاشی، با تخریب، با فشار شما بزنی لت و پار کنی، تحقیر کنی، توهین کنی، شخصیت‌ها رو زیر پا له کنی، آدما رو تبدیل به برده کنی. «فَصَخَّ فِيهَا»؛ درسته که این اطاعت حقیقی نیست، روت رو برگردونی جور دیگه عمل می‌کنه، ولی تا تو رو ببینه دست‌به‌سینه می‌شه؛ پاچه‌خواری رشد می‌کنه، ریاکاری، دورویی. نون در دورویی می‌شه، نون در دروغه، نون در صحنه‌سازیه. تو دولتی، تو رفتاری که خشونتِ بی‌حد و حصر و تحقیر باشه.

ابن‌عباس اینجوری گفته؛ می‌گه بله، علی‌بن‌ابی‌طالب در جنگ جمل همون خانمه رو رها کرد با احترام برگردوند مدینه؛ مروان رو رها کرد؛ عبدالله بن زبیر با اون همه فحشی که داده بود رها کرد. مسئله قصاص نبودا! الانم آقا تو موضوع خون‌خواهی رهبری به نظر بنده مسئله قصاص حرف دقیقی نیست. قصاص موضوع شخصی شاید باشه، یکی در برابر یکیه؛ ولی اون بچه طرفه، اون کسی رو کشته که بابای همه بوده، اون کسی رو کشته که پشت و پناه یک کشور بوده. اونجا موضوع فقط «ولیِ‌دم» نیست؛ اینجا این موضوع فردی نیست، یه نفره نیست. امیرالمؤمنین اگر در ماجرای جمل اینا رو قصاص نکرد، چون موضوع در جنگ جمل با اون فتنه قصاص نبود؛ حق فردی باشه فقط. یه آشوبی شد که برای اینکه کشور رو اداره کنه دید باید این فتنه رو بخوابونه، یه کاری باید بکنه که این درگیری و خونریزی امتداد پیدا نکنه. بلا‌تشبیه هزار بار شاید از همون استعفا کردن یاد گرفتن، که مثلاً اونایی که یقینی نبود جزو قاتلین‌اند تو ماجرای دی‌ماه شهید حساب کردن؛ یعنی جای تسامح. چرا؟ چون یهو تو یه خیابون سه تا خانواده از هم خون ریختن؛ یهو در یه فتنه‌ای… وایسیم بخوایم پر به پرش بدیم، سه‌هزار تا می‌شه سی‌هزار تا. اینجا جایی نیست که چرا قصاص نکرد حضرت؛ موضوع یه موضوع شخصی اگه بود اون می‌گفت آقا ولیِ دم ببینیم قصاص می‌کنیم، می‌بخشید؛ اینجا دعوا، اینجا مسئله یه فتنه بزرگ اجتماعی بود.

در جمل امیرالمؤمنین اینا رو رها کرد برای اینکه دعوا تمام بشه. ابن‌عباس ببینید چی می‌گه؛ می‌گه: «وَلَوْ كَانَتْ فَعَلَتْ بِعُمَرَ مَا فَعَلَتْ»؛ اگه زمان خلیفه دوم این کار رو کرده بود، رفته بود تو یه شهری و شقّت عصا‌المسلمین و این فتنه و تفرقه و درگیری و خونریزی رو ایجاد کرده بود، «سَنَتِ وفره‌ها»؛ بعد این حاکم دستش رسیده بود، «قَتَلَهَا»؛ می‌کشتش که می‌کشتش، «وَمَزَّقَهَا أَرْبَأً أَرْبَأً»؛ این رو لقمه‌لقمه می‌کرد و… اینا خودشون می‌دونستن. و لکن علی… کان حلیم کریما، علی حلیم بود، حلم داشت. در حالی که اون زن به امیرالمؤمنین همه نوع جسارتی کرد که عرض کردم، بارها عرض کردم بعضی از حرفایی که زدن و من هرگز رو منبر نمی‌گم، دلم نمی‌آد بگم چجوری جسارت کردن به حضرت. نِسی‌الحب مسیحی می‌گه که علی یه ادعایی کرد، ادعا آسونه؛ فرمود هر کس به قدرت رسید عفو کنه. بعد می‌گه مهم اینه که علی به قدرت رسید و خودش عفو کرد. اونی که گفت: «گوشه‌ی میکده بنشینی اشکال نداره» بعد می‌گه که رها کرد، عفو کرد؛ در حالی که یقین داشت: «لَقَتَلَهُ»؛ می‌دونست همون لحظه‌ای که عایشه رو آزاد کرد اگر حواس علی پرت می‌شد، یا عبدالله بن زبیر یا موسی بن طلحه یا مروان سرش رو برمی‌گردوند، «لَقَتَلَهُ»؛ می‌دونست می‌کشنش باز و «لَصَلَّحَ تَكَذَّبَ»؛ از مفصل‌مفصل می‌برنش، می‌دونست، ولی گذشت. چون علی به نفسش و شهوت و غضبش حکم نمی‌کرد.

