مدارا با مردم در آموزه های اسلامی
">
مدارا با مردم در آموزه های اسلامی
"متن توسط هوش مصنوعی پیاده و تنظیم شده است"
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلَى سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ، حَبِيبِ إِلَهِ الْعَالَمِينَ، أَبِي الْقَاسِمِ الْمُصْطَفَى مُحَمَّدٍ، وَ عَلَى آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْمُنْتَجَبِينَ، سِيَّمَا بَقِيَّةِ اللَّهِ فِي الْأَرَضِينَ، وَ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى أَعْدَائِهِمْ أَجْمَعِينَ.
اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ، صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَى آبَائِهِ، فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ، وَلِيًّا وَ حَافِظًا وَ قَائِدًا وَ نَاصِرًا وَ دَلِيلًا وَ عَيْنًا، حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعًا وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طَوِيلًا.
تبریک عرض می‌کنیم میلاد با سعادت پیامبر گرامی اسلام و فرزند بزرگوارش امام صادق (علیه‌السلام) رو خدمت آقا و مولامون علی بن موسی الرضا، آقامون حجت بن الحسن (ارواحنا فداه) و همه شما برادران و خواهران. همچنین امروز چهارشنبه متعلق به امام رضا (علیه‌السلام)، روز زیارتی ایشان و پدر بزرگوارش، ان‌شاءالله زیارت همه شما عزیزان قبول باشه.
مفهوم مدارا در اسلام
برادران عزیز، خواهران گرامی! یکی از ویژگی‌های پیامبر اسلام و ائمه ما مدارا کردن با مردمه. مدارا یعنی رفق، یعنی دوستی، یعنی راه آمدن، یعنی همراهی شدن، یعنی درگیر نشدن، دعوا و نزاع نکردن. قرآن کریم در آخرین آیه سوره فتح - سوره فتح بیست و نه تا آیه است، این آیه بیست و نهمش - می‌فرماید:
مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ
پیامبر و همراهانش با دشمن محکم بودند، اما با هم رُحَمَاء و مهربان بودند، مدارا داشتند. من امشب موضوع سخنم رو همین قرار می‌دم، برای اینکه بدونید چقدر مهمه. یه نکته‌ای عرض می‌کنم؛ حالا اکثراً عزیزان فضای مجازی دارن، تو اینترنت می‌تونن این رو ببینن که مطلب درسته. سال یک‌هزار و نهصد و نود و پنج - الان دو هزار و بیست و پنجیم - تقریباً سی سال پیش یونسکو جلسه‌ای گرفتن، اون کسایی که در اونجا بودند یک اصولی رو تصویب کردند به نام اصول مدارا؛ شش تا اصل. کِی؟ سی سال پیش، یک‌هزار و نهصد و نود و پنج یونسکو جلسه‌ای رو برگزار کردن. فرهیختگانی که اونجا بودن گفتن بیایم برای دنیا اصول مدارا رو تعریف کنیم. والا من نمی‌رسم اون شش تا رو بگم، ولی هست، منتشر شده.
خب شما حالا بیاید ببینید اینی که من دارم عرض می‌کنم مال یک‌هزار و چهارصد سال پیشه! پیغمبر گرامی اسلام فرمود:
أَمَرَنِی رَبِّي بِمُدَارَاةِ النَّاسِ كَمَا أَمَرَنِي بِأَدَاءِ الْفَرَائِضِ
همان‌طور که خدا به من دستور داد باید واجبات رو انجام بدی؛ نماز، روزه، حج، همان‌طور به من دستور داد باید با مردم مدارا کنی. ببینید: «أَمَرَنِی رَبِّي بِمُدَارَاةِ النَّاسِ كَمَا أَمَرَنِي بِأَدَاءِ الْفَرَائِضِ». فرمود: «الْمُدَارَاةُ نِصْفُ الْإِيمَانِ». فرمود: «سَلَامَةُ الدِّينِ وَ الدُّنْيَا فِي مُدَارَاةِ النَّاسِ»؛ سلامت دین و دنیا در اینه که انسان با مردم مدارا کنه. چقدر روایات داریم! فرمود: «مُدَارَاةُ النَّاسِ عُنْوَانُ الْعَقْلِ»؛ نشانه عقل و خرد مدارا کردن، خشن نبودن، درگیر نشدن، همراهی کردن و راه آمدن با دیگرانه.
