«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم»
«أُفَوِّضُ أَمْري إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصيرٌ بِالْعِبادِ».[1]
«رَبِّ اشْرَحْ لي صَدْري * وَ يَسِّرْ لي أَمْري * وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِساني * يَفْقَهُوا قَوْلي».[2]
«اللَّهُمَّ وَ أَنْطِقْنِي بِالْهُدَى وَ أَلْهِمْنِي التَّقْوَى».[3]
مقدّمه
هدیه به پیشگاه سراسر نور و رحمتِ حضرت صدر الخلائق و خیرالمرسلین صلی الله علیه و آله، و اهل بیت مکرّم ایشان، علی الخصوص صدیقه طاهره و امیرالمؤمنین علیهما أفضل صلواة المصلین صلواتی هدیه بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّی عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
عرض ادب، ارادت، خاکساری، التجاء، استغاثه به محضر باعظمت حضرت بقیّة الله الأعظم روحی و ارواح من سواه فداه و عجّل الله تعالی فرجه الشّریف صلوات دیگری محبّت بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّی عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
هدیه به ارواح طیّبه‌ی شهدا از صدر اسلام تا شهدای عزیز اخیر، امواتِ شیعیان امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، عالمانی که ما را بر سر سفره‌ی معارف اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین آوردند، امام راحل عظیم الشأن، رهبر عظیم الشأن شهید، و سلامتی همه‌ی رزمندگان اسلام و شما عزیزان و شیعیان امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، نابودی سران کفر، نصرت اسلام و مسلمین، و سلامتی رهبر معظم انقلاب حفظه الله تعالی صلوات دیگری محبّت بفرمایید.
اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم.
مرور جلسات گذشته
موضوع بحث «واکاوی ماجرای فاطمیه» است، ماجرای فاطمیه چیست؟
این بحث طوری است که هم ایجاب و هم سلب آن مهم است، هم ما دائماً مورد سؤال هستیم و بایستی پاسخ داشته باشیم، هر فرد هیئتی باید بداند که ماجرای فاطمیه دقیقاً چیست.
دائماً انواع هجوم‌ها هست، این موضوع از جهت سلب است.
از جهت ایجابی هم این است که فاطمیه مهم‌ترین واقعه‌ی تقویمی شیعه است و ما باید بدانیم فاطمیه چه اتفاقی رخ داده است.
عرض کردیم موضوع ساده و فردی و مادی نبوده است، موضوع صرف زمین و… نبوده است.
عرض کردیم اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین اصلاً قدرت‌طلب و دنیاپرست نبودند و بخاطر مال دنیا با کسی دعوا نمی‌کردند، مگر وقتی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به حکومت رسیدند ظاهر زندگی‌شان بهتر شد؟
عرض شد امیرالمؤمنین صلوات الله علیه مرتبه‌ی ملکوتی را داشتند، ضمن اینکه خود حضرت تعابیری مانند آب بینی بز و استخوان در دست جزامی را برای قدر به کار برده‌اند که بفرمایند قدرت برای من مهم نیست، مگر اینکه برای احقاق حق و دفع باطل باشد.
سپس عرض کردیم اگر دزدی یک وسیله‌ی پدر و مادر ما را بدزدد و آن‌ها نود شبانه‌روز گریه کنند، از مردم خجالت خواهیم کشید! حال اگر حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را بعنوان عقل کل و صاحب عصمت و… هم نبینیم، نود شبانه‌روز برای یک مسئله‌ی ساده گریه نمی‌کنند، ضمن اینکه بخواهند موضوع را تا قیامت بکشانند، حال اینکه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها عصمت و علم و طهارت دارند.
پس موضوع یک چیز اساسی است.
بعد عرض کردیم آن ضجّه‌ها طبیعی است، یک جهت آن این است که مادر امّت برای نابودی مردم و دین مردم و آخرت مردم و سلوک مردم نگران بودند، و اگر هم می‌فرمودند «امیرالمؤمنین صلوات الله علیه مظلوم است» بخاطر این موضوع نبود که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه حاکم نشدند، بلکه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه از این جهت مظلوم هستند که آنقدر صدمه خوردند، بعد ببینند نتیجه‌ی این انحراف این است که مردم آن عصر و مردم تا قیامت منحرف خواهند شد، از این جهت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه که پدر امّت است مظلو هستند.
بعد یک قدم جلوتر آمدیم و عرض کردیم این تعابیری که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند «دین در دست اشرار اسیر بود»… اسیر چه کسی است؟ اسیر کسی است که دست او را بسته‌اند و اختیار او را سلب کرده‌اند. «دین اسیر بود» یعنی هر کاری که خواستند با این دین انجام دادند.
حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در خطبه فدکیه فرمودند «سَمَلَ جِلْبَابُ الدِّينِ»، یعنی دین از بین رفت.
پس یک مسئله‌ی ساده نیست که بشود آن را معامله کرد.
عرض شد که اولاً توحید را از بین بردند.
بخش مهم این بحث را سال گذشته با عنوان «فاطمیه در برابر طغیان کفر» که در https://www.hkashani.com/?cat=6180 منتشر شده است مطرح کردیم، الآن قصد ندارم آن مطالب را اینجا عرض کنم.
«توحید از بین رفت» یعنی چه؟ مگر این‌ها شهادتین نمی‌گفتند؟
باید این مثال را بزنم که اگر کسی قربان صدقه‌ی شما برود و سپس ضربه‌ی چاقویی به شما بزند، آیا می‌گویید او قربان صدقه‌ی من می‌رود؟
توحید لقلقه‌ی زبانشان بود؛ اما اصلاً اساساً منافق همین است، کافر در کفر خود صادق است و می‌گوید من قبول ندارم، اما منافق درواقع همان کافر است که علاوه بر کفر کذب هم دارد.
خدای متعال در قرآن کریم می‌فرماید: ای پیغمبر! این منافقین شهادت می‌دهند تو رسول خدا هستی، بعد می‌فرماید: ای پیغمبر! تو رسول خدا هستی، ولی آن‌ها دروغ می‌گویند.
تشریع توسط جریان خلفا
از مظاهر واضح که این‌ها در برابر توحید کفر ورزیدند این است که این‌ها تشریع کردند.
تشریع یعنی چه؟
فقیه زحمت فراوان می‌کشد و درس می‌خواند و طهارت دارد و… تا از قرآن و روایات و کلمات اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین بررسی کند و بفهمد که حکم خدا چیست.
اگر کسی از جانب خودش مثلاً بگوید «حج نداریم و حج مستحب است و واجب نیست»، یا بگوید «غیبت حرام نیست، بلکه مکروه است»، یعنی درواقع از طرف خودش بگوید، این تشریع است.
چون شریعت برای خداست و حدود خداست، «تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ»،[4] کسی نمی‌تواند حدّ الهی را جابجا کند.
این‌ها همه جای این شریعت را جابجا کردند؛ به بعضی از آن‌ها اشاره می‌کنم.
آنقدر همه جای نماز را کم و زیاد کردند، از شکل و ذکر و… قبل از اینکه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه خلیفه چهارم شود، این‌ها می‌گفتند دیگر نمازی وجود ندارد! یعنی این نماز آن نماز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم نیست.
این خیلی روشن است که اگر آن روز آن نماز نماز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم نبوده است، الآن چطور نماز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم است؟
در مکتب اهل بیت سلام الله علیهم أجمعین هر امامی که بیاید همان علم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم را دارد؛ شما که سال 27 می‌گفتید پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم از دنیا رفته است و نماز از بین رفته است، پس چه کسی برای شما نماز آورده است؟
هم شکل و هم ذکر نماز را تغییر دادند.
مثلاً هجده سال بعد از اینکه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم شهید شده بود، عثمان در منا گفت که دیگر نماز در سفر را شکسته نمی‌خوانیم.
توجّه کنید که او حتّی شش سال از حکومت خودش هم نماز در سفر را شکسته می‌خواند، ابوبکر و عمر هم همین کار را می‌کردند، اما عثمان ناگهان چنین گفت!
این همان تشریع است.
کسی نمی‌تواند حدود الهی را کم و زیاد کند، این کار کفر است، کسی حق ندارد چیزی را از جانب خودش کم و زیاد کند.
اگر بگویند ائمه‌ی ما کارویژه داشتند… یعنی هر امامی چند کار اساسی، بغیر از مسائل روزگار خودش داشت، یکی از آن‌ها حفاظت از شخصیت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و حفاظت از دستاوردهای رسول خدا صلی الله علیه و آله بود.
روزی عثمان به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه عرض کرد: امسال شما امیرالحاج شوید…
ان شاء الله خدای متعال ابن شهرآشوب را رحمت کند، اگر او همین یک روایت را نقل کرده باشد، باید قدر او را خیلی ویژه دانست.
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند: اگر من امیرالحاج شوم، همانطور نماز می‌خوانم که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم می‌خواندند، همانطور خطبه می‌خوانم که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم پیامبر خطبه می‌خواندند.
عثمان گفت: پس نمی‌خواهد امیرالحاج باشی!
چرا می‌خواستند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه امیرالحاج بشود؟ چون می‌خواستند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را در سطح بقیه بیاورند و بعداً بگویند یک سال فلانی امیرالحاج بود، یک سال دیگری امیرالحاج بود، یک سال علی امیرالحاج بود است، یک سال هم فلانی امیرالحاج بوده است!
بعضی از تحلیلگران تاریخ می‌گویند…
اجازه بدهید در ابتدا مثالی عرض کنم.
اگر شما بخواهید مرا نابود کنید و نفس مرا طوری چاق کنید که طغیان کنم، این باور را به من برسانید و بگویید ما فقط آیت الله بهجت رضوان الله تعالی علیه و تو را قبول داریم!
برای چه چنین اعتباری را بیخود به من دادی و مرا هم خراب کردی که باور کنم؟
حال اگر به کسی بگویند امیرالمؤمنین یا تو!
به سعد بن ابی‌وقاص گفتند به شورای شش نفره برو که یک نفر از آن‌ها علی بن ابیطالب است!
توجّه کنید که بعداً معاویه یزید را در سالی امیرالحاج کرد! این‌ها برنامه داشتند و می‌خواستند بقیه را بالا ببرند. شما هر کسی را کنار امیرالمؤمنین صلوات الله علیه قرار دهید…
ان شاء الله فدای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم شوم که در مورد امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند: «فَزَيَّنَ اَللَّهُ بِهِ اَلْمَحَافِلَ»،[5] امیرالمؤمنین صلوات الله علیه در هر محفلی باشد، آن محفل زینت شده است، «وَ أَكْرَمَ بِهِ اَلْعَسَاكِرَ» در هر لشکری باشد، آن لشکر کریمانه است، چون امیرالمؤمنین صلوات الله علیه در آن لشکر است، «وَ أَعَزَّ بِهِ اَلْأَجْنَادَ» هر جایی سرباز باشد و امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بین آن‌ها باشد، آن‌ها عزّت دارند، هر کجا برود عزّت و کرامت و زینت است.
این‌ها می‌خواستند از کنار امیرالمؤمنین صلوات الله علیه چیزی بدست بیاورند، و امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم مراقبِ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و دستاوردهای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم هستند.
چون امیرالمؤمنین صلوات الله علیه مراقبِ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و دستاوردهای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم بودند، این‌ها هم سعی می‌کردند احکامی که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه نسبت به آن‌ها پایبند بودند را شُل کنند.
اگر شنیده‌اید که حکمی را از بغض امیرالمؤمنین صلوات الله علیه جابجا کردند، منظورشان این بود که می‌خواستند حکم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و حکم الهی را جابجا کنند.
خدا می‌داند که می‌شود یک ماه مبارک رمضان، قصه‌ی تخریب دین توسط این‌ها را تعریف کرد.
مثلا فخر رازی در اول تفسیر قرآنی که نوشته است…
همانطور که می‌دانید بحث است که ما «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» را به جَهْر بخوانیم یا به اِخْفات؟
فخر رازی می‌گوید دو نظر هست، من به نظر علی [سلام الله علیها] تن می‌دهم… اول می‌گوید برای اینکه حق با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بود و… بعد می‌گوید: درضمن بنی‌امیّه هر کاری که علی [علیه السلام] نسبت به آن مقیّد بود را برعکس انجام می‌دادند.
توجّه کنید که این‌ها را جای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم قرار دادند و این‌ها هر کاری که دوست داشتند انجام می‌دادند.
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه انگشتر به دست راست می‌انداختند، این‌ها انگشتر به دست چپ می‌انداختند!
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به صلوات بر «آل» پایبند بودند، این‌ها «آل» را حذف کردند!
توجّه کنید که این‌ها حدود الهی است.
این ملعون‌ها می‌خواستند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را لعن کنند، مردم از این کار خوششان نمی‌آمد؛ در خطبه‌ی عید که اول نماز می‌خوانند و بعد از آن خطبه می‌خواندند… مردم نماز را می‌خواندند و سپس می‌رفتند که جسارت به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را نشنوند، این‌ها خطبه را قبل از نماز بردند و لعن را آخر خطبه انجام می‌دادند، یعنی آن جایی که همه برای نماز جمع شده‌اند.
یعنی درواقع این‌ها هر کاری که می‌خواستند با این نماز می‌کردند؛ پس مسلماً این دیگر نماز نیست.
این تشریع است، یعنی کسی بخواهد شرع الهی را بی‌جهت کم یا زیاد کند؛ این کار کفر است.
ابن عباس در منا بود، گفت: چرا این‌ها «لبّیک» نمی‌گویند؟
سعید بن جُبَیر گفت: «يَخَافُونَ مِنْ مُعَاوِيَةَ»[6] چون از معاویه می‌ترسند.
ابن عباس گفت: «لَبَّيْكَ اللهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ فَإِنَّهُمْ قَدْ تَرَكُوا السُّنَّةَ مِنْ بُغْضِ عَلِيٍّ»، این‌ها بخاطر دشمنی با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه سنّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم را تعطیل کردند!
این‌ها مصادیق کفر است، این‌ها در حدود الهی وارد شدند. خیلی واضح است که تشریع حرام و کفر است و کسی حق ندارد حکم الهی را بی‌ضابطه جابجا کند.
مخالفتِ عمدی با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم
حال خطبه‌ی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه در جلد آخر کافی را ببینید، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند: این‌ها با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم مخالفت می‌کردند، اما اینطور نبود که فکر کنید برداشتشان خطا بوده است، بلکه «مُتَعَمِّدِينَ لِخِلاَفِهِ نَاقِضِينَ لِعَهْدِهِ»،[7] عمداً می‌خواستند عهد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم را نقض کنند، عمداً می‌خواستند خلاف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم عمل کنند.
آیا شما به کسی که عمداً برخلاف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم عمل می‌کند «مسلمان» می‌گویید؟
یعنی نسبت به کسی که اینطور با دین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم بازی می‌کند می‌توانیم بگوییم «دیندار است»؟ مانند دزدی است که بگوید من پاکدست هستم.
این‌ها اجازه ندادند چیزی از دین باقی بماند، اینطور همه‌ی شریعت را تکان دادند.