می‌دونست اصلاً یکی از تفاوت‌های جبهه حق و باطل اینه. این در خصال شیخ صدوق یه روایت بسیار مهمی، یه تیکه‌شو می‌خونم؛ حضرت صادق فرمود: «عمت امارت بنی‌امیه»؛ حکومت اینا، حالا بنی‌امیه و اون قبلی‌های بنی‌امیه، بنا شده بر شمشیر، خشونت و ظلم؛ نفس‌ها تو سینه که جرئت نکنن. عبیدالله زیاد توی کوفه گفتش که: «اگر بفهمم کسی متمایل به حسین‌ابن‌علی، خودش رو چیکار می‌کنم، زنش رو چیکار می‌کنم، بچه‌شو چیکار می‌کنم، پولش رو چیکار می‌کنم…» بارها از بنده شنیدید عمرو بن حَمِق خزاعی که از اولیای خدا بود، از اصحاب پیغمبر و امیرالمؤمنین بود؛ می‌خواستن بگیرن پیداش نکردن، زنش رو گرفتن شکنجه می‌کردن، به نوامیس جسارت می‌کردن، تعدی می‌کردن. فرمود بنی‌امیه این‌طوری حکومت می‌کنه.

برگردید صدیقه طاهره فرمود، افسار رو یه جوری می‌کشیدند که حالا این تشبیه امت به شتر در فضای ادب عرب این مثل فارسی نیست، عرض کردم اونجا عرفه می‌شه این تشبیه رو کرد؛ ما تو فارسی این تشبیه برامون خوب نیست. یعنی ما وقتی می‌خوایم ترجمه کنیم یه مفهومی رو از یه زبان به یه زبان باید ماحصلش رو ترجمه کنیم نه لفظ‌به‌لفظ. امیرالمؤمنین هم همین رو فرمود؛ فرمود انداختن تو خشونت، انقدر فشار آوردن همه رو تبدیل کردن به بازیگر؛ دیگه کسی تربیت نشد که، همه شدن بازیگر؛ همه یه جور جلو طرف یه جور بودن، پشت سرش یه جور. تربیت نکرد، ولی افسار امت رو به دست گرفت با ذلت دادن بهشون، با خفت دادن بهشون، با ترسوندنشون. حضرت… نمی‌دونیم اگه بنی‌امیه هم اینجوری بود با زور و شمشیر و ظلم حکومت می‌کرد ما چی… ما خیلی وقتا در تطبیق این گیریم.

الان عرض می‌کنم؛ فرمود: «وَعِمَارَتُنَا»؛ و ما بخوایم حکومت کنیم، به‌رفق، با مدارا، و تعلف، با الفت. این سخته! شمشیر بگی می‌کوبم تو شکمت، یارو مجبوره گوش بده. اما بخوای یه کاری کنی خودش با شوق انجام بده، خون‌دل خوردن می‌خواد، تربیت کردن می‌خواد، این زمان‌بره. فرمود: «وَعِمَارَتُنَا الرِّفْقُ وَالتَّعَلُّفُ»؛ و الوقار، نه ذلت؛ عزت کسی رو به‌هم نمی‌زنیم، عقل کسی رو تضعیف نمی‌کنیم، سبک نمی‌کنیم کسی رو، بی‌حرمت نمی‌کنیم؛ و التقویه (یعنی سطح‌بندی کردن، یعنی درجه‌بندی کردن، یعنی خیلی وقتا ندید گرفتن) و حسن الخلط (خوش‌برخوردی). خب خوش‌برخورد، نمی‌ترسن که! ازت نترسن چجوری می‌خوای اینا رو وادار به کار کنی؟ و الورع و الاجتهاد و… فرق وصفی؛ دین مردم. یه کاری کنید که به دینتون رغبت پیدا کنه.