خب، برای اینکه این بحث روشن بشه، من مدارا رو به ده شاخه تقسیم کردم. البته همه این ده تا رو شاید نرسم امشب برای شما بگم، ولی هر میزانی رو برسم عرض می‌کنم. ببینید، این مدارا کجاهاست؟ فرق می‌کنه با دشمن‌ستیزی، فرق می‌کنه با موضع گرفتن در مقابل کفار و منافقین. من موارد این مدارا رو عرض می‌کنم، مخصوصاً خانواده‌های محترم عنایت کنند.
۱. مدارا در دین‌داری
ما دلمون می‌خواد جوونامون دین داشته باشن، حجاب داشته باشن، نماز بخونن، دروغ نگن، روزه بگیرن، مال حروم نخورن؛ اینا رو می‌گن دین‌داری. همه‌مون هم می‌دونیم دین به نفع ماست. قرآن در معرفی پیامبر می‌فرماید هر چیزی رو که پیغمبر حروم کرده خبیثه، هر چیزی هم که حلال کرده پاکیزه است: «يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ». شاید من نفهمم چرا قمار حرومه، شاید چرا شراب حرومه، چرا ربا حرومه، ولی مطمئن باشید هر چی رو که خدا به دستور خدا پیغمبر اعلام حرام کرده، خباثت داره، ضرر داره برای مردم، برای جامعه؛ ربا باشه، زنا باشه، دروغ باشه، تهمت باشه. هر چی هم واجب حلال کرده، نفع داره برای مردم.
خب پس ما این رو می‌دونیم، اما سوال اینه: چجوری جوونامون رو دین‌دار کنیم؟ چجوری اهل نماز کنیم؟ برادران عزیز، خواهران گرامی! یکی از مداراها اینه: روحانیون، معلمین، مربیان پرورشی، پدر و مادرا نباید تو جوون‌ها از دین‌زدگی و نفرت ایجاد کنن. نباید با خشونت بخوان دین‌داری رو به بچه‌هاشون در واقع تزریق کنن.
پیغمبر گرامی اسلام مُبلّغ که می‌فرستاد، سخنران، از جمله معاذ بن جبل رو فرستاد به یمن. خیلی جالبه این قصه! ایشون وقتی می‌رفت یمن، پیغمبر صداش زد، ببینید چقدر زیباست، فرمود: «مُعاذُ! بَشِّر وَ لَا تُنَفِّر»؛ میری اونجا تبلیغ کنی به مردم بشارت بده، دلداری بده، امید بده، نفرت و یأس تو مردم ایجاد نکن. «يَسِّر وَ لَا تُعَسِّر»؛ آسان بگیر بر مردم، سخت نگیر.
لذا ما حق نداریم، حتی بنده به عنوان یه مسلمان حق ندارم تو دین‌داری به خودم سخت بگیرم. چرا؟ وسواس تو اسلام ممنوعه. چرا اینقدر به ما گفتن همه جا پاکه، همه چیز حلاله مگر شما مطمئن بشی نجسه؟ چرا اینقدر به ما تاکید کردن با آب کم وضو بگیرید، با آب کم غسل کنید؟ چقدر تاکید کردن مواظب باشید توی شست‌وشو وسواس به خرج ندید؟ چون من حتی خودمو تو دین‌داری خودم حق ندارم خودمو اذیت کنم، سخت‌گیری کنم به خودم.
شما ببینید همین آقا امام صادق که امروز سالروز تولدشونه، این روایت مرحوم شیخ عباس قمی تو سفینه البحار آورده، می‌گه من، امام می‌فرماید، می‌فرماید: «من در مکه بودم، خیلی علاقه داشتم به طواف. طوافم که تمام می‌شد دوباره شروع می‌کردم. خب گرما و اون هوای سخت و گرم مکه و اون شلوغی و هی طواف مستحبی می‌کردم». امام صادق می‌گه: «من تو جوانیم یه وقت دیدم یه دستی آمد رو شانه‌ام، می‌گه پسرم برگرد برو خونه. برگشتم دیدم بابام امام باقره، فرمود خودتو اذیت نکن، إِنَّ اللَّهَ يَرْضَى بِالْيَسِيرِ، خدا به عمل کم هم راضی می‌شه». یه طواف کردی نماز بخون برو.