فقه در خدمت سلطان!
این‌ها فقه را در خدمت سلطنت این دولت‌ها درآوردند. سربسته عرض می‌کنم که شاهی زن پدر خود را دوست داشت، به فقیه گفت کاری کن که من بتوانم با او ازدواج کنم، آن فقیه هم برای او حکم داد!
مسلماً این دیگر فقه نبود، این بازی با دین بود، این همان کفر است.
واجب یعنی مصلحت الهی، حرام یعنی مفسده دارد، شما نمی‌توانید این دو را جابجا کنید.
اهانت مروان ملعون به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم
ابوایّوب انصاری که همان کسی است که وقتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم به مدینه هجرت کردند، به خانه‌ی او رفتند تا جایی آماده شود، او فقیر بود، او از طرفداران امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بود، خدا او را رحمت کند. بعداً در فتح قسطنطنیه از دنیا رفت، قسطنطنیه همان استانبول فعلی است.
اگر استانبول فعلی رفتید، حتماً بروید و قبر ابوایّوب انصاری را ببینید، برای دینداری و تاریخ دینداری شما مفید است.
جایی است که شما فکر می‌کنید به حرم حضرت عبدالعظیم علیه السلام رفته‌اید، در جایی از آن نرده قرار داده‌اند و نذر می‌کنند و به کبوترها گندم می‌دهند… فقط دل انسان می‌سوزد که این‌ها امام را کنار گذاشته‌اند و به سراغ ابوایّوب انصاری رفته‌اند.
البته توجّه کنید که ابوایّوب انصاری رضوان الله تعالی علیه انسان محترمی است، بنده عرض نمی‌کنم به او احترام نگذارند، بلکه عرض می‌کنم دل انسان از این موضوع می‌سوزد که این‌ها از چه چیزهایی محروم هستند.
آنجا گربه‌ها رها هستند، چون می‌گویند اینجا جای مقدّسی است و اگر کسی بی‌احترامی کند عذاب نازل می‌شود، دختر پسرهایی که دینی دارند و می‌خواهند ازدواج کنند به آنجا می‌آیند که پیوندشان را از حرم حضرت ابوایّوب انصاری شروع کنند، اصلاً خار چشم وهابیت است، چون در آنجا توسّل و استغاثه هست و کنار قبر او می‌ایستند و از او حاجت می‌خواهند، واقعاً جای دیدنی است، ضمن اینکه ابوایّوب انصاری هم آدم خوبی بوده است.
تاریخ یک گزارش ناقصی از ابوایّوب انصاری نقل کرده است، حال چرا ناقص است؟
همانطور که شما می‌دانید، دو سلطنت بزرگ بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم، بعد از آنکه آن خلفا 25 سال بودند و امیرالمؤمنین صلوات الله علیه آمدند و امام حسن مجتبی صلوات الله علیه هم شش ماه آمدند، بعد از آن بنی امیّه و بعد از آن هم بنی عبّاس آمدند. بنی امیّه هشتاد سال حکومت کردند، بیست و چند سال معاویه و یزید بودند، به این‌ها «بچه‌های ابوسفیان» می‌گویند، البته اگر واقعاً بچه‌های ابوسفیان بوده باشند، مابقی آن‌ها هم مروان و فرزندان مروان هستند، که مجدداً اگر آن‌ها هم واقعاً بچه‌های مروان باشند؛ یعنی عمده‌ی بنی امیّه، مروانیان هستند، قدرت در دست این‌ها بوده است و این‌ها تاریخ را می‌نوشتند، لذا سانسور کرده‌اند.
ابوایّوب انصاری روی قبر مبارک پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم افتاده بود و گریه می‌کرد، مروان یک چیزی گفته است که ننوشته‌اند، ابوایّوب بلند شد و گفت: این سنگ نیست، «هَذَا رَسُولُ اللَّهِ»!
واضح است که مروان ملعون چه گفته است.
وهابیت نهایت انحراف تاریخ هستند، من نمی‌خواهم برای آن‌ها ریشه پیدا کنم، ولی گرایش‌های خطرناکی در بنی‌امیّه و بعضی از نواصب صدر اول بوده است، که این‌ها ارتقاء داده‌اند و به اوج رسانده‌اند و بهره‌وری آن در کثافت را بالا برده‌اند و «وهابیت» شکل گرفته است.
اینکه این ملعون می‌گوید سنگ است، این وهابیت هم گفته‌اند.
چرا کسی اعتراض نمی‌کرد؟ چرا کسی در برابر جابجایی نماز اعتراض نمی‌کرد؟
راهکار سقیفه: تهدید یا تطمیع!
اگر کسی درست متوجّه نباشد، می‌گوید این‌ها چقدر گیج بوده‌اند؛ مثلاً سپاه معاویه در حال حرکت به سمت صفین بودند که چهارشنبه نماز جمعه خواند! حتّی یک نفر هم اعتراض نکرد.
اصلاً یکی از مهم‌ترین ظلم‌های دستگاه سقیفه در فاطمیه این بود که معرفت مردم را هک کرد.
مگر می‌شود کسی چهارشنبه نمازجمعه بخواند؟
به دو جهت می‌شود. نفهمی یا از سر ترس است، یا از سر تطمیع.
خدا آن بانو را رحمت کند… زمانی زید بن ثابت مسئول پرداخت وجوهات از طرف خلیفه بود، درِ خانه‌ی آن بانو را زد و مبلغی به او داد و گفت: این سهم شماست!
آن بانو فرمود: «أَ تَرَاشَوْنَنِي عَنْ دِينِي»،[8] می‌خواهی رشوه بدهی که من دین خود را بفروشم؟
ان شاء الله خدای متعال مرحوم آیت الله شیخ محمدرضا جعفری را رحمت کند، ایشان در این موضوع یک بحث مفصل کرده‌اند.
توجّه کنید این موضوع بدین معنا نیست که به یک نفر رشوه دادند، بلکه مفهوم این است که یک نفر این موضوع را لو داد، اما بقیه این رشوه را گرفتند!
امّ المؤمنین حضرت امّ سلمه سلام الله علیها اعتراض کردند، یک سال حقوق ایشان را از بیت المال قطع کردند تا ایشان که همسر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم بودند عبرت سایرین شوند.
همانطور که شنیده‌اید سیّدالشّهداء صلوات الله علیه در کربلا فرمودند: چرا هرچه می‌گویم نمی‌فهمید؟ گفتند: «خِفْنَا طَرْحَ الْعَطَاءِ»![9]
یا تطمیع صورت گرفت و یا تهدید.
برخی هم خیلی سخت مجازات می‌کردند که عبرت سایرین شوند.
«مالک بن نویره» چون این رشوه را قبول نکرد، سر او را بریدند و بین هیزم‌های غذا انداختند، همان شب هم یک نفر همسر او را غصب کرد و غلط زیاد کرد.
درواقع می‌خواستند بگویند توجّه کنید اگر با ما دربیفتید پول و جان و ناموس شما در خطر خواهد بود.
لذا دستگاه سقیفه غیر از اینکه توحید را از بین برد، همانطور که جلسه‌ی قبل عرض کردیم نبوّت و ولایت را هم از بین برد، در این جلسه عرض می‌کنم که حتّی عقل را هم از بین برد.
به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه جسارت می‌کردند و می‌گفتند شما توان و عرضه‌ی این را ندارید که مانند معاویه رشوه بدهید!
قومی که فاصله‌ی آن تا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم کمتر از سی سال و پنجاه سال است، به کسی که تقوا دارد «بی‌عرضه» می‌گوید، بعد به دزد «باعرضه» می‌گوید!
اولاً شما به آیه‌ی قرآن کریم برگردید که منافقین «يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ».[10]
همانطور که می‌دانید، بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم، دیگر هیچکسی راجع به منافقین حرف نمی‌زند، چون خود همین منافقین مشغول کار هستند!
معروف یعنی واجبی که عرف اجتماعی شده است، منکر یعنی حرامی که عرف اجتماعی شده است.
منافق جای این دو موضوع را برعکس می‌کند.
در ماجرای بحث بین عمر و کعب‌الأحبار گفتند: علی به درد حکومت نمی‌خورد، چون تبعیّت تامّه از سنّت پیامبر دارد!
اصلاً عرف و معروف و منکر جابجا شد.
آن کسی که گفت سیاست بدون کثافت نمی‌شود، همین‌ها بودند. وگرنه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم و امیرالمؤمنین صلوات الله علیه حکومت کردند، کجا سیاست‌شان مشکلی داشت؟
اگر شما می‌بینید گاهی در جامعه‌ی شما می‌گویند «سیاست به معنای کثافت است»، و برای آن هم مصادیق زیادی می‌آورند، این موضوع هم ریشه در آن روز دارد.
شاید عدّه‌ای سیاست را کثافت کرده باشند، اما ریشه در آنجا دارد.
درصورتیکه مگر نعوذبالله پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم یا امیرالمؤمنین صلوات الله علیه یا امام حسن مجتبی صلوات الله علیه…
چه کسی چنین حرفی زده است؟
این‌ها همه چیز را جابجا کردند و کسی هم اعتراض نمی‌کرد، چون یا رشوه می‌دادند و یا تهدید می‌کردند، یا هر دو. آنوقت همه اطاعت می‌کردند.
آنوقت اسلام آمده بود که چکار کند؟ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * الم * ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ»،[11] این کتاب هدایت است، اسلام آمده بود هدایت کند.
اینکه عرض می‌کنم سقیفه توحید و نبوّت را گرفت، استمرار نبوّت را گرفت، هدایت را گرفت، یعنی این. یعنی کار به جایی رسید که دزدی و شارلاتان‌بازی مستحسن و معروف شد، واضح است که از این راه دیگر هدایتی خارج نخواهد شد، ضمن اینکه هرچه بگذرد هم بدتر می‌شود، هرچه بگذرد وحشی‌تر و هارتر و خشن‌تر می‌شود.
وقتی می‌خواهد نذر کند، می‌گوید: نذر کردم آنقدر گردن این‌ها را بزنم که جوی خون جاری شود!
به سراغ خالد بن ولید آمدند و گفتند: وقتی خون می‌ریزد، در معرض هوا لخته می‌شود، هرچه گردن می‌زنیم جوی خروشان ممتد نمی‌شود؛ آن ملعون گفت: من نذر کرده‌ام!
اینکه عرض می‌کنم این‌ها همه‌جای دین را نابود کردند، همین است.
اسلام غریب شد
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: «بَدَأَ غَرِيباً وَ سَيَعُودُ غَرِيباً»،[12] اسلام خیلی غریب متولد شد، در یک خانه، یک زن، یک مرد، و یک پسر؛ دوباره غریب خواهد شد.
اگر شما از این آقایان بپرسید، می‌گویند اسلام بعد از پیامبر توسعه یافت و پولدار شد!
انگار در مورد سلطنت اسکندر مقدونی حرف می‌زنند.
اخلاق، معرفت، توحید، نبوّت و… چه شدند؟
برای اینکه حواس مردم پرت شود، می‌گفتند مردم به جنگ بروند که غنیمت و کنیز بدست بیاورند.
اینطور همه چیز جابجا شد.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمود: روزگار به جایی می‌رسد که از اسلام بجز اسمی و از قرآن بجز رسم‌الخطی باقی نخواهد ماند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم چه زمانی را می‌فرمایند؟
اگر شما از سایر مذاهب سؤال کنید که می‌گویند همیشه همه چیز خوب بوده است؛ پس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم چه زمانی را می‌فرمایند؟
اگر برگردیم می‌بینیم که دقیقاً همین است، اتفاقاً این‌ها علامتِ صدقِ نبوّت است، چون جزو پیشگویی‌های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم است.
در روزگار ما یک کسی بود که تلویزیون ما هم تلاوت‌های او را پخش می‌کرد، او قاری‌سلبریتی بود، یعنی اگر در عربستان می‌خواستند مثلاً یخچالی را تبلیغ کنند، او می‌آمد و قرآن می‌خواند! خواننده و قاری بود، گرانترین تبلیغات برای او بود.
بعد یک کشور مسلمان با امام الکفار جنگید، این شخص که در ظاهر قاری بود یک قطعه موسیقی منتشر کرد که در آن می‌گفت: دستان ایران بریده باد!
بعد می‌گوید من قاری هستم!
در جنگ بین اسلام و کفر، چرا تو از کافر حمایت می‌کنی؟
این جنگ کار مطالعاتی را خیلی تسریع کرد، انسان باید خیلی مطالعه کند تا چیزی پیدا کند که ثابت کند آن‌ها دین ندارند.
سقیفه باعث زائل شدن عقول شد
اگر الآن کسی برگردد متوجّه می‌شود که چرا صدیقه طاهره سلام الله علیها اینطور ضجّه می‌زدند و می‌فرمودند «سَمَلَ جِلْبَابُ الدِّينِ»، چون ایشان می‌دیدند چه اتفاقی در حال رخ داده است و دیگر دینی باقی نخواهد ماند.
موضوع ساده نبود و ادامه دارد، ان شاء الله در دو جلسه‌ی بعدی بخشی از این امتداد را عرض خواهم کرد.
اینکه عرض کردم «انگار خنگ شدند»، خیلی بدتر از آن اتفاق افتاد، معاویه در حضور مردم به امام حسین علیه السلام گفت: اگر کسی بهتر از یزید بود، من آن شخص را حاکم مسلمین قرار می‌دادم.
حتّی یک نفر از مردم مدینه به این جمله اعتراض نکرد!
شبی که امام حسین علیه الصلاة و السلام مخفیانه از مدینه خارج شدند، فردا صبح حتّی اهل بنی‌هاشم هم رفتند و بیعت کردند!
اینجا مسلماً شما می‌دانید که این عمل آن‌ها یا از روی ترس است و یا از روی تطمیع.
دیگر چیزی از عقل باقی نماند.
بدی موضوع این است که کار آن‌ها در آن روزگار با تهدید یا رشوه پیش می‌رفت، اما برای بعدی‌ها به الگو تبدیل می‌شد.
سپاه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه شیعه نبودند، بهمین جهت هم در جنگ صفین دچار شبهه شدند، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه هم فرمودند: کسانی که امامت مرا از خدا و سنّت پیامبر ندانند، دچار لغزش خواهند شد.
در جنگ صفین بعد از بیش از صد روز جنگ و… قرآن به نیزه کردند، هشت ماه طول کشید که ابوموسی اشعری بین امیرالمؤمنین صلوات الله علیه و معاویه تشخیص دهد!
چه اتفاقی رخ می‌دهد که عقل زائل می‌شود؟ روایات عقل را ببینید، عقل حرامخوار از بین می‌رود، حرامخوار که امتداد عالم و قیامت را نمی‌بیند، انسانی که رشوه می‌گیرد، این را نمی‌بیند که ممکن است لقمه‌ی حرام فرزند مرا به شمر شدن تبدیل کند.
هشت ماه بررسی کردند تا ببینند حق با امیرالمؤمنین صلوات الله علیه است یا معاویه!