این از معضلات در جامعه ماست؛ ما بعضی از مشکلات تو جامعه داریم، بعضی از حرام‌ها تو جامعه داره توسعه پیدا می‌کنه. دو تا افراط و تفریط پدر ما رو درآورده. اولاً من این حرفا رو نزدم که بگم اسلام داغ و درفش و کتک و قتل نداره؛ داره، نسبت به علت فساد داره، نسبت به رئیس منحرفین داره. اما ما گاهی برخورد رو می‌بریم با معلول، ترین بیچاره معلول انجام می‌دیم؛ خودش آقا آسیب‌خورده است. یکی تو فلان خیابون داروی قلابی می‌فروشه، یکی این رو خورده مریض شده تو بیمارستان، بابا این بیچاره خودش آسیب‌خورده، آفت‌خورده است، این خودش محروم شده است؛ اول برخورد باید بریم سراغ علت. با علت برخورد می‌کنه، تند برخورد می‌کنه، شمشیر مال اون علت فساده، اون سرِ حلقه، سرِ شبکه ظلمه. نمی‌گم نسبت به بقیه هیچی نیست، یه جهتش اینه که بله اعمال خشونت هم می‌کنه جایی برای حفظ اجتماع، اما روند چیه؟ روند رفق و مداراست.

تا یه مشکلی پیش می‌آد یا می‌گن نیروی انتظامی برخورد کنه. من نمی‌گم نیروی انتظامی سر جاش برخورد نکنه، اما شما نمی‌تونی ده تا نقش رو بی‌خیال بشی همه رو بندازی گردن نیروی انتظامی، بدبخت که مرغ عزا عروسی همه مشکلات کشور؛ هر کی کم می‌آره نیروی انتظامی بره لنگش کنه. چرا؟ ما ایده نداریم، چون بدبختیم، الگو نگرفتیم، چون حکومت اهل‌بیت کوتاه بوده، مشکلات رو سخت دیدیم همونم البته کم رفتیم روش کار کنیم. اون طرف مقابل چی؟ اون طرف مقابل یه شمشیر می‌کشیده درو می‌کرده دیگه. بعد یه نتایج اولیه‌ای هم می‌گیرن دیگه، همه گوش می‌دن!

ما یه رفیق داشتیم (حالا اون رو نگم یکی دیگه رو می‌گم) یه معلمی داشتیم آقا این یه قدری خشونتش بالا بود؛ چهار تا درس داشتیم تو روز، سه‌تاشون چشم کسی رو در نمی‌آوردن؛ روزی که این تکلیف می‌داد تکالیف بقیه رو همه همراه اول و ایرانسل اینا بودن، «داکت داورت کنن» (تکالیف رو بنویسن)، همین تکلیف این یکی انجام می‌شه. چرا؟ چون از این می‌ترسید. سه‌ساعت اگه درس می‌خوندن، دوساعت و پنجاه‌وپنج دقیقه این رو می‌خوندن، پنج دقیقه چرا؟ چون اونای دیگه چشم کسی رو در نمی‌آوردن. ولی ایشون خدا بهش استعداد داده بود، ترسناک بود یه خورده. خدا رحمتش کنه، واقعاً نمی‌دونستی وقتی سر کلاس جوک می‌گه بخندی لهت می‌کنی یا نخندی؛ نمی‌دونم، مضطر می‌شدی؛ الان لبخند بزنیم می‌آد تو شکمت یا نزنی چرا لبخند نزدی؟ نمی‌دونستیم باید چیکار کنی. خدا رحمتش کنه خیلی زحمت ما رو کشید، این شیوه‌اش بود، فکر می‌کرد این کار درستیه. چرا؟ چون تاریخ رو ببینی همین هرکی کار پیش برده این شکلی کار پیش برده، زورچپونی؛ این تربیت نیست، این آسون‌ترین راهی که به ذهن آدما می‌رسه؛ نتیجه هم می‌گیرن. ولی اینکه حالا بعدش آدما… از اون درس من می‌شناسم بعضی از رفقای خودمو که می‌گفت من الان بچه‌ام بعد چند سال ما بچه داریم دیگه، بچه‌ام اون کتاب رو می‌خواد وا کنه با لگد پرت کنه؛ انقدر بدم می‌آد از اون درس! چون یه روزی به من زور گفتن.