حتی تو زیارت به ما توصیه شده طول ندید، زر فانصْرِف؛ بذار اون شیرینی و حلاوت و اون در واقع حال خوش برات کوتاه حفظ بشه. اگر دعا می‌خونی ملالت داری نخون. دعای امیرالمؤمنین یه روایتی دارد - فرصت نیست من بخوانم، خیلی روایت قشنگی‌ست - تو خطبه‌های نماز جمعه خوانده، عرض می‌کند خدایا من از هفت تا مصیبت به تو پناه می‌برم؛ یکی می‌فرماید از عابدی که مَلول بشه، «عَابِدٌ مَل»؛ یعنی عبادت‌کننده‌ای که کسل بشه، هنوز دعا کمیل رو شروع نکرده ورق می‌زنه صفحه آخرش کی تموم می‌شه! پاشو برو، نخون. دعای با ملالت و با خستگی قساوت می‌آره، اثر منفی می‌گذاره. عبادت باید با نشاط باشه، کم باشه با نشاط باشه. بعضی عزیزان ما این‌طورن؛ اربعین، مشهد، عرفه، شبای احیا خودکشی می‌کنند تو عبادت! هر چی نماز مستحبی است تو مسجد کوفه می‌خوان بیست و هشت رکعته، چقدره، همه رو مرتب دو بار سه بار! می‌آد ایران نماز صبح پا نمی‌شه بخونه! آقا رهرو آن است که آهسته و پیوسته. مدارای در دین‌داری!
لذا اگر هم قراره به یه دختر خانم حجاب رو تذکر بدید، قرآن به پیغمبر می‌فرماید اگه می‌خوای به خانواده‌ات بگی نماز بخونن صبور باش، عجله نکن. حالا شاید یه بار، دو بار، پنج بار گفتی نخوند، دوباره بگو، خواهش کن: «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْهَا». این یک مدارا؛ مدارای در دین‌داری. لذا شما ملاحظه بفرمایید بزرگان ما، شخصیت‌های ما همیشه روی این تأکید داشتند که نحوه جذب جوانان به دین‌داری با ملامت، با مقایسه، با سرزنش، با تشر نمی‌شه؛ نمی‌شه. این یک مدارا.
۲. مدارای با خانواده
مدارای با خانواده؛ خب عزیزانی که اینجا نشستید خیلی‌ها متأهلید یا لااقل پدر و مادر و خانواده‌اید. خانواده در اسلام یک تعریف داره، اونم سوره روم آیه بیست و یک، تعریفش اینه: خانواده کانون آرامشه، کانون محبت و دوستی است. آیه‌اش هم اینه: «وَ مِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا»؛ خانواده نشانه خداست… اینکه برای شماها خانواده قرار داده.
چرا خانواده؟ خب مثل خیلی از کشورها که الان متأسفانه کشور ما هم داره این باب می‌شه، دارن یواش یواش ریشه خانواده رو می‌زنن؛ دوستی خیابانی، ازدواج سفید، روابط کوتاه، روابط بدون فرزند، سگ‌آوری به جای فرزندآوری؛ مادر و پدر اطلاق کردن به کسی که یک حیوانی رو نگه می‌داره، اطلاق فرزند به یه حیوان! حیوان تو اسلام خیلی تأکید شده، بر غذاش، بر اذیت نکردنش؛ بیشترین سفارش رو اسلام راجع به مدارای با حیوانات داره، اما حیوان جای فرزند شما رو نمی‌گیره، حیوان جای خانواده شما رو نمی‌گیره که زندگیت رو دچار آسیب کنی. خب این آیه می‌گه لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا، خانواده برای آرامشه. وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً؛ باید توش دوستی باشه، محبت باشه.