واقعاً این چه سؤال مسخره‌ای است که نتیجه‌ی آن هشت ماه طول بکشد، در نهایت هم معاویه را انتخاب کرد و با معاویه رفیق شد!
توحید و نبوّت و عقل و… همه از بین رفتند.
اولویت‌های معرفتی در سقیفه جابجا شد
زمانی عرض کردیم که اولویت‌های معرفتی در سقیفه جابجا شد، اولین اقدام این حکومت «آتش زدن درِ خانه‌ی حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها» بود، یعنی بررسی آن‌ها این بود نقطه‌ی شرّ، اینجاست!
ابوسعد الآبی در «نثرالدرّ فی المحاضرت» ، شیخ مفید در «الجمل»، ابن طیفور و… نقل کرده‌اند که اهل سقیفه می‌خواستند بیعت بگیرند، چند هزار نفر آدم که همگی چوب بدست داشتند و تن‌پوش صنعانی داشتند آمدند، یعنی لباس متحدالشکل و سلاح سازمانی داشتند، خیلی واضح است که این موضوع اتفاقی نیست، هر کسی که بیعت نمی‌کرد او را با چوب می‌زدند که کشته نشود؛ همه با ترس یا طمع بیعت کردند.
ابن حجر عسقلانی در شرح صحیح بخاری آورده است که قاتل حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها گفت: «لَا وَاللَّهِ لَا يُخَالِفُنَا أَحَدٌ إِلَّا قَتَلْنَاهُ»،[13] اگر کسی با من مخالفت کند او را می‌کشیم، ما مصلحت می‌دانیم که مخالف را بکشیم.
پیغمبری که در روز فتح مکه فرمود: «أَلْیوْمُ یوْمُ الْمَرْحَمَةِ»،[14] آن کسی که خود را جای ایشان جا زده است می‌گوید: «لَا وَاللَّهِ لَا يُخَالِفُنَا أَحَدٌ إِلَّا قَتَلْنَاهُ»!
این چه نسبتی است؟
چرا باید سیزده سال قبل به امیرالمؤمنین صلوات الله علیه می‌گفتند اگر می‌خواهی بیایی باید بر اساس کتاب خدا و سنّت رسول و شیوه‌ی شیخین عمل کنی؟ چون شیوه‌ی این دو نفر با کتاب خدا و سنّت رسول تفاوت داشت، «أَلْیوْمُ یوْمُ الْمَرْحَمَةِ» کجا و «لَا وَاللَّهِ لَا يُخَالِفُنَا أَحَدٌ إِلَّا قَتَلْنَاهُ» کجا؟ چقدر فاصله است؟ کدامیک اسلام است؟
روضه و توسّل به حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
اگر روز شنبه روز شهادت صدیقه طاهره سلام الله علیها باشد، الآن شب جمعه است، اگر چشم دلتان را زائر خانه‌ی امیرالمؤمنین صلوات الله علیه کنید و کنار آن بستر بروید، می‌بینید «نَحَلَ جِسْمُهَا وَ ذَابَ لَحْمُهَا وَ صَارَتْ كَالْخَيَال»،[15] گوشتی به تن مبارک حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها نمانده بود و جسمی از دختر پیامبر باقی نماند، مانند یک شبه و سایه‌ای… بی‌رمق…
آدمی که قفسه‌ی سینه‌ی او بشکند، در دم و بازدم او مکافات بسیار زیادی برای او دارد…
آن دو نفرآمدند، اما حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها آن‌ها را راه ندادند، به سراغ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه آمدند…
برای مظلومیت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه بمیرم…
بالاخره آمدند و کنار بستر حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها نشستند، حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها روی مبارک خود را برگرداند، آن‌ها جای خود را عوض کردند، دوباره حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها روی مبارک خود را برگرداندند؛ آن‌ها دوباره سر جای خود برگشتند، حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها خواستند سر مبارک خود را برگردانند، اما جان نداشتند… به خادم خود فرمودند: «حَوِّلْنَ وَجْهِي»،[16] صورت مرا برگردان…
بعد فرمود: شما می‌دانید جایگاه من نزد پدرم چیست، «وَ اَللَّهِ لَأَدْعُوَنَّ اَللَّهَ عَلَيْكَ فِي كُلِّ صَلاَةٍ أُصَلِّيهَا»،[17] بخدا قسم شما دو نفر را بعد از هر نماز خود نفرین می‌کنم.
کمااینکه وقتی در ماجرای فدک دستی بالا رفت و آن قباله را پاره کرد، فرمود: خدا شکم تو را بدرد…
وقتی بیماری در خانه‌ای باشد، می‌گویند نفوس بد نزنید، حرف خوب بزنید و انرژی مثبت بدهید و دعا کنید، ان شاء الله خوب می‌شود؛ اما اگر امشب امام حسن و امام حسین علیهما السلام حیاط را نگاه می‌کردند، می‌دیدند امیرالمؤمنین صلوات الله علیه مشغول ساختن تابوت است، این بچه‌ها آب شدند…
خود امیرالمؤمنین صلوات الله علیه که نمی‌توانست زیاد در خانه بماند، نمی‌توانست آب شدنِ حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را ببیند، به مسجد پیامبر می‌رفت و در جای نماز پیامبر نماز می‌خواند و عبادت می‌کرد، برای امیرالمؤمنین صلوات الله علیه خیلی سخت بود که آب شدنِ حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را ببیند…
روزی که نشسته بود و مشغول نماز و عبادت بود…
آدمی که بیمار بدحال دارد، هر اتفاقی اطراف او رخ دهد، دل او به هزار راه می‌رود… دید چند بانو به سمت ایشان می‌دوند، حال این‌ها طوری بود که امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند: «مَا الْخَبَرُ!»[18] چه خبر شده است؟ «مَا لِي أَرَاكُنَّ مُتَغَيَّرَاتِ الْوُجُوهِ وَ الصُّوَر» چرا رنگتان را باخته‌اید؟! چرا چهره‌ی شما اینطور شده است؟
گفتند: یا امیرالمؤمنین! اگر می‌خواهید یک مرتبه‌ی دیگر حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را ببینید، «أَدْرِكْ ابْنَةَ عَمِّكَ الزَّهْرَاءَ»… بدوید…
راوی می‌گوید همینکه من این جمله را شنیدم، امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را نگاه کردم و دیدم امیرالمؤمنین صلوات الله علیه روی زمین افتاد و فرمود: درد خود را به چه کسی بگویم؟…
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه با هر افتان و خیزانی که بود آمد و سرِ حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها را به دامان گرفت…
پشت و پناه عالم وجود، بی‌پشت و پناه شد…
امیرالمؤمنین صلوات الله علیه شروع کرد به حرف زدن با حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها، «كَلِّمِينِي یَا بِنْتَ رَسُولُ الله» چیزی بگو تا بدانم زنده هستی و صدای مرا می‌شنوی… چند مرتبه صدا زد اما ناامید شد، همینطور اشک از چشمان مبارک امیرالمؤمنین صلوات الله علیه جاری شد، اگر جسارت نباشد می‌گویم امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به التماس افتاد… صدا زد: «يَا فَاطِمَةُ كَلِّمِينِي فَأَنَا ابْنُ عَمِّكَ عَلِي»… دیگر تو هم جواب مرا نمی‌دهی؟…
مادر ما به ما یاد داد اسم امیرالمؤمنین صلوات الله علیه مُرده زنده می‌کند، همینکه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمود: «يَا فَاطِمَةُ كَلِّمِينِي فَأَنَا ابْنُ عَمِّكَ عَلِي»، «فَفَتَحَتْ عَيْنَيْهَ» حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها چشمان مبارک خود را گشودند… چشمان خود را به صورت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه باز کردند، همینکه چشم در چشم شدند، راوی نوشته است هر دو شروع کردند به گریه کردن…
[1]– سوره مبارکه غافر، آیه 44.
[2]– سوره مبارکه طه، آیات 25 تا 28.
[3]– الصّحيفة السّجّاديّة، ص 98.
[4] سوره مبارکه نساء، آیه ۱۳ (تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ۚ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ)
[5] الأمالی (للصدوق)، جلد ۱، صفحه ۸ (حَدَّثَنَا أَبِي رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمْرُوسٍ اَلْهَمَدَانِيُّ بِهَمَدَانَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ اَلْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ اَلْقَحْطَبِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ اَلْحَكَمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ اَلْأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي اَلسَّمَاءِ اَلسَّابِعَةِ كَالشَّمْسِ بِالنَّهَارِ فِي اَلْأَرْضِ وَ فِي اَلسَّمَاءِ اَلدُّنْيَا كَالْقَمَرِ بِاللَّيْلِ فِي اَلْأَرْضِ أَعْطَى اَللَّهُ عَلِيّاً مِنَ اَلْفَضْلِ جُزْءاً لَوْ قُسِمَ عَلَى أَهْلِ اَلْأَرْضِ لَوَسِعَهُمْ وَ أَعْطَاهُ اَللَّهُ مِنَ اَلْفَهْمِ جُزْءاً لَوْ قُسِمَ عَلَى أَهْلِ اَلْأَرْضِ لَوَسِعَهُمْ شَبَّهْتُ لِينَهُ بِلِينِ لُوطٍ وَ خُلُقَهُ بِخُلُقِ يَحْيَى وَ زُهْدَهُ بِزُهْدِ أَيُّوبَ وَ سَخَاهُ بِسَخَاءِ إِبْرَاهِيمَ وَ بَهْجَتَهُ بِبَهْجَةِ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ وَ قُوَّتَهُ بِقُوَّةِ دَاوُدَ لَهُ اِسْمٌ مَكْتُوبٌ عَلَى كُلِّ حِجَابٍ فِي اَلْجَنَّةِ بَشَّرَنِي بِهِ رَبِّي وَ كَانَتْ لَهُ اَلْبِشَارَةُ عِنْدِي عَلِيٌّ مَحْمُودٌ عِنْدَ اَلْحَقِّ مُزَكًّى عِنْدَ اَلْمَلاَئِكَةِ وَ خَاصَّتِي وَ خَالِصَتِي وَ ظَاهِرَتِي وَ مِصْبَاحِي وَ جَنَّتِي وَ رَفِيقِي آنَسَنِي بِهِ رَبِّي فَسَأَلْتُ رَبِّي أَنْ لاَ يَقْبِضَهُ قَبْلِي وَ سَأَلْتُهُ أَنْ يَقْبِضَهُ شَهِيداً بَعْدِي أُدْخِلْتُ اَلْجَنَّةَ فَرَأَيْتُ حُورَ عَلِيٍّ أَكْثَرَ مِنْ وَرَقِ اَلشَّجَرِ وَ قُصُورَ عَلِيٍّ كَعَدَدِ اَلْبَشَرِ – عَلِيٌّ مِنِّي وَ أَنَا مِنْ عَلِيٍّ مَنْ تَوَلَّى عَلِيّاً فَقَدْ تَوَلاَّنِي حُبُّ عَلِيٍّ نِعْمَةٌ وَ اِتِّبَاعُهُ فَضِيلَةٌ دَانَ بِهِ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ حَفَّتْ بِهِ اَلْجِنُّ اَلصَّالِحُونَ لَمْ يَمْشِ عَلَى اَلْأَرْضِ مَاشٍ بَعْدِي إِلاَّ كَانَ هُوَ أَكْرَمَ مِنْهُ عِزّاً وَ فَخْراً وَ مِنْهَاجاً لَمْ يَكُ فَظّاً عَجُولاً وَ لاَ مُسْتَرْسِلاً لِفَسَادٍ وَ لاَ مُتَعَنِّداً حَمَلَتْهُ اَلْأَرْضُ فَأَكْرَمَتْهُ لَمْ يَخْرُجْ مِنْ بَطْنِ أُنْثَى بَعْدِي أَحَدٌ كَانَ أَكْرَمَ خُرُوجاً مِنْهُ وَ لَمْ يَنْزِلْ مَنْزِلاً إِلاَّ كَانَ مَيْمُوناً أَنْزَلَ اَللَّهُ عَلَيْهِ اَلْحِكْمَةَ وَ رَدَّاهُ بِالْفَهْمِ تُجَالِسُهُ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ لاَ يَرَاهَا وَ لَوْ أُوحِيَ إِلَى أَحَدٍ بَعْدِي لَأُوحِيَ إِلَيْهِ فَزَيَّنَ اَللَّهُ بِهِ اَلْمَحَافِلَ وَ أَكْرَمَ بِهِ اَلْعَسَاكِرَ وَ أَخْصَبَ بِهِ اَلْبِلاَدَ وَ أَعَزَّ بِهِ اَلْأَجْنَادَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ بَيْتِ اَللَّهِ اَلْحَرَامِ يُزَارُ وَ لاَ يَزُورُ وَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ اَلْقَمَرِ إِذَا طَلَعَ أَضَاءَ اَلظُّلْمَةَ وَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ اَلشَّمْسِ إِذَا طَلَعَتْ أَنَارَتْ وَصَفَهُ اَللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَ مَدَحَهُ بِآيَاتِهِ وَ وَصَفَ فِيهِ آثَارَهُ وَ أَجْرَى مَنَازِلَهُ فَهُوَ اَلْكَرِيمُ حَيّاً وَ اَلشَّهِيدُ مَيِّتاً.)