حکومت دست کسانی افتاد که مردم رو بیزار از دین کردن، بیزار کردن. وقتی اینطوری می‌شه همه می‌شن فیلم، همه می‌شن بازیگر، بعد یهو می‌گن چرا فساد داره توسعه پیدا می‌کنه؟ چون اون نماز دیگه «تنهی عن الفحشاء و المنکر» نی؛ مثل سگ (ببخشید) می‌ترسه از اینکه چشمش در بیاد نماز، تجربه این اصلاً محروم شد از نماز. همه چی یه چماق رو سر مردم بود؛ فلان روز روزه مستحبی بگیری می‌زنمت، این سؤال رو بپرسی، این رو بگی، این ساعت نخوابی و حالا وقتی هم مردم عادت کنن به این شیوه که با اونا مثل حیوون رفتار کنن، یکی دیگه بخواد مثل آدم رفتار کنه طغیان می‌کنن! چون عادت کردن که تا وقتی این چوب بالا سرشونه ساکت باشن.

سیاست امیرالمؤمنین

یکی از سختی‌های سنگین امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه این بود که بعد از این بیست‌و‌‌پنج سال وقتی آمد، امیرالمؤمنین بهش می‌گفتن آقا تو چشم در بیار، یه اعمال خشونتی بکن، یا رشوه بده؛ «یقبه و رهبر»، و من برای صلاح ظاهری شما نفسم رو فاسد نمی‌کنم، من حرام مرتکب نمی‌شم. الان هر کسی می‌خواد کنش سیاسی کنه، ببینه اگه فکر می‌کنه خیلی معتقده ببینه به‌راحتی خلاف شرع مرتکب می‌شه یا نه؟ اگه به‌راحتی خلاف شرع مرتکب می‌شه بفهمه که این سیاست، سیاست دستگاه سقیفه است که دنبال اون نه سیاست امیرالمؤمنین.

تو سیاست امیرالمؤمنین تقوا مقدمه، حرمت افراد مقدمه. خیلی بعیده کسی که با افشاگری شخصیت افراد رو لکه‌دار می‌کنه عاقبت‌به‌خیر بشه، خیلی بعیده، خدا خیلی غیوره به بندگانش. حالا من خودمو می‌گم، چقدر من غلط زیادی کردم؟ خدا حرمت منو نشکسته، فرصت برای هدایت من داده. کی گفته که ما من اگر کسی مجرم است، قاضی عادلی دستور به تشهیر بده حرف ندارم؛ یعنی باید نعوذ‌بالله یه کاری کرده جزو مجازاتش اینه که باید شهره به اون غلط بشه، آبروش بره. نستجیر‌بالله به کسانی تعدی کرده، عکسش رو منتشر می‌کنن می‌گن هر کسی ظلمی از این دیده بیاد مثلاً فرض کنید تقاص کنه، بگیره؛ چی، اونا رو کار ندارم؛ یعنی اونایی که ضوابط داره. به‌اسم دین آبروی کسی رو بردن چون با من موافق نیست؛ قاضی هم که ما قوه قضاییه‌مون کمبود قاضی داره، یعنی هم قاضی نداریم که گر و گر راجع به افراد حرف بزنن، حکم صادر کنن، له کنن، رنده کنن، تخریب کنن، زندگی‌ها رو بپاشونن. یهو زندگی طرف رو مطرح می‌کنن، یکی طلاق به طلاق می‌رسه، یکی هم جدا می‌شن، یکی چی می‌شن، دل‌ها می‌شکنه. و بدبختی اینه که اسمش رو بذارن برای خدا، برای اسلام؛ این خیلی ظلمه، این خیلی ظلمه. این همون شیوه اوناست، همون چیزی که اهل‌بیت دوست نداشتن.