لذا من به همه عزیزان، مخصوصاً عزیزانی که حالا خیلی‌هاشون امروز خطبه‌های عقدشون توی حرم امام رضا خوانده شد، گاهی به ما می‌گن ما رو نصیحت کنید، می‌گن با هم مدارا کنید، خطای همدیگه رو نادیده بگیرید، عیب همدیگه رو بپوشانید، دیگران رو اجازه ندید تو فضای زندگیتون وارد بشن، مشکلات خودتون رو خودتون بشینید حل کنید. خیلی هم نیاز به هزینه مشاور نیست، نمی‌خوام انکار کنم مشاوره مؤثره، اما خیلی از اوقات بهترین مشاور خود خانواده‌ها بشینن با هم حرف بزنن.
اینی که شما تو روایات ما می‌بینید انقدر تأکید شده؛ آمد پیش رسول خدا گفت یا رسول‌الله من خیلی دوست دارم بیام مسجد، اما خانمم می‌گه برو اما بیشتر تو خونه پیش من بنشین، من تنهام. پیغمبر فرمودند: «جُلُوسُ الْمَرْءِ عِنْدَ عِيَالِهِ»؛ مرد تو خونه پیش زنش بنشینه از اعتکاف کردن تو مسجد من بالاتره، نه نماز خوندن، اعتکاف! خب این دین ماست. چرا خدا آقایون خانما! دیگه از این قشنگ‌تر که نمی‌شه، چرا خدا تو قرآن زن و مرد رو به لباس تشبیه کرده؟ الان لباس تو شما چیکار می‌کنه؟ لباس شما رو زیبا می‌کنه؛ زن و مرد باید زینت هم باشن. لباس شما رو حفظ می‌کنه؛ گرما و سرما نمی‌خورید؛ زن و مرد همدیگر رو حفظ کنن. لباس عیوب شما رو می‌پوشانه؛ زن و مرد باید عیب هم رو بپوشونن. لباسش رو انسان خراب نمی کنه، کثیف نمی‌کنه، پاره نمی‌کنه؛ زن و مرد نباید همدیگر رو خدشه‌دار کنند. این از این قشنگ‌تر نمی‌شه: «هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ».
مدارای با خانواده؛ همین آقا امام صادق که امروز سالروز تولدشه و شما نشستید به احترام ایشون راه‌های طولانی طی کردید اومدید مشهد به مناسبت میلاد امام صادق، فرمود هر مردی توی خانه سه تا چیز احتیاج داره، فرمود باید داشته باشه؛ اگه نداره باید برای خودش ایجاد کنه. نگه نه دیگه ما بابامون هم این‌طور نبوده، جدمون هم این‌طور نبوده، نسل در نسل ما این‌طور نبوده! اگر هم نبوده اونا اشتباه کردن. امام صادق فرمود: «الْمَرْءُ يَحْتَاجُ فِي بَيْتِهِ إِلَى ثَلَاثِ خِلَالٍ»؛ یک مرد تو خونه باید سه تا ویژگی داشته باشه، «يَتَكَلَّفُهَا»؛ اگر هم نداره باید گردن خودش بذاره، مثل قرضی که آدم باید بپردازی. شما دین رو مگه نمی‌پردازی؟ این دینِ یک مرده:
۱. معاشرت جمیله، خوش اخلاقی، خوش برخوردی. کاری کنه اگه دو روز دولت گفت تعطیله خانمش لذت ببره، بگه الحمدلله تعطیل شد آقای ما تو خونه است! نه دست به عزا برداره بگه ای وای من دو روز چه کنم با این مرد؟ بعضیا وقتی اعلام تعطیلی می‌شه حالا تعطیلی هم که الان می‌دونید ماشاءالله بازارش داغه، یا سرده یا گرمه، یا ناترازی یا هوا خرابه، بالاخره بعضی از ماها بیش از ده روزش تعطیله، وقتی اعلام می‌شه لذت ببره الحمدلله، مایه آرامش می‌آد توی خونه نه مایه تنش. مرد تو خونه آرامشه نه تنش.
۲. فرمود سِعَةٌ به تقدیر؛ وسعت مالی، اونی که داره خرج کنه، بخل نورزه.
۳. و سوم غیرت به تحصن؛ غیور باشه، حجاب خانواده‌اش، دخترش کجا می‌رن، کجا می‌آن، با کی ارتباط دارن، تو فضای مجازی با کی صحبت می‌کنند؟ غیرت و سخاوت و معاشرت زیبا، فرمود یه مرد توی خونه باید این صفات رو داشته باشه.