[6] السنن الكبری، جلد 4 ، صفحه 151 (أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ الْأَوْدِيُّ الْكُوفِيُّ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَخْلَدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ مَيْسَرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ: كُنَّا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ بِعَرَفَاتٍ، فَقَالَ: مَا لِي لَا أَسْمَعُ النَّاسَ يُلَبُّونَ؟ فَقُلْتُ: يَخَافُونَ مِنْ مُعَاوِيَةَ فَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ مِنْ فُسْطَاطِهِ، فَقَالَ: «لَبَّيْكَ اللهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ فَإِنَّهُمْ قَدْ تَرَكُوا السُّنَّةَ مِنْ بُغْضِ عَلِيٍّ»)
[7] الکافي، جلد ۸، صفحه ۵۸ (عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ اَلْهِلاَلِيِّ قَالَ: خَطَبَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَحَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى عَلَى اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ثُمَّ قَالَ أَلاَ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ خَلَّتَانِ اِتِّبَاعُ اَلْهَوَى وَ طُولُ اَلْأَمَلِ أَمَّا اِتِّبَاعُ اَلْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ اَلْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ اَلْأَمَلِ فَيُنْسِي اَلْآخِرَةَ أَلاَ إِنَّ اَلدُّنْيَا قَدْ تَرَحَّلَتْ مُدْبِرَةً وَ إِنَّ اَلْآخِرَةَ قَدْ تَرَحَّلَتْ مُقْبِلَةً وَ لِكُلِّ وَاحِدَةٍ بَنُونَ فَكُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ اَلْآخِرَةِ وَ لاَ تَكُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ اَلدُّنْيَا فَإِنَّ اَلْيَوْمَ عَمَلٌوَ لاَ حِسَابَ وَ إِنَّ غَداً حِسَابٌ وَ لاَ عَمَلَ وَ إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ اَلْفِتَنِ مِنْ أَهْوَاءٍ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٍ تُبْتَدَعُ يُخَالَفُ فِيهَا حُكْمُ اَللَّهِ يَتَوَلَّى فِيهَا رِجَالٌ رِجَالاً أَلاَ إِنَّ اَلْحَقَّ لَوْ خَلَصَ لَمْ يَكُنِ اِخْتِلاَفٌ وَ لَوْ أَنَّ اَلْبَاطِلَ خَلَصَ لَمْ يَخْفَ عَلَى ذِي حِجًى لَكِنَّهُ يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَيُجَلَّلاَنِ مَعاً فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي اَلشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ نَجَا اَلَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اَللَّهِ اَلْحُسْنَى إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا لَبَسَتْكُمْ فِتْنَةٌ يَرْبُو فِيهَا اَلصَّغِيرُ وَ يَهْرَمُ فِيهَا اَلْكَبِيرُ يَجْرِي اَلنَّاسُ عَلَيْهَا وَ يَتَّخِذُونَهَا سُنَّةً فَإِذَا غُيِّرَ مِنْهَا شَيْءٌ قِيلَ قَدْ غُيِّرَتِ اَلسُّنَّةُ وَ قَدْ أَتَى اَلنَّاسُ مُنْكَراً ثُمَّ تَشْتَدُّ اَلْبَلِيَّةُ وَ تُسْبَى اَلذُّرِّيَّةُ وَ تَدُقُّهُمُ اَلْفِتْنَةُ كَمَا تَدُقُّ اَلنَّارُ اَلْحَطَبَ وَ كَمَا تَدُقُّ اَلرَّحَى بِثِفَالِهَا وَ يَتَفَقَّهُونَ لِغَيْرِ اَللَّهِ وَ يَتَعَلَّمُونَ لِغَيْرِ اَلْعَمَلِ وَ يَطْلُبُونَ اَلدُّنْيَا بِأَعْمَالِ اَلْآخِرَةِ ثُمَّ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ وَ حَوْلَهُ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ خَاصَّتِهِ وَ شِيعَتِهِ فَقَالَ قَدْ عَمِلَتِ اَلْوُلاَةُ قَبْلِي أَعْمَالاً خَالَفُوا فِيهَا رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مُتَعَمِّدِينَ لِخِلاَفِهِ نَاقِضِينَ لِعَهْدِهِ مُغَيِّرِينِ لِسُنَّتِهِ وَ لَوْ حَمَلْتُ اَلنَّاسَ عَلَى تَرْكِهَا وَ حَوَّلْتُهَا إِلَى مَوَاضِعِهَا وَ إِلَى مَا كَانَتْ فِي عَهْدِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَتَفَرَّقَ عَنِّي جُنْدِي حَتَّى أَبْقَى وَحْدِي أَوْ قَلِيلٌ مِنْ شِيعَتِيَ اَلَّذِينَ عَرَفُوا فَضْلِي وَ فَرْضَ إِمَامَتِي مِنْ كِتَابِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سُنَّةِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَ رَأَيْتُمْ لَوْ أَمَرْتُ بِمَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَرَدَدْتُهُ إِلَى اَلْمَوْضِعِ اَلَّذِي وَضَعَهُ فِيهِ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ رَدَدْتُ فَدَكاً إِلَى وَرَثَةِ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا اَلسَّلاَمُ وَ رَدَدْتُ صَاعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كَمَا كَانَ وَ أَمْضَيْتُ قَطَائِعَ أَقْطَعَهَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لِأَقْوَامٍ لَمْ تُمْضَ لَهُمْ وَ لَمْ تُنْفَذْ وَ رَدَدْتُ دَارَ جَعْفَرٍ إِلَى وَرَثَتِهِ وَ هَدَمْتُهَا مِنَ اَلْمَسْجِدِ وَ رَدَدْتُ قَضَايَا مِنَ اَلْجَوْرِ قُضِيَ بِهَا وَ نَزَعْتُ نِسَاءً تَحْتَ رِجَالٍ بِغَيْرِ حَقٍّ فَرَدَدْتُهُنَّ إِلَى أَزْوَاجِهِنَّ وَ اِسْتَقْبَلْتُ بِهِنَّ اَلْحُكْمَ فِي اَلْفُرُوجِ وَ اَلْأَحْكَامِ وَ سَبَيْتُ ذَرَارِيَّ بَنِي تَغْلِبَ وَ رَدَدْتُ مَا قُسِمَ مِنْ أَرْضِ خَيْبَرَ وَ مَحَوْتُ دَوَاوِينَ اَلْعَطَايَا وَ أَعْطَيْتُ كَمَا كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يُعْطِي بِالسَّوِيَّةِ وَ لَمْ أَجْعَلْهَا دُولَةً بَيْنَ اَلْأَغْنِيَاءِ وَ أَلْقَيْتُ اَلْمِسَاحَةَ وَ سَوَّيْتُ بَيْنَ اَلْمَنَاكِحِ وَ أَنْفَذْتُ خُمُسَ اَلرَّسُولِ كَمَا أَنْزَلَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ فَرَضَهُ وَ رَدَدْتُ مَسْجِدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِلَى مَا كَانَ عَلَيْهِ وَ سَدَدْتُ مَا فُتِحَ فِيهِ مِنَ اَلْأَبْوَابِ وَ فَتَحْتُ مَا سُدَّ مِنْهُ وَ حَرَّمْتُ اَلْمَسْحَ عَلَى اَلْخُفَّيْنِ وَ حَدَدْتُ عَلَى اَلنَّبِيذِ وَ أَمَرْتُ بِإِحْلاَلِ اَلْمُتْعَتَيْنِ وَ أَمَرْتُ بِالتَّكْبِيرِ عَلَى اَلْجَنَائِزِ خَمْسَ تَكْبِيرَاتٍ وَ أَلْزَمْتُ اَلنَّاسَ اَلْجَهْرَ بِ «بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ » وَ أَخْرَجْتُ مَنْ أُدْخِلَ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي مَسْجِدِهِ مِمَّنْ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَخْرَجَهُ وَ أَدْخَلْتُ مَنْ أُخْرِجَ بَعْدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مِمَّنْ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَدْخَلَهُ وَ حَمَلْتُ اَلنَّاسَ عَلَى حُكْمِ اَلْقُرْآنِ وَ عَلَى اَلطَّلاَقِ عَلَى اَلسُّنَّةِ وَ أَخَذْتُ اَلصَّدَقَاتِ عَلَى أَصْنَافِهَا وَ حُدُودِهَا وَ رَدَدْتُ اَلْوُضُوءَ وَ اَلْغُسْلَ وَ اَلصَّلاَةَ إِلَى مَوَاقِيتِهَا وَ شَرَائِعِهَا وَ مَوَاضِعِهَا وَ رَدَدْتُ أَهْلَ نَجْرَانَ إِلَى مَوَاضِعِهِمْ وَ رَدَدْتُ سَبَايَا فَارِسَ وَ سَائِرِ اَلْأُمَمِ إِلَى كِتَابِ اَللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِذاً لَتَفَرَّقُوا عَنِّي وَ اَللَّهِ لَقَدْ أَمَرْتُ اَلنَّاسَ أَنْ لاَ يَجْتَمِعُوا فِي شَهْرِ رَمَضَانَ إِلاَّ فِي فَرِيضَةٍ وَ أَعْلَمْتُهُمْ أَنَّ اِجْتِمَاعَهُمْ فِي اَلنَّوَافِلِ بِدْعَةٌ فَتَنَادَى بَعْضُ أَهْلِ عَسْكَرِي مِمَّنْ يُقَاتِلُ مَعِي يَا أَهْلَ اَلْإِسْلاَمِ غُيِّرَتْ سُنَّةُ عُمَرَ يَنْهَانَا عَنِ اَلصَّلاَةِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ تَطَوُّعاً وَ لَقَدْ خِفْتُ أَنْ يَثُورُوا فِي نَاحِيَةِ جَانِبِ عَسْكَرِي مَا لَقِيتُ مِنْ هَذِهِ اَلْأُمَّةِ مِنَ اَلْفُرْقَةِ وَ طَاعَةِ أَئِمَّةِ اَلضَّلاَلَةِ وَ اَلدُّعَاةِ إِلَى اَلنَّارِ وَ أَعْطَيْتُ مِنْ ذَلِكَ سَهْمَ ذِي اَلْقُرْبَى اَلَّذِي قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلىٰ عَبْدِنٰا يَوْمَ اَلْفُرْقٰانِ يَوْمَ اِلْتَقَى اَلْجَمْعٰانِ » فَنَحْنُ وَ اَللَّهِ عَنَى بِذِي اَلْقُرْبَى اَلَّذِي قَرَنَنَا اَللَّهُ بِنَفْسِهِ وَ بِرَسُولِهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ تَعَالَى «فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي اَلْقُرْبىٰ وَ اَلْيَتٰامىٰ وَ اَلْمَسٰاكِينِ وَ اِبْنِ اَلسَّبِيلِ» فِينَا خَاصَّةً: «كَيْ لاٰ يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ اَلْأَغْنِيٰاءِ مِنْكُمْ وَ مٰا آتٰاكُمُ اَلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اِتَّقُوا اَللّٰهَ» فِي ظُلْمِ آلِ مُحَمَّدٍ : «إِنَّ اَللّٰهَ شَدِيدُ اَلْعِقٰابِ » لِمَنْ ظَلَمَهُمْ رَحْمَةً مِنْهُ لَنَا وَ غِنًى أَغْنَانَا اَللَّهُ بِهِ وَ وَصَّى بِهِ نَبِيَّهُ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْ لَنَا فِي سَهْمِ اَلصَّدَقَةِ نَصِيباً أَكْرَمَ اَللَّهُ رَسُولَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ وَ أَكْرَمَنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ أَنْ يُطْعِمَنَا مِنْ أَوْسَاخِ اَلنَّاسِ فَكَذَّبُوا اَللَّهَ وَ كَذَّبُوا رَسُولَهُ وَ جَحَدُوا كِتَابَ اَللَّهِ اَلنَّاطِقَ بِحَقِّنَا وَ مَنَعُونَا فَرْضاً فَرَضَهُ اَللَّهُ لَنَا مَا لَقِيَ أَهْلُ بَيْتِ نَبِيٍّ مِنْ أُمَّتِهِ مَا لَقِينَا بَعْدَ نَبِيِّنَا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ «وَ اَللّٰهُ اَلْمُسْتَعٰانُ» عَلَى مَنْ ظَلَمَنَا وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اَلْعَلِيِّ اَلْعَظِيمِ .)
[8] السقیفة و فدک، جلد ۱، صفحه ۴۸ (أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ اَلْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ: لَمَّا تُوُفِّيَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ، وَ آلِهِ اِجْتَمَعَتِ اَلْأَنْصَارُ إِلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ ، فَأَتَاهُمْ أَبُو بَكْرٍ ، وَ عُمَرُ ، وَ أَبُو عُبَيْدَةَ ، فَقَالَ اَلْحَبَّابُ بْنُ اَلْمُنْذِرِ : مِنَّا أَمِيرٌ وَ مِنْكُمْ أَمِيرٌ، إِنَّا وَ اَللَّهِ مَا نَنْفَسُ هَذَا اَلْأَمْرَ عَلَيْكُمْ أَيُّهَا اَلرَّهْطُ، وَ لَكِنَّا نَخَافُ أَنْ يَلِيَهُ بَعْدَكُمْ مَنْ قَتَلْنَا أَبْنَاءَهُمْ، وَ آبَاءَهُمْ، وَ إِخْوَانَهُمْ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ اَلْخَطَّابِ، إِذَا كَانَ ذَلِكَ قُمْتَ إِنِ اِسْتَطَعْتَ. فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: نَحْنُ اَلْأُمَرَاءُ وَ أَنْتُمُ اَلْوُزَرَاءُ، وَ اَلْأَمْرُ بَيْنَنَا نِصْفَانِ كَشِقِّ اَلْأُبْلُمَةِ فَبُويِعَ وَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ بَايَعَهُ بَشِيرُ بْنُ سَعْدٍ، وَالِدُ اَلنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ. فَلَمَّا اِجْتَمَعَ اَلنَّاسُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ ، قَسَمَ قِسْماً بَيْنَ نِسَاءِ اَلْمُهَاجِرِينَ وَ اَلْأَنْصَارِ فَبَعَثَ إِلَى اِمْرَأَةٍ مِنْ بَنِي عَدِيِّ بْنِ اَلنَّجَّارِ قِسْمَهَا مَعَ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، فَقَالَتْ: مَا هَذَا قَالَ: قِسْمٌ قَسَمَهُ أَبُو بَكْرٍ لِلنِّسَاءِ قَالَتْ: أَ تَرَاشَوْنَنِي عَنْ دِينِي وَ اَللَّهِ لاَ أَقْبَلُ مِنْهُ شَيْئاً، فَرَدَّتْهُ عَلَيْهِ .)
[9] طبقات ابن سعد، صفحه 69 (فَلَمَّا رَأَى الْحُسَيْنُ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ قَدْ قَصَدَ لَهُ فِيمَنْ مَعَهُ، قَالَ: يَا هَؤُلَاءِ، اسْمَعُوا يَرْحَمُكُمُ اللَّهُ، مَا لَنَا وَلَكُمْ! مَا هَذَا بِكُمْ يَا أَهْلَ الْكُوفَةِ؟! قَالُوا: خِفْنَا طَرْحَ الْعَطَاءِ. قَالَ: مَا عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْعَطَاءِ خَيْرٌ لَكُمْ. يَا هَؤُلَاءِ، دَعُونَا فَلْنَرْجِعْ مِنْ حَيْثُ جِئْنَا. قَالُوا: لَا سَبِيلَ إِلَى ذَلِكَ. قَالَ: فَدَعُونِي أَمْضِي إِلَى الرَّيِّ فَأُجَاهِدَ الدَّيْلَمَ. قَالُوا: لَا سَبِيلَ إِلَى ذَلِكَ. قَالَ: فَدَعُونِي أَذْهَبْ إِلَى يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ فَأَضَعَ يَدِي فِي يَدِهِ. قَالُوا: لَا، وَلَكِنْ ضَعْ يَدَكَ فِي يَدِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ!)