خدا در مورد ما چیکار می‌کنه؟ کسی هست در جمع ما تجربه خلاف یا گناه نداشته باشه؟ خوش‌به‌حالش اگه هست. خدا ما رو پرده‌دری کرد سرِ چوب معرفی کرد؟ اگه شما منو می‌شناختید که یه ساعت تحمل نمی‌کردید من حرف بزنم، یا ولی‌الله می‌گیم؛ «إِنَّ بَيْنِي وَبَيْنَ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ»، قد استرلت ظهری، زمین بدونه منو رو خودش نگه نمی‌داره؛ چرا اونجا خدا با ما تحمل می‌کنه؟ بنا اصل اصالت بر مداراست. بله عرض کردم، سر جاش اگر بود طبق موازینی من حرفی ندارم؛ اسلام موازین داره، بزن‌بکش هم داره. همون امیرالمؤمنینی که مظهرِ «أرحم‌الراحمین» حضرت حقه، همون امیرالمؤمنین قاتل خیلی از ظالمین هم هست؛ نمی‌خوام بگم نیست، دروغ نباید گفت راجع به دین؛ ولی آقا «سبقت رحمته غضبه». بنا بر رفقه، بنا بر همراهی، بنا بر همراه کردن همه است، بنا بر اینه که تا می‌شه کسی رو بی‌جهت نذاریم بیفته. الان یه عده رصد می‌کنند کسی بیفته و به توهمی که این افتاده هورا می‌کشن به‌اسم دین؛ اسم دین! این همونی‌ست که عرض کردیم بدبختی سقیفه تا قیامت ادامه داره. این‌جور اخلاق، سقیفه است؛ این اخلاق امیرالمؤمنین نیست، اخلاق پیغمبر نیست.

روضه و وداع

خب وقت گذشت، بازم از همه عزیزان حلالیت می‌طلبم. خداوند ان‌شاءالله این نشست و برخاست ما رو مورد رضایت حضرت قرار بده. اگر حوادث پیش رو روزی شد که بیخودکی یکی مثل منم در راه خدا کشته بشه که ای‌کاش خدا روزی من کنه، شما ما رو تو جلسات یاد کنید؛ الحمدلله. اگر جنگی هم قراره بشه اجازه داد فاطمیه بگذره و خداوند ان‌شاءالله پیروزی‌اش رو به همه مردم ما بچشونه، نصرتش رو بر ما نازل کنه، دشمن رو ناکام و بی‌آبرو و مضمحل کنه، خداوند ان‌شاءالله همه شما رو جزو سربازان مورد پسند امام زمان در لشکرش قرار بده. اگر ما نبودیم سلام ما رو به محضرش برسونید.

خب، مثل امروز خبر شهادت توی مدینه پخش شد، مردم اومدن در خونه امیرالمؤمنین؛ مردمی که عیادت نیومده بودن. من که برداشتم اینه اینا اومدن ببینن خیبرشکن وقتی درهم بشکنه چه شکلی می‌شه! اومدن تماشای امیرالمؤمنین، بلکه آمدن لذت ببرن از اینکه علی سلام‌الله‌علیه رکنش شکسته. حضرت فرمود که تشییع عقب افتاده، تأخیر افتاده؛ فکر کردن یعنی فردا صبح رفتن؟ تاریخ گزارش نکرده یک نفر آمد به امام حسن تسلیت گفت، نداری! من یادم نمی‌آد گزارش رفتن، حالا این رو جابه‌جا عرض می‌کنم؛ اول تجهیز شد بعد نماز، ولی حالا نماز رو اشاره کنم.

این خانواده باوفا تو اون مدینه یه چند نفر پای کار وایستادن. امیرالمؤمنین هم کسانی… شاید امام حسن، امام حسین رو فرستاد در خونه؛ شش هفت نفر، مادر ما اجازه داده شما بهش نماز بخونید؛ این خانواده ما رو فراموش نمی‌کنن. اگر در ما صداقت ببین… کما‌اینکه الان خیلی‌ها تو جلسات حضرت زهرا نیستن، نیست که بد باشن، از من که بدتر نیستن! منت لطف حضرت زهرا بود ما رو راه داد. و برداشت بنده اینه که فقط اونا در نماز شرکت کردن، در قبل و بعدش نبودن احتمالا؛ از مجموع روایات برداشتم این رفته مبهم روایات در این زمینه. مادر جوون از دنیا بره نمی‌شه بچه‌ها رو کنترل کرد، بچه‌ها رو برن جای دیگه؛ ولی چون اون مادر، مادرِ ما هم بود، می‌خواست به ما هم خبر مظلومیت امیرالمؤمنین برسه. باید بچه‌ها تحمل می‌کردن؛ جلو چشم بچه‌ها همه اتفاقا افتاد!