پس دومین مدارا، مدارای با خانواده است. پیغمبر با همه گرفتاری‌هایی که داشت، شما می‌دونید جنگ داشت، صلح داشت، قضاوت داشت، تو مدینه که بود که دیگه رئیس حکومت بود، کلی سرش شلوغ بود، اما می‌اومد گاهی می‌نشست پیش خانواده‌اش، می‌فرمود: «کَلِّمِینی و شِینی»؛ بیا با هم حرف بزنیم.
امیرالمؤمنین سی و سه سال با پیغمبر همراه بوده، می‌دونید ایشون قبل از پیامبری پیامبر هم تو خونه اینا بزرگ شده، چون خود حضرت خدیجه (علی‌السلام) رو بزرگ کرده. من یادم نمی‌ره یه وقتی محضر مقام معظم رهبری منبر بودم عرض کردم خدیجه کبری مادر یازده تا امامه! آقا فرمودند نه، مادر دوازده تا امامه. گفتم آقا چجور؟ حضرت علی که مادرشون فاطمه بنت اسده. فرمودند بله، ولی فاطمه بنت اسد ایشون رو بزرگ نکرده، خدیجه کبری بزرگ کرده. «رَبَّتْهُ»؛ خدیجه تو خونه اینا بوده، تو دست و پای اینا بزرگ شده. اونقدر امیرالمؤمنین کوچک بوده که پیغمبر غذا رو نرم می‌کرد دهانش می‌ذاشت، معلومه هنوز دندان در نیاورده بوده. ده سال قبل از اسلام، بیست و سه سالم بعد از اسلام. از امیرالمؤمنین پرسیدن شما که سی و سه سال با پیغمبر بودی ایشون چجور بود تو خونش؟ وقتی می‌اومد تو خونه چیکار می‌کرد؟ روایت تو بحار جلد شانزدهم از همین آقا امام رضا نقل شده. از همین آقا امام رضا، امیرالمؤمنین فرمودند رسول خدا وقتی وارد خانه می‌شد وقتش رو به سه قسمت تقسیم می‌کرد: «جُزْءٌ لِلَّهِ، جُزْءٌ لِنَفْسِهِ، جُزْءٌ لِأَهْلِهِ». یه بخشی برای خدا، بالاخره آدم تو خونه می‌خواد دعا بخونه قرآن بخونه با خدا حرف بزنه. یه بخشی برای خودش، کار شخصی داره آدم. و یه بخشی برای خانواده‌اش. ببینید، سه تا! خُدا، خُد، خانواده. بعد امیرالمؤمنین فرمود من ندیدم پیغمبر اون سومی رو از بین ببره! یعنی چی؟ یعنی مثلاً فرض کن یه کاری پیش می‌اومد، مهمان می‌آمد، کسی سوال داشت پیغمبر از اون دومیه می‌زد، از وقت خودش ولی از وقت خانواده‌اش نمی‌زد. این مدارای با خانواده!
۳. مدارای با فرزندان
بحث من امشب اینه، هر چقدر فرصت به من اجازه بده، ببینیم این صفت ارزشمندی که قرآن کریم نقل می‌کند و خود پیغمبر فرمود خدا به من دستور داده مدارا کنم با مردم، مدارا کنم با دیگران.
مدارای در دین‌داری یعنی دین رو پیش بچه‌هامون مبغوض جلوه ندیم، کاری نکنیم مردم از دین متنفر بشن.
مدارای با خانواده رو اشاره کردم.