[10] سوره مبارکه توبه، آیه 67 (الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ۚ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ۚ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ ۗ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ)
[11] سوره مبارکه بقره، آیات 1 و 2
[12] عيون أخبار الرضا عليه السلام، جلد ۲، صفحه ۲۰۰ (حَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ تَمِيمٍ اَلْقُرَشِيُّ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ اَلْأَنْصَارِيُّ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ اَلْجَهْمِ قَالَ: حَضَرْتُ مَجْلِسَ اَلْمَأْمُونِ يَوْماً وَ عِنْدَهُ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ قَدِ اِجْتَمَعَ اَلْفُقَهَاءُ وَ أَهْلُ اَلْكَلاَمِ مِنَ اَلْفِرَقِ اَلْمُخْتَلِفَةِ فَسَأَلَهُ بَعْضُهُمْ فَقَالَ لَهُ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ بِأَيِّ شَيْءٍ تَصِحُّ اَلْإِمَامَةُ لِمُدَّعِيهَا قَالَ بِالنَّصِّ وَ اَلدَّلِيلِ قَالَ لَهُ فَدَلاَلَةُ اَلْإِمَامِ فِيمَا هِيَ قَالَ فِي اَلْعِلْمِ وَ اِسْتِجَابَةِ اَلدَّعْوَةِ قَالَ فَمَا وَجْهُ إِخْبَارِكُمْ بِمَا يَكُونُ قَالَ ذَلِكَ بِعَهْدٍ مَعْهُودٍ إِلَيْنَا مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ فَمَا وَجْهُ إِخْبَارِكُمْ بِمَا فِي قُلُوبِ اَلنَّاسِ قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لَهُ أَ مَا بَلَغَكَ قَوْلُ اَلرَّسُولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اِتَّقُوا فِرَاسَةَ اَلْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ يَنْظُرُ بِنُورِ اَللَّهِ قَالَ بَلَى قَالَ وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلاَّ وَ لَهُ فِرَاسَةٌ يَنْظُرُ بِنُورِ اَللَّهِ عَلَى قَدْرِ إِيمَانِهِ وَ مَبْلَغِ اِسْتِبْصَارِهِ وَ عِلْمِهِ وَ قَدْ جَمَعَ اَللَّهُ لِلْأَئِمَّةِ مِنَّا مَا فَرَّقَهُ فِي جَمِيعِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ فِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ فَأَوَّلُ اَلْمُتَوَسِّمِينَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ثُمَّ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مِنْ بَعْدِهِ ثُمَّ اَلْحَسَنُ وَ اَلْحُسَيْنُ وَ اَلْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمُ اَلسَّلاَمُ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ اَلْمَأْمُونُ فَقَالَ لَهُ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ زِدْنَا مِمَّا جَعَلَ اَللَّهُ لَكُمْ أَهْلَ اَلْبَيْتِ فَقَالَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ أَيَّدَنَا بِرُوحٍ مِنْهُ مُقَدَّسَةٍ مُطَهَّرَةٍ لَيْسَتْ بِمَلَكٍ لَمْ تَكُنْ مَعَ أَحَدٍ مِمَّنْ مَضَى إِلاَّ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ هِيَ مَعَ اَلْأَئِمَّةِ مِنَّا تُسَدِّدُهُمْ وَ تُوَفِّقُهُمْ وَ هُوَ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لَهُ اَلْمَأْمُونُ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ بَلَغَنِي أَنَّ قَوْماً يَغْلُونَ فِيكُمْ وَ يَتَجَاوَزُونَ فِيكُمُ اَلْحَدَّ فَقَالَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ حَدَّثَنِي أَبِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لاَ تَرْفَعُونِي فَوْقَ حَقِّي فَإِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ تَعَالَى اِتَّخَذَنِي عَبْداً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَنِي نَبِيّاً قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مٰا كٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اَللّٰهُ اَلْكِتٰابَ وَ اَلْحُكْمَ وَ اَلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنّٰاسِ كُونُوا عِبٰاداً لِي مِنْ دُونِ اَللّٰهِ وَ لٰكِنْ كُونُوا رَبّٰانِيِّينَ بِمٰا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ اَلْكِتٰابَ وَ بِمٰا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ `وَ لاٰ يَأْمُرَكُمْ أَنْ تَتَّخِذُوا اَلْمَلاٰئِكَةَ وَ اَلنَّبِيِّينَ أَرْبٰاباً أَ يَأْمُرُكُمْ بِالْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَهْلِكُ فِيَّ اِثْنَانِ وَ لاَ ذَنْبَ لِي مُحِبٌّ مُفْرِطٌ وَ مُبْغِضٌ مُفَرِّطٌ وَ أَنَا أَبْرَأُ إِلَى اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مِمَّنْ يَغْلُو فِينَا وَ يَرْفَعُنَا فَوْقَ حَدِّنَا كَبَرَاءَةِ عِيسَى اِبْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مِنَ اَلنَّصَارَى قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى وَ إِذْ قٰالَ اَللّٰهُ يٰا عِيسَى اِبْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنّٰاسِ اِتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلٰهَيْنِ مِنْ دُونِ اَللّٰهِ قٰالَ سُبْحٰانَكَ مٰا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مٰا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ مٰا فِي نَفْسِي وَ لاٰ أَعْلَمُ مٰا فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلاّٰمُ اَلْغُيُوبِ `مٰا قُلْتُ لَهُمْ إِلاّٰ مٰا أَمَرْتَنِي بِهِ أَنِ اُعْبُدُوا اَللّٰهَ رَبِّي وَ رَبَّكُمْ وَ كُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً مٰا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمّٰا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ اَلرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَ أَنْتَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لَنْ يَسْتَنْكِفَ اَلْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً لِلّٰهِ وَ لاَ اَلْمَلاٰئِكَةُ اَلْمُقَرَّبُونَ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ مَا اَلْمَسِيحُ اِبْنُ مَرْيَمَ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ اَلرُّسُلُ وَ أُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كٰانٰا يَأْكُلاٰنِ اَلطَّعٰامَ وَ مَعْنَاهُ أَنَّهُمَا كَانَا يَتَغَوَّطَانِ فَمَنِ اِدَّعَى لِلْأَنْبِيَاءِ رُبُوبِيَّةً وَ اِدَّعَى لِلْأَئِمَّةِ رُبُوبِيَّةً أَوْ نُبُوَّةً أَوْ لِغَيْرِ اَلْأَئِمَّةِ إِمَامَةً فَنَحْنُ مِنْهُ بُرَءَاءُ فِي اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ فَقَالَ اَلْمَأْمُونُ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَمَا تَقُولُ فِي اَلرَّجْعَةِ فَقَالَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّهَا لَحَقٌّ قَدْ كَانَتْ فِي اَلْأُمَمِ اَلسَّالِفَةِ وَ نَطَقَ بِهِ اَلْقُرْآنُ وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَكُونُ فِي هَذِهِ اَلْأُمَّةِ كُلُّ مَا كَانَ فِي اَلْأُمَمِ اَلسَّالِفَةِ حَذْوَ اَلنَّعْلِ بِالنَّعْلِ وَ اَلْقُذَّةِ بِالْقُذَّةِ قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِذَا خَرَجَ اَلْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِي نَزَلَ عِيسَى اِبْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَصَلَّى خَلْفَهُ وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ اَلْإِسْلاَمَ بَدَأَ غَرِيباً وَ سَيَعُودُ غَرِيباً فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ قِيلَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ ثُمَّ يَكُونُ مَا ذَا قَالَ ثُمَّ يَرْجِعُ اَلْحَقُّ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ اَلْمَأْمُونُ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَمَا تَقُولُ فِي اَلْقَائِلِينَ بِالتَّنَاسُخِ فَقَالَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَنْ قَالَ بِالتَّنَاسُخِ فَهُوَ كَافِرٌ بِاللَّهِ اَلْعَظِيمِ مُكَذِّبٌ بِالْجَنَّةِ وَ اَلنَّارِ قَالَ اَلْمَأْمُونُ مَا تَقُولُ فِي اَلْمُسُوخِ قَالَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ أُولَئِكَ قَوْمٌ غَضِبَ اَللَّهُ عَلَيْهِمْ فَمَسَخَهُمْ فَعَاشُوا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ثُمَّ مَاتُوا وَ لَمْ يَتَنَاسَلُوا فَمَا يُوجَدُ فِي اَلدُّنْيَا مِنَ اَلْقِرَدَةِ وَ اَلْخَنَازِيرِ وَ غَيْرِ ذَلِكَ مِمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمْ اِسْمُ اَلْمُسُوخِيَّةِ فَهُوَ مِثْلُ مَا لاَ يَحِلُّ أَكْلُهَا وَ اَلاِنْتِفَاعُ بِهَا قَالَ اَلْمَأْمُونُ لاَ أَبْقَانِيَ اَللَّهُ بَعْدَكَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَوَ اَللَّهِ مَا يُوجَدُ اَلْعِلْمُ اَلصَّحِيحُ إِلاَّ عِنْدَ أَهْلِ هَذَا اَلْبَيْتِ وَ إِلَيْكَ اِنْتَهَتْ عُلُومُ آبَائِكَ فَجَزَاكَ اَللَّهُ عَنِ اَلْإِسْلاَمِ وَ أَهْلِهِ خَيْراً قَالَ اَلْحَسَنُ بْنُ جَهْمٍ فَلَمَّا قَامَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ تَبِعْتُهُ فَانْصَرَفَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ وَ قُلْتُ لَهُ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي وَهَبَ لَكَ مِنْ جَمِيلِ رَأْيِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ مَا حَمَلَهُ عَلَى مَا أَرَى مِنْ إِكْرَامِهِ لَكَ وَ قَبُولِهِ لِقَوْلِكَ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَا اِبْنَ اَلْجَهْمِ لاَ يَغُرَّنَّكَ مَا أَلْفَيْتَهُ عَلَيْهِ مِنْ إِكْرَامِي وَ اَلاِسْتِمَاعِ مِنِّي فَإِنَّهُ سَيَقْتُلُنِي بِالسَّمِّ وَ هُوَ ظَالِمٌ إِلَيَّ أَعْرِفُ ذَلِكَ بِعَهْدٍ مَعْهُودٍ إِلَيَّ مِنْ آبَائِي عَنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَاكْتُمْ هَذَا مَا دُمْتُ حَيّاً قَالَ اَلْحَسَنُ بْنُ اَلْجَهْمِ فَمَا حَدَّثْتُ أَحَداً بِهَذَا اَلْحَدِيثِ إِلَى أَنْ مَضَى عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ بِطُوسٍ مَقْتُولاً بِالسَّمِّ وَ دُفِنَ فِي دَارِ حُمَيْدِ بْنِ قَحْطَبَةَ اَلطَّائِيِّ فِي اَلْقُبَّةِ اَلَّتِي فِيهَا قَبْرُ هَارُونَ اَلرَّشِيدِ إِلَى جَانِبِهِ .)
[13] فتح الباری، جلد 7، صفحه 31 (فَقَالَ عُمَرُ لَا وَاللَّهِ لَا يُخَالِفُنَا أَحَدٌ إِلَّا قَتَلْنَاهُ)
[14] اسد الغابه – ط العلميه (ابن الأثير، عزالدین)، جلد 2 ، صفحه 441
[15] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، جلد ۲، صفحه ۳۶۱ (دَعَائِمُ اَلْإِسْلاَمِ ، رُوِّينَا عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَسَرَّ إِلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ أَنَّهَا أَوَّلُ مَنْ يَلْحَقُ بِهِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ فَلَمَّا قُبِضَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ نَالَهَا مِنَ اَلْقَوْمِ مَا نَالَهَا لَزِمَتِ اَلْفِرَاشَ وَ نَحَلَ جِسْمُهَا وَ ذَابَ لَحْمُهَا وَ صَارَتْ كَالْخَيَالِ وَ عَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ سَبْعِينَ يَوْماً فَلَمَّا اُحْتُضِرَتْ قَالَتْ لِأَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ كَيْفَ أُحْمَلُ وَ قَدْ صِرْتُ كَالْخَيَالِ وَ جَفَّ جِلْدِي عَلَى عَظْمِي قَالَتْ أَسْمَاءُ يَا بِنْتَ رَسُولِ اَللَّهِ إِنْ قَضَى اَللَّهُ إِلَيْكِ بِأَمْرٍ فَسَوْفَ أَصْنَعُ لَكِ شَيْئاً رَأَيْتُهُ فِي بَلَدِ اَلْحَبَشَةِ قَالَتْ وَ مَا هُوَ قَالَتِ اَلنَّعْشُ يَجْعَلُونَهُ مِنْ فَوْقِ اَلسَّرِيرِ عَلَى اَلْمَيِّتِ يَسْتُرُهُ قَالَتْ لَهَا اِفْعَلِي فَلَمَّا قُبِضَتْ عَلَيْهَا السَّلاَمُ صَنَعَتْهُ لَهَا أَسْمَاءُ فَكَانَ أَوَّلُ نَعْشٍ عُمِلَ لِلنِّسَاءِ فِي اَلْإِسْلاَمِ .)