یه تخته‌ای رو امیرالمؤمنین به یه فاز ارتفاعی، نمی‌دونم مثلاً فرض کنید مثلاً یه متری قرار داد، بدن حضرت زهرا رو روی اون قرار داد، مشغول شد برای مراعات آل… امیرالمؤمنین فرموده بود از زیر لباس دست بکش. امام علم داره، اما بالاخره علم… یه علم الهی یه طوره، علم به محسوسات دیدن و لمس کردن یه طور دیگه است؛ اگر بگیم امیرالمؤمنین نمی‌دونست، نمی‌دونست به معنای علم به لمس مثلاً؛ وگرنه علم الهی که داشت. حضرت مشغول شد، گاهی دست می‌کشید، سر به دیوار می‌ذاشت، گاهی شروع می‌کرد گریه کردن دوباره ادامه می‌داد. یه لحظه ملتفت شد، پشت سرش رو نگاه کرد، دید این بچه‌ها دارن جون می‌دن! اینا دیدن باباشون انقدر مظلومه، اگه سروصدا کنن امیرالمؤمنین مضطر می‌شه، همسایه‌ها نباید بفهمن… حالا مثلاً در متنش نیست مثلاً آستین به دهان گرفته؛ همین الان شماها یکی بگه حق ندارید صداتون در بیاد، آدم وسطِ گریه احساس خفگی داره! اینا مادر جوانشون بود، صدیقه طاهره بود، حضرتی دارن جون می‌دن؛ اینا خیلی دلش سوخت. فرمود: یا حسن، یا حسن جان، و یا حسین و یا زینب و یا ام‌کلثوم؛ تا اینجا بچه‌ها رو صدا کرد، چقدر اینا نگاه کردید فضه وایستاده؛ فرمود و یا فضه؛ به نمایندگی از همه ما وایستاده بود و گفت: «مَتَزَوَّدُوا مِنْهَا»؛ بیاید از مادرتون توشه بگیرید، «فَهَذَا الْوَدَاعُ»؛ دیگه نمی‌بینید و «الْقَاءُ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ».

گذشت، چند روز امیرالمؤمنین از خونه بیرون نمی‌اومد، اصحاب نگران بودن می‌گفتن جون نده، آقا می‌تونه تحمل کنه؛ آمدن در خونه هی اصرار کردن حضرت رو بکشن از خونه بیرون، بالاخره حضرت از خانه اومد بیرون. خب روزها می‌رفت، شب‌ها می‌رفت به فاطمه زهرا سر می‌زد؛ احتمالا در منزل بوده حضرت زهرا، در روایات هست حضرت صادق فرمود نماز در خانه فاطمه زهرا افضل از نماز در حرم، مسجد پیغمبره. موقع نماز اهل‌بیت مثل امام جواد می‌رفتن خانه حضرت زهرا سال‌های بعد، احتمالا در خانه بود، احتمالا شب‌ها می‌تونست به فاطمه زهرا سر بزنه؛ روزها خب مشکوک می‌شدن، برای همین روزها می‌رفت تو بقیع، ع قبر‌ها راه می‌رفت، منسوبه که می‌گفت: «مَرَرْتُ عَلَى الْقُبُورِ»؛ مسلم من راه می‌رم و به تو سلام می‌کنم، به کی؟ «قَبْرِ الْحَبِيبِ»؛ حبیب من و «لَمْ جَوَابِي»؛ تو هم نمی‌خوای جواب منو بدی؟ می‌دونی چند روزه صدات رو نشنیدم؟ گاهی هم می‌نشست کنار اون خانه کوچکی که عقیل داشت کنار اون در بقیع، پاهاش رو بغل می‌گرفت، بلندبلند گریه می‌کرد. عمار یه روز اومد گفت آقا جان شما امام مایی، مقتدای مایی، ما در صبر به شما اقتدا می‌کنیم؛ همین اشک بریزی ما بیچاره می‌شیم، اینکه یهو زجه می‌زنی ما نمی‌تونیم تحمل کنیم؛ یاد چی می‌افتی؟ این همونی‌ست که عرض کردم علم الهی داشت ولی علم محسوسات تا این لحظه نبوده ظاهراً، فرمود: یا عمار! «فَلَمَّا وَضَعْتُهَا عَلَى الْمُغْتَسَلِ»، تنِ سبکِ زهرا‌م رو وقتی رو مغتسل (غسالخانه) گذاشتم… خب باید دست می‌کشیدم… «وَجَسْتُ…» (تکرار)؛ دستم به اون استخوانی رسید که وقتی فاطمه می‌خواست نفس بکشه…