سوم از اقسام مدارا، مدارای با فرزندان. اونم مهمه! خیلی جوونا به من می‌گن تو حرم، تو دانشگاه‌ها، تو مدارس، می‌گن شما رو منبر زیاد از احترام والدین می‌گی، قبوله ما که منکر نیستیم، آیا قرآن «وَ بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا»، این «بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا» نگفته زنده و مرده، نگفته مؤمن و کافر، نگفته پیر و جوان، تا آخر عمرش انسان بعد مرگشون هم باید احسان کنه. اما گاهی به ما می‌گن شما یه خورده هم از اون طرف بگید، پدر و مادرا هوای فرزندان رو داشته باشند. ما در روایت داریم در بهشت جایی‌ست به نام دارالفرح، یعنی خانه شادی. حالا اونجا چه شادیه من نمی‌دونم، حتماً شادی بهشت معلومه، شادی حلاله، شادی شرعی‌ست. دارالفرح. متن روایت اینه، فرمود این خانه برای کسایی‌ست که تو دنیا بچه‌هاشون رو شاد می‌کنند، حالا یا بچه‌های دیگران رو، یا یتیما رو، یا بچه‌های خودشون رو. «مَنْ فَرَّحَ الصِّبْيَانَ».
گفت شما ملاحظه بفرمایید چقدر تو اسلام سفارش شده نسبت به کودکان. رسول خدا شاید ظهر هم عرض کردم توی رواق نمازشون رو سریع سلام دادن. گفتن یا رسول‌الله چی شد؟ فرمود نمی‌شنوید صدای گریه یه بچه می‌آد؟ یه بچه‌ای تو نماز گریه می‌کرد تو خانما، پیغمبر شنید سلام نماز رو زودتر داد که باعث اذیت و آزار اون بچه نشه. منبر بود امام حسین از در وارد شد خورد زمین پاش گیر کرد، اومد پایین از منبر بغلش کرد، تو آغوش گرفت رو زانوشون. مدارای با فرزندان مخصوصاً با جوانان. اینم مهمه. جوان تعریفی داره، جوان ویژگی‌هایی داره. در روایت داریم دو چیزه که قدرش رو کسی نمی‌دانه مگر وقتی از دست بده: «شَيْئَانِ لَا يَعْرِفُ فَضْلَهُمَا إِلَّا مَنْ فَقَدَهُمَا». واقعاً هم اینطوره، الان همه‌تون تصدیق می‌کنید:
۱. سلامت، غالباً آدم قدر سلامت رو نمی‌بینه تا مریض بشه.
۲. جوانی، غالباً آدم قدر جوانی رو نمی‌دانه تا پیر بشه.
خب این جوانی که یک نعمت بزرگی‌ست، پیغمبر گرامی اسلام یکی از اشکال‌هایی که بهش گرفتن همین بود. ابوسفیان وقتی اومد پیش، فرستاد افرادی رو پیش پادشاه حبشه نجاشی، این جمله رو گفت: گفت: «ذَا رَجُلٌ أَفْسَدَ شَبَابَنَا»، این پیغمبر جوونا ما رو فاسد کرده. البته او می‌گفت فاسد، خودش فرمود: «بَعَثَنِيَ اللَّهُ»، خدا منو مبعوث کرد، «حَالَفَنِي الشُّبَّانُ وَ خَالَفَنِي الشُّيُوخُ»؛ خیلی عجیبه، جوونا با بیعت کردن، پیرا با مخالفت کردن. والا این جوان قلبش رقیقه، جوان زودپذیره، جوان زودگذره، جوان تغییرش فرق می‌کنه با آدم پیر. مدارای با جوونا!
۴. مدارای با خطاکار
برادران عزیز، خواهران گرامی! من این ده شاخه رو چند تاشو برای شما امشب لااقل چهار پنج تاشو بگم.
مدارای در دین‌داری، مدارای با خانواده، مدارای با فرزندان، چهارم مدارای با خطاکار. اینم مهمه! ما تو جامعه با منکراتی مواجه می‌شیم، با خطاهای مواجه می‌شیم، باید قبول کنیم خطاکار بیماره. کما اینکه یک معتاد بیماره، یکی مرض جسمی می‌گیره، این مرض اعتیاد گرفته. خب حالا برخورد باید چی باشه با یک بیمار؟ پزشک چه می‌کنه؟ کدام پزشکی به بیمار تشر می‌زنه؟ کدام پزشکی بیمار رو از در مطبش بیرون می‌کنه: «تو غلط کردی مریض شدی!»؟ خب شده دیگه، نباید می‌شده، شده، حالا دچار شده، دچار آسیب شده.