[16] علل الشرایع، جلد ۱، صفحه ۱۸۵ (حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو اَلْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي اَلْمِقْدَامِ وَ زِيَادِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ قَالاَ: أَتَى رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ يَرْحَمُكَ اَللَّهُ هَلْ تُشَيَّعُ اَلْجَنَازَةُ بِنَارٍ وَ يُمْشَى مَعَهَا بِمِجْمَرَةٍ أَوْ قِنْدِيلٍ أَوْ غَيْرِ ذَلِكَ مِمَّا يُضَاءُ بِهِ قَالَ فَتَغَيَّرَ لَوْنُ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مِنْ ذَلِكَ وَ اِسْتَوَى جَالِساً ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ جَاءَ شَقِيٌّ مِنَ اَلْأَشْقِيَاءِ إِلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ لَهَا أَ مَا عَلِمْتِ أَنَّ عَلِيّاً قَدْ خَطَبَ بِنْتَ أَبِي جَهْلٍ فَقَالَتْ حَقّاً مَا تَقُولُ فَقَالَ حَقّاً مَا أَقُولُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَدَخَلَهَا مِنَ اَلْغَيْرَةِ مَا لاَ تَمْلِكُ نَفْسَهَا وَ ذَلِكَ أَنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى كَتَبَ عَلَى اَلنِّسَاءِ غَيْرَةً وَ كَتَبَ عَلَى اَلرِّجَالِ جِهَاداً وَ جَعَلَ لِلْمُحْتَسِبَةِ اَلصَّابِرَةِ مِنْهُنَّ مِنَ اَلْأَجْرِ مَا جَعَلَ لِلْمُرَابِطِ اَلْمُهَاجِرِ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ قَالَ فَاشْتَدَّ غَمُّ فَاطِمَةَ مِنْ ذَلِكَ وَ بَقِيَتْ مُتَفَكِّرَةً هِيَ حَتَّى أَمْسَتْ وَ جَاءَ اَللَّيْلُ حَمَلَتِ اَلْحَسَنَ عَلَى عَاتِقِهَا اَلْأَيْمَنِ وَ اَلْحُسَيْنَ عَلَى عَاتِقِهَا اَلْأَيْسَرِ وَ أَخَذَتْ بِيَدِ أُمِّ كُلْثُومٍ اَلْيُسْرَى بِيَدِهَا اَلْيُمْنَى ثُمَّ تَحَوَّلَتْ إِلَى حُجْرَةِ أَبِيهَا فَجَاءَ عَلِيٌّ فَدَخَلَ حُجْرَتَهُ فَلَمْ يَرَ فَاطِمَةَ فَاشْتَدَّ لِذَلِكَ غَمُّهُ وَ عَظُمَ عَلَيْهِ وَ لَمْ يَعْلَمِ اَلْقِصَّةَ مَا هِيَ فَاسْتَحَى أَنْ يَدْعُوَهَا مِنْ مَنْزِلِ أَبِيهَا فَخَرَجَ إِلَى اَلْمَسْجِدِ يُصَلِّي فِيهِ مَا شَاءَ اَللَّهُ ثُمَّ جَمَعَ شَيْئاً مِنْ كَثِيبِ اَلْمَسْجِدِ وَ اِتَّكَأَ عَلَيْهِ فَلَمَّا رَأَى اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَا بِفَاطِمَةَ مِنَ اَلْحُزْنِ أَفَاضَ عَلَيْهَا مِنَ اَلْمَاءِ ثُمَّ لَبِسَ ثَوْبَهُ وَ دَخَلَ اَلْمَسْجِدَ فَلَمْ يَزَلْ يُصَلِّي بَيْنَ رَاكِعٍ وَ سَاجِدٍ وَ كُلَّمَا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ دَعَا اَللَّهَ أَنْ يُذْهِبَ مَا بِفَاطِمَةَ مِنَ اَلْحُزْنِ وَ اَلْغَمِّ وَ ذَلِكَ أَنَّهُ خَرَجَ مِنْ عِنْدِهَا وَ هِيَ تَتَقَلَّبُ وَ تَتَنَفَّسُ اَلصُّعَدَاءَ فَلَمَّا رَآهَا اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّهَا لاَ يُهَنِّيهَا اَلنَّوْمُ وَ لَيْسَ لَهَا قَرَارٌ قَالَ لَهَا قُومِي يَا بُنَيَّةِ فَقَامَتْ فَحَمَلَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْحَسَنَ وَ حَمَلَتْ فَاطِمَةُ اَلْحُسَيْنَ وَ أَخَذَتْ بِيَدِ أُمِّ كُلْثُومٍ فَانْتَهَى إِلَى عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ هُوَ نَائِمٌ فَوَضَعَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ رِجْلَهُ عَلَى رِجْلِ عَلِيٍّ فَغَمَزَهُ وَ قَالَ قُمْ يَا أَبَا تُرَابٍ فَكَمْ سَاكِنٍ أَزْعَجْتَهُ اُدْعُ لِي أَبَا بَكْرٍ مِنْ دَارِهِ وَ عُمَرَ مِنْ مَجْلِسِهِ وَ طَلْحَةَ فَخَرَجَ عَلِيٌّ فَاسْتَخْرَجَهُمَا مِنْ مَنْزِلِهِمَا وَ اِجْتَمَعُوا عِنْدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا عَلِيُّ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ فَاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنِّي وَ أَنَا مِنْهَا فَمَنْ آذَاهَا فَقَدْ آذَانِي وَ مَنْ آذَانِي فَقَدْ آذَى اَللَّهَ وَ مَنْ آذَاهَا بَعْدَ مَوْتِي كَانَ كَمَنْ آذَاهَا فِي حَيَاتِي وَ مَنْ آذَاهَا فِي حَيَاتِي كَانَ كَمَنْ آذَاهَا بَعْدَ مَوْتِي قَالَ فَقَالَ عَلِيٌّ بَلَى يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ فَمَا دَعَاكَ إِلَى مَا صَنَعْتَ فَقَالَ عَلِيٌّ وَ اَلَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ نَبِيّاً مَا كَانَ مِنِّي مِمَّا بَلَغَهَا شَيْءٌ وَ لاَ حَدَّثَتْ بِهَا نَفْسِي فَقَالَ اَلنَّبِيُّ صَدَقْتَ وَ صَدَقَتْ فَفَرِحَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلاَمُ بِذَلِكَ وَ تَبَسَّمَتْ حَتَّى رُئِيَ ثَغْرُهَا فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ إِنَّهُ لَعَجَبٌ لِحِينِهِ مَا دَعَاهُ إِلَى مَا دَعَانَا هَذِهِ اَلسَّاعَةَ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بِيَدِ عَلِيٍّ فَشَبَّكَ أَصَابِعَهُ بِأَصَابِعِهِ فَحَمَلَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْحَسَنَ وَ حَمَلَ اَلْحُسَيْنَ عَلِيٌّ وَ حَمَلَتْ فَاطِمَةُ أُمَّ كُلْثُومٍ وَ أَدْخَلَهُمُ اَلنَّبِيُّ بَيْتَهُمْ وَ وَضَعَ عَلَيْهِمْ قَطِيفَةً وَ اِسْتَوْدَعَهُمُ اَللَّهَ ثُمَّ خَرَجَ وَ صَلَّى بَقِيَّةَ اَللَّيْلِ فَلَمَّا مَرِضَتْ فَاطِمَةُ مَرَضَهَا اَلَّذِي مَاتَتْ فِيهِ أَتَيَاهَا عَائِدَيْنِ وَ اِسْتَأْذَنَا عَلَيْهَا فَأَبَتْ أَنْ تَأْذَنَ لَهُمَا فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ أَعْطَى اَللَّهَ عَهْداً أَنْ لاَ يُظِلَّهُ سَقْفُ بَيْتٍ حَتَّى يَدْخُلَ عَلَى فَاطِمَةَ وَ يَتَرَاضَاهَا فَبَاتَ لَيْلَةً فِي اَلْبَقِيعِ مَا يُظِلُّهُ شَيْءٌ ثُمَّ إِنَّ عُمَرَ أَتَى عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ شَيْخٌ رَقِيقُ اَلْقَلْبِ وَ قَدْ كَانَ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي اَلْغَارِ فَلَهُ صُحْبَةٌ وَ قَدْ أَتَيْنَاهَا غَيْرَ هَذِهِ اَلْمَرَّةِ مِرَاراً نُرِيدُ اَلْإِذْنَ عَلَيْهَا وَ هِيَ تَأْبَى أَنْ تَأْذَنَ لَنَا حَتَّى نَدْخُلَ عَلَيْهَا فَنَتَرَاضَى فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَسْتَأْذِنَ لَنَا عَلَيْهَا فَافْعَلْ قَالَ نَعَمْ فَدَخَلَ عَلِيٌّ عَلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ فَقَالَ يَا بِنْتَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَدْ كَانَ مِنْ هَذَيْنِ اَلرَّجُلَيْنِ مَا قَدْ رَأَيْتِ وَ قَدْ تَرَدَّدَ مِرَاراً كَثِيرَةً وَ رَدَدْتِهِمَا وَ لَمْ تَأْذَنِي لَهُمَا وَ قَدْ سَأَلاَنِي أَنْ أَسْتَأْذِنَ لَهُمَا عَلَيْكِ فَقَالَتْ وَ اَللَّهِ لاَ آذَنُ لَهُمَا وَ لاَ أُكَلِّمُهُمَا كَلِمَةً مِنْ رَأْسِي حَتَّى أَلْقَى أَبِي فَأَشْكُوَهُمَا إِلَيْهِ بِمَا صَنَعَاهُ وَ اِرْتَكَبَاهُ مِنِّي. فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَإِنِّي ضَمِنْتُ لَهُمَا ذَلِكِ قَالَتْ إِنْ كُنْتَ قَدْ ضَمِنْتَ لَهُمَا شَيْئاً فَالْبَيْتُ بَيْتُكَ وَ اَلنِّسَاءُ تَتَّبِعُ اَلرِّجَالَ لاَ أُخَالِفُ عَلَيْكَ بِشَيْءٍ فَأْذَنْ لِمَنْ أَحْبَبْتَ فَخَرَجَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأَذِنَ لَهُمَا فَلَمَّا وَقَعَ بَصَرُهُمَا عَلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ سَلَّمَا عَلَيْهَا فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِمَا وَ حَوَّلَتْ وَجْهَهَا عَنْهُمَا فَتَحَوَّلاَ وَ اِسْتَقْبَلاَ وَجْهَهَا حَتَّى فَعَلَتْ مِرَاراً وَ قَالَتْ يَا عَلِيُّ جَافِ اَلثَّوْبَ وَ قَالَتْ لِنِسْوَةٍ حَوْلَهَا حَوِّلْنَ وَجْهِي فَلَمَّا حَوَّلْنَ وَجْهَهَا حَوَّلاَ إِلَيْهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا بِنْتَ رَسُولِ اَللَّهِ إِنَّمَا أَتَيْنَاكِ اِبْتِغَاءَ مَرْضَاتِكِ وَ اِجْتِنَابَ سَخَطِكِ نَسْأَلُكِ أَنْ تَغْفِرِي لَنَا وَ تَصْفَحِي عَمَّا كَانَ مِنَّا إِلَيْكِ قَالَتْ لاَ أُكَلِّمُكُمَا مِنْ رَأْسِي كَلِمَةً وَاحِدَةً أَبَداً حَتَّى أَلْقَى أَبِي وَ أَشْكُوَكُمَا إِلَيْهِ وَ أَشْكُوَ صَنِيعَكُمَا وَ فِعَالَكُمَا وَ مَا اِرْتَكَبْتُمَا مِنِّي قَالاَ إِنَّا جِئْنَا مُعْتَذِرَيْنِ مبتغين [مُبْتَغِيَيْنِ] مَرْضَاتَكِ فَاغْفِرِي وَ اِصْفَحِي عَنَّا وَ لاَ تُؤَاخِذِينَا بِمَا كَانَ مِنَّا فَالْتَفَتَتْ إِلَى عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ قَالَتْ إِنِّي لاَ أُكَلِّمُهُمَا مِنْ رَأْسِي كَلِمَةً حَتَّى أَسْأَلَهُمَا عَنْ شَيْءٍ سَمِعَاهُ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ فَإِنْ صَدَّقَانِي رَأَيْتُ رَأْيِي قَالاَ اَللَّهُمَّ ذَلِكَ لَهَا وَ إِنَّا لاَ نَقُولُ إِلاَّ حَقّاً وَ لاَ نَشْهَدُ إِلاَّ صِدْقاً فَقَالَتْ أَنْشُدُكُمَا اَللَّهَ أَ تَذْكُرَانِ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اِسْتَخْرَجَكُمَا فِي جَوْفِ اَللَّيْلِ لِشَيْءٍ كَانَ حَدَثَ مِنْ أَمْرِ عَلِيٍّ فَقَالاَ اَللَّهُمَّ نَعَمْ فَقَالَتْ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ سَمِعْتُمَا اَلنَّبِيَّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي وَ أَنَا مِنْهَا مَنْ آذَاهَا فَقَدْ آذَانِي وَ مَنْ آذَانِي فَقَدْ آذَى اَللَّهَ وَ مَنْ آذَاهَا بَعْدَ مَوْتِي فَكَانَ كَمَنْ آذَاهَا فِي حَيَاتِي وَ مَنْ آذَاهَا فِي حَيَاتِي كَانَ كَمَنْ آذَاهَا بَعْدَ مَوْتِي قَالاَ اَللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَتِ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قَالَتِ اَللَّهُمَّ إِنِّي أُشْهِدُكَ فَاشْهَدُوا يَا مَنْ حَضَرَنِي أَنَّهُمَا قَدْ آذَيَانِي فِي حَيَاتِي وَ عِنْدَ مَوْتِي وَ اَللَّهِ لاَ أُكَلِّمُكُمَا مِنْ رَأْسِي كَلِمَةً حَتَّى أَلْقَى رَبِّي فَأَشْكُوَكُمَا بِمَا صَنَعْتُمَا بِي وَ اِرْتَكَبْتُمَا مِنِّي فَدَعَا أَبُو بَكْرٍ بِالْوَيْلِ وَ اَلثُّبُورِ وَ قَالَ لَيْتَ أُمِّي لَمْ تَلِدْنِي فَقَالَ عُمَرُ عَجَباً لِلنَّاسِ كَيْفَ وَلَّوْكَ أُمُورَهُمْ وَ أَنْتَ شَيْخٌ قَدْ خَرِفْتَ تَجْزَعُ لِغَضَبِ اِمْرَأَةٍ وَ تَفْرَحُ بِرِضَاهَا وَ مَا لِمَنْ أَغْضَبَ اِمْرَأَةً وَ قَامَا وَ خَرَجَا قَالَ فَلَمَّا نُعِيَ إِلَى فَاطِمَةَ نَفْسُهَا أَرْسَلَتْ إِلَى أُمِّ أَيْمَنَ وَ كَانَتْ أَوْثَقَ نِسَائِهَا عِنْدَهَا وَ فِي نَفْسِهَا فَقَالَتْ لَهَا يَا أُمَّ أَيْمَنَ إِنَّ نَفْسِي نُعِيَتْ إِلَيَّ فَادْعِي لِي عَلِيّاً فَدَعَتْهُ لَهَا فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهَا قَالَتْ لَهُ يَا اِبْنَ اَلْعَمِّ أُرِيدُ أَنْ أُوصِيَكَ بِأَشْيَاءَ فَاحْفَظْهَا عَلَيَّ فَقَالَ لَهَا قُولِي مَا أَحْبَبْتِ قَالَتْ لَهُ تَزَوَّجْ فُلاَنَةَ تَكُونُ لِوُلْدِي