با خطاکار پیغمبر گرامی اسلام، شما ببینید تو فتح مکه اینا همه خطاکار بودند، همه رو بخشید، اصلاح شد. بله، خطاکار که تکرار می‌کنه، پررویی می‌کنه، لجاجت می‌کنه، اون حسابش فرق می‌کنه. وقتی پیغمبر خدا حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) مبعوث شد، در همان آغاز بعثت خدا سه تا دستور بهش داد. سوره اعراف اگر اشتباه نکنم، آیه یکصد و نود و نه:
خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ
پیغمبر اونایی که تو رو قبول دارن که هیچی، اونایی که تو رو قبول ندارن سه دسته:
۱. خطاکار ناآگاه، نادان، بعضیا خطا کردن، بعضیا نمی‌دونن، بعضیا نمی‌کشن، تعطیلن، خب چیکار کنم خدایا؟ هیچی، خطاکار رو ببخش تا درست شه: خُذِ الْعَفْوَ.
۲. ناآگاه رو آگاه کن، یادش بده: وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ.
۳. با نادان چه کنم؟ أَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ؛ از جاهلین هم اعراض کن.
مدارای با خطاکار! شما ببینید ابولهب پسری دارد به نام عکرمه. ابولهب خودش که خیلی آدم بدی بوده، تو بدر به درک واصل شد، کافرم مُرد، مثل فرعون. پسرش هم مثل باباش کافر بود، بیست و یک دو سالش هم بیشتر نبود، جوون بود، با پیغمبر خیلی مخالفت کرد. حتی تو فتح مکه که پیغمبر فرمود هر که بجنگه خونش هدره، دیگه نجنگید، شمشیر رو زمین بذارید، اونجا هم با پیغمبر جنگید. پیغمبر اون رو مهدورالدم اعلام کرد، یعنی حکم اعدامش رو صادر کرد، چون اتَمَّ اتمام حجت کرده بود، تو فتح مکه کسی نباید بجنگه اما این جنگید، شمشیر دست گرفت، نبرد مسلحانه کرد. با این وجود یه وقتی پشیمان شد، صورتش رو بست اومد تو مسجد، پیغمبر خدا نشسته بود، سلام کرد، گفت: «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ»، شهادت داد به رسالت پیغمبر و مسلمان شد. وقتی صورتش رو باز کرد پیغمبر دید پسر ابولهب! خب چه کنه حالا؟ حضرت گرفتش تو آغوش، فرمود: «مَرْحَبًا بِكَ، مَرْحَبًا بِرَاكِبِ الْمُهَاجِرِ»، باریک‌الله به تو که انقدر قشنگ از گناه هجرت کردی! آقا مسلمون شد، تو یکی از جنگ‌ها شهید شد. بله!
پورِ آن بوبجهل شد مؤمن عیان / پورِ آن نوحِ نبی از کافران
این برخورد با خطاکار، این رو عنایت داشته باشند مخصوصاً کسانی که در کشور مسئولیت زندان‌ها، کانون‌های اصلاح این افرادی که می‌آن، خطاکارند. مواظب باشند، انسان قابلیت تغییر داره. هیچ‌گاه جامعه تغییر نمی‌کنه مگر آدما عوض بشن. جامعه که در و دیوار نیست که! جامعه من و شمایی. «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ»، تا تغییر فردی اتفاق نیفته تغییر جمعی اتفاق نمی‌افته. چطور می‌شه یک جامعه محجبه بشه؟ یک جامعه بی‌حجاب چطور می‌شه؟ ساختمون نیست که یک شب خراب کنی! افراد یکی‌یکی می‌شن بی‌حجاب، جامعه اون وقت حجاب توش برچیده می‌شه. چطور می‌شه یک جامعه بشه بی‌نماز؟ یکی‌یکی می‌شن بی‌نماز، جامعه می‌شه بی‌نماز. چطور می‌شه یک جامعه بشه جامعه ظالم؟ عزیزان جامعه کوچه و خیابون که نیست، جامعه آدما‌ن. «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ». مدارای با خطاکار! اینم مهمه. خطاکار که عامد نیست، خطاکار که لجوج نیست. بله یه کسی مثل ابولهب وایمیسته، اون دیگه مدارا نداره، «تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ»، اون رو کاریش نمی‌شه کرد؛ اما خطاکار که گردن کج می‌کنه می‌گه اشتباه کردم، حضرت با این‌ها هم مدارا داشت.