مُرَبِّيَةً مِنْ بَعْدِي مِثْلِي وَ اِعْمَلْ نَعْشاً رَأَيْتُ اَلْمَلاَئِكَةَ قَدْ صَوَّرَتْهُ لِي فَقَالَ لَهَا عَلِيٌّ أَرِينِي كَيْفَ صُورَتُهُ فَأَرَتْهُ ذَلِكَ كَمَا وصفت له [وُصِفَ لَهَا] وَ كَمَا أُمِرَتْ بِهِ ثُمَّ قَالَتْ فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ نَحْبِي فَأَخْرِجْنِي مِنْ سَاعَتِكَ أَيَّ سَاعَةٍ كَانَتْ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ وَ لاَ يَحْضُرَنَّ مِنْ أَعْدَاءِ اَللَّهِ وَ أَعْدَاءِ رَسُولِهِ لِلصَّلاَةِ عَلَيَّ أَحَدٌ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَفْعَلُ فَلَمَّا قَضَتْ نَحْبَهَا صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهَا وَ هُمْ فِي ذَلِكَ فِي جَوْفِ اَللَّيْلِ أَخَذَ عَلِيٌّ فِي جَهَازِهَا مِنْ سَاعَتِهِ كَمَا أَوْصَتْهُ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ جَهَازِهَا أَخْرَجَ عَلَى اَلْجَنَازَةِ وَ أَشْعَلَ اَلنَّارَ فِي جَرِيدِ اَلنَّخْلِ وَ مَشَى مَعَ اَلْجَنَازَةِ بِالنَّارِ حَتَّى صَلَّى عَلَيْهَا وَ دَفَنَهَا لَيْلاً فَلَمَّا أَصْبَحَ أَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ عَاوَدَا عَائِدَيْنِ لِفَاطِمَةَ فَلَقِيَا رَجُلاً مِنْ قُرَيْشٍ فَقَالاَ لَهُ مِنْ أَيْنَ أَقْبَلْتَ قَالَ عَزَّيْتُ عَلِيّاً بِفَاطِمَةَ قَالاَ وَ قَدْ مَاتَتْ قَالَ نَعَمْ وَ دُفِنَتْ فِي جَوْفِ اَللَّيْلِ فَجَزَعَا جَزَعاً شَدِيداً ثُمَّ أَقْبَلاَ إِلَى عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَلَقِيَاهُ وَ قَالاَ لَهُ وَ اَللَّهِ مَا تَرَكْتَ شَيْئاً مِنْ غَوَائِلِنَا وَ مَسَاءَتِنَا وَ مَا هَذَا إِلاَّ مِنْ شَيْءٍ فِي صَدْرِكَ عَلَيْنَا هَلْ هَذَا إِلاَّ كَمَا غَسَّلْتَ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ دُونَنَا وَ لَمْ تُدْخِلْنَا مَعَكَ وَ كَمَا عَلَّمْتَ اِبْنَكَ أَنْ يَصِيحَ بِأَبِي بَكْرٍ أَنِ اِنْزِلْ عَنْ مِنْبَرِ أَبِي فَقَالَ لَهُمَا عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَ تُصَدِّقَانِي إِنْ حَلَفْتُ لَكُمَا قَالاَ نَعَمْ فَحَلَفَ فَأَدْخَلَهُمَا عَلَى اَلْمَسْجِدِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَقَدْ أَوْصَانِي وَ تَقَدَّمَ إِلَيَّ أَنَّهُ لاَ يَطَّلِعُ عَلَى عَوْرَتِهِ أَحَدٌ إِلاَّ اِبْنُ عَمِّهِ فَكُنْتُ أُغَسِّلُهُ وَ اَلْمَلاَئِكَةُ تُقَلِّبُهُ وَ اَلْفَضْلُ بْنُ اَلْعَبَّاسِ يُنَاوِلُنِي اَلْمَاءَ وَ هُوَ مَرْبُوطُ اَلْعَيْنَيْنِ بِالْخِرْقَةِ وَ لَقَدْ أَرَدْتُ [أَنْ] أَنْزِعَ اَلْقَمِيصَ فَصَاحَ بِي صَائِحٌ مِنَ اَلْبَيْتِ سَمِعْتُ اَلصَّوْتَ وَ لَمْ أَرَ اَلصُّورَةَ لاَ تَنْزِعْ قَمِيصَ رَسُولِ اَللَّهِ وَ لَقَدْ سَمِعْتُ اَلصَّوْتَ يُكَرِّرُهُ عَلَيَّ فَأَدْخَلْتُ يَدِي مِنْ بَيْنِ اَلْقَمِيصِ فَغَسَّلْتُهُ ثُمَّ قُدِّمَ إِلَيَّ اَلْكَفَنُ فَكَفَّنْتُهُ ثُمَّ نَزَعْتُ اَلْقَمِيصَ بَعْدَ مَا كَفَّنْتُهُ وَ أَمَّا اَلْحَسَنُ اِبْنِي فَقَدْ تَعْلَمَانِ وَ يَعْلَمُ أَهْلُ اَلْمَدِينَةِ أَنَّهُ يَتَخَطَّى اَلصُّفُوفَ حَتَّى يَأْتِيَ اَلنَّبِيَّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ هُوَ سَاجِدٌ فَيَرْكَبَ ظَهْرَهُ فَيَقُومُ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ يَدُهُ عَلَى ظَهْرِ اَلْحَسَنِ وَ اَلْأُخْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ حَتَّى يُتِمَّ اَلصَّلاَةَ قَالاَ نَعَمْ قَدْ عَلِمْنَا ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ تَعْلَمَانِ وَ يَعْلَمُ أَهْلُ اَلْمَدِينَةِ أَنَّ اَلْحَسَنَ كَانَ يَسْعَى إِلَى اَلنَّبِيِّ وَ يَرْكَبُ عَلَى رَقَبَتِهِ وَ يُدْلِي اَلْحَسَنُ رِجْلَيْهِ عَلَى صَدْرِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حَتَّى يُرَى بَرِيقُ خَلْخَالَيْهِ مِنْ أَقْصَى اَلْمَسْجِدِ وَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَخْطُبُ وَ لاَ يَزَالُ عَلَى رَقَبَتِهِ حَتَّى يَفْرُغَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مِنْ خُطْبَتِهِ وَ اَلْحَسَنُ عَلَى رَقَبَتِهِ فَلَمَّا رَأَى اَلصَّبِيُّ عَلَى مِنْبَرِ أَبِيهِ غَيْرَهُ شَقَّ عَلَيْهِ ذَلِكَ وَ اَللَّهِ مَا أَمَرْتُهُ بِذَلِكَ وَ لاَ فَعَلَهُ عَنْ أَمْرِي وَ أَمَّا فَاطِمَةُ فَهِيَ اَلْمَرْأَةُ اَلَّتِي اِسْتَأْذَنْتُ لَكُمَا عَلَيْهَا فَقَدْ رَأَيْتُمَا مَا كَانَ مِنْ كَلاَمِهَا لَكُمَا وَ اَللَّهِ لَقَدْ أَوْصَتْنِي أَنْ لاَ تَحْضُرَا جَنَازَتَهَا وَ لاَ اَلصَّلاَةَ عَلَيْهَا وَ مَا كُنْتُ اَلَّذِي أُخَالِفُ أَمْرَهَا وَ وَصِيَّتَهَا إِلَيَّ فِيكُمَا وَ قَالَ عُمَرُ دَعْ عَنْكَ هَذِهِ اَلْهَمْهَمَةَ أَنَا أَمْضِي إِلَى اَلْمَقَابِرِ فَأَنْبُشُهَا حَتَّى أُصَلِّيَ عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ اَللَّهِ لَوْ ذَهَبْتَ تَرُومُ مِنْ ذَلِكَ شَيْئاً وَ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تَصِلُ إِلَى ذَلِكَ حَتَّى يَنْدُرَ عَنْكَ اَلَّذِي فِيهِ عَيْنَاكَ فَإِنِّي كُنْتُ لاَ أُعَامِلُكَ إِلاَّ بِالسَّيْفِ قَبْلَ أَنْ تَصِلَ إِلَى شَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَوَقَعَ بَيْنَ عَلِيٍّ وَ عُمَرَ كَلاَمٌ حَتَّى تَلاَحَيَا وَ اِسْتَبَّا وَ اِجْتَمَعَ اَلْمُهَاجِرُونَ وَ اَلْأَنْصَارُ فَقَالُوا وَ اَللَّهِ مَا نَرْضَى بِهَذَا أَنْ يُقَالَ فِي اِبْنِ عَمِّ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أَخِيهِ وَ وَصِيِّهِ وَ كَادَتْ أَنْ تَقَعَ فِتْنَةٌ فَتَفَرَّقَا .)
[17] بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام، جلد ۲۸، صفحه ۳۵۴ (أَقُولُ رَوَى أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ قُتَيْبَةَ مِنْ أَعَاظِمِ عُلَمَاءِ اَلْمُخَالِفِينَ وَ مُؤَرِّخُهُم فِي تَارِيخِهِ اَلْمَشْهُورِ عَنْ أَبِي عُفَيْرٍ عَنْ أَبِي عَوْنٍ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ اَلْأَنْصَارِيِّ قِصَّةَ اَلسَّقِيفَةِ بِطُولِهَا نَحْواً مِمَّا رَوَاهُ اِبْنُ أَبِي اَلْحَدِيدِ مِنْ كِتَابِ اَلسَّقِيفَةِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ مَكَانَ بَشِيرِ بْنِ سَعْدٍ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ فَسَاقَ اَلْكَلاَمَ إِلَى قَوْلِهِ: فَلَمَّا ذَهَبَا أَيْ أَبُو عُبَيْدَةَ وَ عُمَرُ يُبَايِعَانِهِ سَبَقَهُمَا إِلَيْهِ قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ فَبَايَعَهُ فَنَادَى اَلْحُبَابُ بْنُ اَلْمُنْذِرِ يَا قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ عَاقَكَ عَائِقٌ مَا اِضْطَرَّكَ إِلَى مَا صَنَعْتَ حَسَدْتَ اِبْنَ عَمِّكَ عَلَى اَلْإِمَارَةِ قَالَ لاَ وَ لَكِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أُنَازِعَ قَوْماً حَقّاً هُوَ لَهُمْ فَلَمَّا رَأَتِ اَلْأَوْسُ مَا صَنَعَ قَيْسٌ وَ هُوَ سَيِّدُ اَلْخَزْرَجِ وَ مَا دُعُوا إِلَيْهِ مِنْ قُرَيْشٍ وَ مَا يَطْلُبُ اَلْخَزْرَجُ مِنْ تَأْمِيرِ سَعْدٍ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ وَ فِيهِمْ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَ اَللَّهِ لَئِنْ وَلَّيْتُمُوهَا سَعْداً عَلَيْكُمْ مَرَّةً وَاحِدَةً لاَ زَالَتْ لَهُمْ بِذَلِكَ عَلَيْكُمُ اَلْفَضِيلَةُ وَ لاَ جَعَلُوا لَكُمْ فِيهَا نَصِيباً أَبَداً فَقُومُوا فَبَايِعُوا أَبَا بَكْرٍ فَقَامُوا إِلَيْهِ فَبَايَعُوهُ فَقَامَ اَلْحُبَابُ إِلَى سَيْفِهِ فَأَخَذَهُ فَبَادَرُوا إِلَيْهِ فَأَخَذُوا سَيْفَهُ وَ جَعَلَ يَضْرِبُ بِثَوْبِهِ وُجُوهَهُمْ حَتَّى فَرَغُوا مِنَ اَلْبَيْعَةِ فَقَالَ فَعَلْتُمُوهَا يَا مَعْشَرَ اَلْأَنْصَارِ أَمَا وَ اَللَّهِ لَكَأَنِّي بِأَبْنَائِكُمْ عَلَى أَبْوَابِ أَبْنَائِهِمْ قَدْ وُقِفُوا يَسْأَلُونَهُمْ بِأَكُفِّهِمْ لاَ يَسْقُونَهُمُ اَلْمَاءَ. وَ سَاقَ اَلْحَدِيثَ إِلَى قَوْلِهِ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ أَمَا لَوْ أَنَّ لِي مَا أَقْوَى بِهِ عَلَى اَلنُّهُوضِ لَسَمِعْتُمْ فِي أَقْطَارِهَا وَ سِكَكِهَا زَئِيراً يُخْرِجُكَ وَ أَصْحَابَكَ وَ لَأَلْحَقْتُكَ بِقَوْمٍ كُنْتَ فِيهِمْ تَابِعاً غَيْرَ مَتْبُوعٍ خَامِلاً غَيْرَ عَزِيزٍ. ثُمَّ ذَكَرَ أَنَّ سَعْداً لَمْ يُبَايِعْ وَ كَانَ لاَ يُصَلِّي بِصَلاَتِهِمْ وَ لاَ يُجَمِّعُ بِجُمَعِهِمْ وَ لاَ يُفِيضُ بِإِفَاضَتِهِمْ وَ لَوْ يَجِدُ عَلَيْهِمْ أَعْوَاناً لَصَالَ بِهِمْ وَ لَوْ تَابَعَهُ أَحَدٌ عَلَى قِتَالِهِمْ لَقَاتَلَهُمْ فَلَمْ يَزَلْ كَذَلِكَ حَتَّى هَلَكَ أَبُو بَكْرٍ وَ وُلِّيَ عُمَرُ فَخَرَجَ إِلَى اَلشَّامِ وَ مَاتَ بِهَا وَ لَمْ يُبَايِعْ لِأَحَدٍ ره. ثُمَّ ذَكَرَ اِمْتِنَاعَ بَنِي هَاشِمٍ مِنَ اَلْبَيْعَةِ وَ اِجْتِمَاعَهُمْ إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ أَنَّهُ ذَهَبَ عُمَرُ مَعَ جَمَاعَةٍ إِلَيْهِمْ وَ خَرَجَ عَلَيْهِمُ اَلزُّبَيْرُ بِسَيْفِهِ وَ سَاقَ مَا مَرَّ فِي رِوَايَةِ اَلْجَوْهَرِيِّ إِلَى أَنْ قَالَ. ثُمَّ إِنَّ عَلِيّاً أُتِيَ بِهِ أَبَا بَكْرٍ وَ هُوَ يَقُولُ أَنَا عَبْدُ اَللَّهِ وَ أَخُو رَسُولِهِ فَقِيلَ لَهُ بَايِعْ أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَنَا أَحَقُّ بِهَذَا اَلْأَمْرِ مِنْكُمْ لاَ أُبَايِعُكُمْ وَ أَنْتُمْ أَوْلَى بِالْبَيْعَةِ لِي أَخَذْتُمْ هَذَا اَلْأَمْرَ مِنَ اَلْأَنْصَارِ وَ اِحْتَجَجْتُمْ عَلَيْهِمْ بِالْقَرَابَةِ مِنَ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ تَأْخُذُونَهُ مِنَّا أَهْلَ اَلْبَيْتَ غَصْباً. ثُمَّ ذَكَرَ مَا اِحْتَجَّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِهِ نَحْواً مِمَّا مَرَّ مَعَ زِيَادَاتٍ تَرَكْنَاهَا إِلَى أَنْ قَالَ وَ خَرَجَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَحْمِلُ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عَلَى دَابَّةٍ لَيْلاً يَدُورُ فِي مَجَالِسِ اَلْأَنْصَارِ تَسْأَلُهُمُ اَلنُّصْرَةَ فَكَانُوا يَقُولُونَ يَا بِنْتَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَدْ مَضَتْ بَيْعَتُنَا لِهَذَا اَلرَّجُلِ وَ لَوْ أَنَّ زَوْجَكِ وَ اِبْنَ عَمِّكِ سَبَقَ إِلَيْنَا أَبَا بَكْرٍ مَا عَدَلْنَا بِهِ فَيَقُولُ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَ فَكُنْتُ أَدَعُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي بَيْتِهِ لَمْ أَدْفَنْهُ وَ أَخْرُجُ أُنَازِعُ اَلنَّاسَ سُلْطَانَهُ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ مَا صَنَعَ أَبُو اَلْحَسَنِ إِلاَّ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَهُ وَ قَدْ صَنَعُوا مَا اَللَّهُ حَسِيبُهُمْ وَ طَالِبُهُمْ. ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ أُخْبِرَ بِقَوْمٍ تَخَلَّفُوا عَنْ بَيْعَتِهِ عِنْدَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ عُمَرَ بْنَ اَلْخَطَّابِ فَجَاءَ فَنَادَاهُمْ وَ هُمْ فِي دَارِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأَبَوْا أَنْ يَخْرُجُوا فَدَعَا عُمَرُ بِالْحَطَبِ فَقَالَ وَ اَلَّذِي نَفْسُ عُمَرَ بِيَدِهِ لَتَخْرُجُنَّ أَوْ لَأُحْرِقَنَّهَا عَلَيْكُمْ عَلَى مَنْ فِيهَا فَقِيلَ لَهُ يَا أَبَا حَفْصٍ إِنَّ فِيهَا فَاطِمَةَ فَقَالَ وَ إِنْ. فَخَرَجُوا فَبَايَعُوا إِلاَّ عَلِيٌّ فَإِنَّهُ زُعِمَ أَنَّهُ قَالَ حَلَفْتُ أَنْ لاَ أَخْرُجَ وَ لاَ أَضَعَ ثَوْبِي عَلَى عَاتِقِي حَتَّى أَجْمَعَ اَلْقُرْآنَ فَوَقَفَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلاَمُ عَلَى بَابِهَا فَقَالَتْ لاَ عَهْدَ لِي بِقَوْمٍ حَضَرُوا أَسْوَأَ مَحْضَرٍ مِنْكُمْ تَرَكْتُمْ جِنَازَةَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَيْنَ أَيْدِينَا وَ قَطَعْتُمْ أَمْرَكُمْ بَيْنَكُمْ لَمْ تُشَاوِرُونَا وَ لَمْ تَرَوْا لَنَا حَقّاً فَأَتَى عُمَرُ أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ لَهُ أَ لاَ تَأْخُذُ هَذَا اَلْمُتَخَلِّفَ عَنْكَ بِالْبَيْعَةِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا قُنْفُذُ وَ هُوَ مَوْلًى لَهُ اِذْهَبْ فَادْعُ عَلِيّاً قَالَ فَذَهَبَ قُنْفُذٌ إِلَى عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ مَا حَاجَتُكَ قَالَ يَدْعُوكَ خَلِيفَةُ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لَسَرِيعٌ مَا كَذَبْتُمْ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ فَرَجَعَ قُنْفُذٌ فَأَبْلَغَ اَلرِّسَالَةَ قَالَ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ طَوِيلاً فَقَالَ عُمَرُ اَلثَّانِيَةَ أَ لاَ تَضُمُّ هَذَا اَلْمُتَخَلِّفَ عَنْكَ بِالْبَيْعَةِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِقُنْفُذٍ عُدْ إِلَيْهِ فَقُلْ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ يَدْعُوكَ لِتُبَايِعَ فَجَاءَهُ قُنْفُذٌ فَأَدَّى مَا أُمِرَ بِهِ فَرَفَعَ عَلِيٌّ صَوْتَهُ فَقَالَ سُبْحَانَ اَللَّهِ لَقَدِ اِدَّعَى مَا لَيْسَ لَهُ فَرَجَعَ قُنْفُذٌ فَأَبْلَغَ اَلرِّسَالَةَ قَالَ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ طَوِيلاً. ثُمَّ قَامَ عُمَرُ فَمَشَى مَعَهُ جَمَاعَةٌ حَتَّى أَتَوْا بَابَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ فَدَقُّوا اَلْبَابَ فَلَمَّا سَمِعَتْ أَصْوَاتَهُمْ نَادَتْ بِأَعْلَى صَوْتِهَا بَاكِيَةً يَا رَسُولَ اَللَّهِ مَا ذَا لَقِينَا بَعْدَكَ مِنِ اِبْنِ اَلْخَطَّابِ وَ اِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ فَلَمَّا سَمِعَ اَلْقَوْمُ صَوْتَهَا وَ بُكَاءَهَا اِنْصَرَفُوا بَاكِينَ فَكَادَتْ قُلُوبُهُمْ تَتَصَدَّعُ وَ أَكْبَادُهُمْ تَتَفَطَّرُ وَ بَقِيَ عُمَرُ وَ مَعَهُ قَوْمٌ فَأَخْرَجُوا عَلِيّاً وَ مَضَوْا بِهِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالُوا بَايِعْ فَقَالَ إِنْ أَنَا لَمْ أَفْعَلْ فَمَهْ قَالُوا إِذاً وَ اَللَّهِ اَلَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ نَضْرِبَ عُنُقَكَ قَالَ إِذاً تَقْتُلُونَ عَبْدَ اَللَّهِ وَ أَخَا رَسُولِهِ فَقَالَ عُمَرُ أَمَّا عَبْدُ اَللَّهُ فَنَعَمْ وَ أَمَّا أَخَا رَسُولِهِ فَلاَ وَ أَبُو بَكْرٍ سَاكِتٌ لاَ يَتَكَلَّمُ. فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَ لاَ تَأْمُرُ فِيهِ بِأَمْرِكَ فَقَالَ لاَ أُكْرِهُهُ عَلَى شَيْءٍ مَا كَانَتْ فَاطِمَةُ إِلَى جَنْبِهِ فَلَحِقَ عَلِيٌّ بِقَبْرِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَصِيحُ وَ يَبْكِي وَ يُنَادِي يَا اِبْنَ أُمَّ إِنَّ اَلْقَوْمَ اِسْتَضْعَفُونِي وَ كٰادُوا يَقْتُلُونَنِي فَقَالَ عُمَرُ لِأَبِي بَكْرٍ اِنْطَلِقْ بِنَا إِلَى فَاطِمَةَ فَإِنَّا قَدْ أَغْضَبْنَاهَا فَانْطَلَقَا جَمِيعاً فَاسْتَأْذَنَا عَلَى فَاطِمَةَ فَلَمْ تَأْذَنْ لَهُمَا فَأَتَيَا عَلِيّاً فَكَلَّمَاهُ فَأَدْخَلَهُمَا عَلَيْهَا فَلَمَّا قَعَدَا عِنْدَهَا حَوَّلَتْ وَجْهَهَا إِلَى اَلْحَائِطِ فَسَلَّمَا عَلَيْهَا فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمَ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ يَا حَبِيبَةَ رَسُولِ اَللَّهِ وَ اَللَّهِ إِنَّ قَرَابَةَ رَسُولِ اَللَّهِ أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَ إِنَّكِ لَأَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ عَائِشَةَ اِبْنَتِي وَ لَوَدِدْتُ يَوْمَ مَاتَ أَبُوكِ أَنِّي مِتُّ وَ لاَ أَبْقَى بَعْدَهُ أَ فَتَرَانِي أَعْرِفُكِ وَ أَعْرِفُ فَضْلَكِ وَ شَرَفَكِ وَ أَمْنَعُكِ حَقَّكِ وَ مِيرَاثَكِ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ إِلاَّ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ نَحْنُ مَعَاشِرَ اَلْأَنْبِيَاءِ لاَ نُورَثُ وَ مَا تَرَكْنَاهُ فَهُوَ صَدَقَةٌ فَقَالَتْ أَ رَأَيْتَكُمَا إِنْ حَدَّثْتُكُمَا حَدِيثاً مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَ تَعْرِفَانِهِ وَ تَعْقِلاَنِهِ قَالاَ نَعَمْ فَقَالَتْ نَشَدْتُكُمَا بِاللَّهِ أَ لَمْ تَسْمَعَا مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ رِضَا فَاطِمَةَ مِنْ رِضَايَ وَ سَخَطُ فَاطِمَةَ مِنْ سَخَطِي وَ مَنْ أَحَبَّ فَاطِمَةَ اِبْنَتِي فَقَدْ أَحَبَّنِي وَ مَنْ أَرْضَى فَاطِمَةَ فَقَدْ أَرْضَانِي وَ مَنْ أَسْخَطَ فَاطِمَةَ فَقَدْ أَسْخَطَنِي قَالاَ نَعَمْ سَمِعْنَاهُ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَتْ فَإِنِّي أُشْهِدُ اَللَّهَ وَ مَلاَئِكَتَهُ أَنَّكُمَا أَسْخَطْتُمَانِي وَ مَا أَرْضَيْتُمَانِي وَ لَئِنْ لَقِيتُ اَلنَّبِيَّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَأَشْكُوَنَّكُمَا إِلَيْهِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ عَائِذاً بِاللَّهِ مِنْ سَخَطِهِ وَ سَخَطِكِ يَا فَاطِمَةُ ثُمَّ اِنْتَحَبَ أَبُو بَكْرٍ بَاكِياً يَكَادُ نَفْسُهُ أَنْ تَزْهَقَ وَ هِيَ تَقُولُ وَ اَللَّهِ لَأَدْعُوَنَّ اَللَّهَ عَلَيْكَ فِي كُلِّ صَلاَةٍ أُصَلِّيهَا. ثُمَّ خَرَجَ بَاكِياً فَاجْتَمَعَ إِلَيْهِ اَلنَّاسُ فَقَالَ لَهُمْ أَ يَبِيتُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْكُمْ مُعَانِقاً لِحَلِيلَتِهِ مَسْرُوراً بِأَهْلِهِ وَ تَرَكْتُمُونِي وَ مَا أَنَا فِيهِ لاَ حَاجَةَ لِي فِي بَيْعَتِكُمْ أَقِيلُونِي بَيْعَتِي فَقَالُوا يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اَللَّهِ إِنَّ هَذَا اَلْأَمْرَ لاَ يَسْتَقِيمُ وَ أَنْتَ أَعْلَمُنَا بِذَلِكَ إِنَّهُ إِنْ كَانَ هَذَا لاَ يَقُمْ لِلَّهِ دِينٌ فَقَالَ وَ اَللَّهِ لَوْ لاَ ذَلِكَ وَ مَا أَخَافُ مِنْ رَخَاءِ هَذِهِ اَلْعُرْوَةِ مَا بِتُّ لَيْلَةً وَ لِي فِي عُنُقِ مُسْلِمٍ بَيْعَةٌ بَعْدَ مَا سَمِعْتُ وَ رَأَيْتُ مِنْ فَاطِمَةَ قَالَ فَلَمْ يُبَايِعْ عَلِيٌّ حَتَّى مَاتَتْ فَاطِمَةُ وَ لَمْ تَمْكُثْ بَعْدَ أَبِيهَا إِلاَّ خَمْساً وَ سَبْعِينَ لَيْلَةً .)
[18] بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج43، ص: 178( قَدْ صَلَّى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع صَلَاةَ الظُّهْرِ وَ أَقْبَلَ يُرِيدُ الْمَنْزِلَ إِذَا اسْتَقْبَلَتْهُ الْجَوَارِي بَاكِيَاتٍ حَزِينَاتٍ فَقَالَ لَهُنَّ مَا الْخَبَرُ وَ مَا لِي أَرَاكُنَّ مُتَغَيَّرَاتِ الْوُجُوهِ وَ الصُّوَرِ فَقُلْنَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَدْرِكْ ابْنَةَ عَمِّكَ الزَّهْرَاءَ ع وَ مَا نَظُنُّكَ تُدْرِكُهَا فَأَقْبَلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع مُسْرِعاً حَتَّى دَخَلَ عَلَيْهَا وَ إِذَا بِهَا مُلْقَاةٌ عَلَى فِرَاشِهَا … وَ هِيَ تَقْبِضُ يَمِيناً وَ تَمُدُّ شِمَالًا فَأَلْقَى الرِّدَاءَ عَنْ عَاتِقِهِ وَ الْعِمَامَةَ عَنْ رَأْسِهِ وَ حَلَّ أَزْرَارَهُ وَ أَقْبَلَ حَتَّى أَخَذَ رَأْسَهَا وَ تَرَكَهُ فِي حَجْرِهِ وَ نَادَاهَا يَا زَهْرَاءُ فَلَمْ تُكَلِّمْهُ فَنَادَاهَا يَا بِنْتَ مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَى فَلَمْ تُكَلِّمْهُ فَنَادَاهَا يَا بِنْتَ مَنْ حَمَلَ الزَّكَاةَ فِي طَرَفِ رِدَائِهِ وَ بَذَلَهَا عَلَى الْفُقَرَاءِ فَلَمْ تُكَلِّمْهُ فَنَادَاهَا يَا ابْنَةَ مَنْ صَلَّى بِالْمَلَائِكَةِ فِي السَّمَاءِ مَثْنَى مَثْنَى فَلَمْ تُكَلِّمْهُ فَنَادَاهَا يَا فَاطِمَةُ كَلِّمِينِي فَأَنَا ابْنُ عَمِّكَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ قَالَ فَفَتَحَتْ عَيْنَيْهَا فِي وَجْهِهِ وَ نَظَرَتْ إِلَيْهِ وَ بَكَتْ وَ بَكَى وَ قَالَ مَا الَّذِي تَجِدِينَهُ فَأَنَا ابْنُ عَمِّكِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَتْ يَا ابْنَ الْعَمِّ إِنِّي أَجِدُ الْمَوْتَ الَّذِي لَا بُدَّ مِنْهُ وَ لَا مَحِيصَ عَنْهُ …. ثُمَّ أَنْشَأَتْ تَقُولُ
ابْكِنِي إِنْ بَكَيْتَ يَا خَيْرَ هَادٍ وَ اسْبِلِ الدَّمْعَ فَهُوَ يَوْمُ الْفِرَاقِ
يَا قَرِينَ الْبَتُولِ أُوصِيكَ بِالنَّسْلِ فَقَدْ أَصْبَحَا حَلِيفَ اشْتِيَاقٍ
ابْكِنِي وَ ابْكِ لِلْيَتَامَى وَ لَا تَنْسَ قَتِيلَ الْعِدَى بِطَفِّ الْعِرَاقِ
فَارَقُوا فَأَصْبَحُوا يَتَامَى حَيَارَى يَحْلِفُ اللَّهَ فَهُوَ يَوْمُ الْفِرَاقِ
قَالَتْ فَقَالَ لَهَا عَلِيٌّ ع مِنْ أَيْنَ لَكِ يَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ هَذَا الْخَبَرُ وَ الْوَحْيُ قَدِ انْقَطَعَ عَنَّا فَقَالَتْ يَا أَبَا الْحَسَنِ رَقَدْتُ السَّاعَةَ فَرَأَيْتُ حَبِيبِي رَسُولَ اللَّهِ ص … قَالَ هَلُمِّي إِلَيَّ يَا بُنَيَّةِ فَإِنِّي إِلَيْكِ مُشْتَاقٌ فَقُلْتُ وَ اللَّهِ إِنِّي لَأَشَدُّ شَوْقاً مِنْكَ إِلَى لِقَائِكَ فَقَالَ أَنْتِ اللَّيْلَةَ عِنْدِي وَ هُوَ الصَّادِقُ لِمَا وَعَدَ وَ الْمُوفِي لِمَا عَاهَدَ فَإِذَا أَنْتَ قَرَأْتَ يس فَاعْلَمْ أَنِّي قَدْ قَضَيْتُ نَحْبِي فَغَسِّلْنِي وَ لَا تَكْشِفْ عَنِّي فَإِنِّي طَاهِرَةٌ مُطَهَّرَةٌ وَ لْيُصَلِّ عَلَيَّ مَعَكَ مِنْ أَهْلِيَ الْأَدْنَى فَالْأَدْنَى وَ مَنْ رُزِقَ أَجْرِي وَ ادْفِنِّي لَيْلًا فِي قَبْرِي بِهَذَا أَخْبَرَنِي حَبِيبِي رَسُولُ اللَّهِ)
فاطمیه دقیقاً چیست؟(جلسه سوم)
">