جمع‌بندی
این چهار شاخه از این اقسام مدارا که من به اقتضای وقتم اشاره کردم. جمع‌بندی می‌کنم؛ یکی از ویژگی‌های رسول خدا رِفق بود. این رِفق همون مداراست. البته کلمه مدارا تو قرآن نیامده ولی روایات زیاد داره. تو دعای جوشن هم می‌خونید، به خدا می‌گید: «يَا رَفِيقَ مَنْ لَا رَفِيقَ لَهُ»، آیا خدایی که تو رفیقی، رفیق داری، مدارا می‌کنی؟ نبی مکرم اسلام فرمودند روزی که من مبعوث شدم خدا به من فرمان داد با مردم مدارا کن، «رَبِّي بِمُدَارَاةِ النَّاسِ».
من دیگه شاخه‌های دیگه رو نگفتم، اما اشاره می‌کنم:
- مدارای دولت با مردم؛ دولتیان باید با مردم مدارا کنند، مخصوصاً با اقشار کم‌درآمد، دهک‌های پایین. امیرالمؤمنین در نامه به مالک اشتر می‌گه: بر تو باد مالک به اقشار ضعیف جامعه، زمین‌گیران، زمین‌گیرها، ندارها، فقرا. دولت هم باید با مردم مدارا کنه، بسنجه، بی‌تدبیر به گرانی یه وقت دست نزنه، خودش زمینه گرانی تو جامعه فراهم نکنه.
- اطبا باید با بیمار مدارا کنن، اینم یکی از مداراست. بیمار رو باید بهش امید داد. به قول رهبر انقلاب فرمودند یه کاری کنید بیمار فقط درد بیماریش رو بکشه، نه تا بیمار می‌شه درد پول بکشه! از کجا بیارم عمل کنم؟ از کجا بیارم شیمی‌درمانی کنم؟ از کجا بیارم… فقط یه درد داشته باشه، اونم درد مرض و بیماریش. مدارای با بیماران.
- مدارای با مستأجران؛ صاحب‌خانه‌ها اینا همه مداراست. همه چیز که دو تا چهار تا نیست، اقتصادی نیست! بالاخره ثواب و ارزش و انفاق و صدقه و اینا چیه؟ تو اسلام اینقدر تأکید شده. صاحب‌خانه‌ها با مستأجرا مدارا کنند.
- مدارای با مدیون؛ بانک‌ها، مراکز اداری، مراکز قرض‌الحسنه، خانواده‌ها. اینا مهمه. بله کسی که دین بدهکاره باید بپردازه، ولی گاهی بازار کاسبی نشده، نتونسته این چک و پاس کنه.
خلاصه کلام یک کلمه به شما بگم: مدارا کلید موفقیت تو جامعه است. تمام کسانی که تو جامعه سر و کار دارند با دیگران، مخصوصاً زیردست؛ آقایان صاحب کارخانه با کار کارگرا، کارفرماها با کارگرا. اینا خیلی مهمه! حالا می‌گه نمی‌چرخه، صادرات نمی‌شه، جنس ما رو نمی‌خرن؛ بابا این زن و بچه داره، چند سال شما سود بردی حالا یه سال هم ضرر بده! چرا اخراج می‌کنی کارگر رو؟ اینا همه نیازه. مدارا تو جامعه نباشه سنگ رو سنگ بند نمی‌شه.
یه بار دیگه عرض می‌کنم، رسول خدا فرمود: «سَلَامَةُ الدِّينِ وَ الدُّنْيَا فِي مُدَارَاةِ النَّاسِ»؛ سلامت دین و دنیا در اینه که انسان با مردم مدارا داشته باشه.
خدایا به همه‌مون توفیق مدارا و رِفق و محبت به یکدیگر رو عنایت بفرما. خدایا ما رو مشمول شفاعت رسول‌الله قرار بده. خدایا زیارتش در مدینه به ما نصیب بفرما، صلوات و درود ما رو به پیشگاهش ابلاغ بفرما. به آبرو و محبت و رحمت پیغمبر قَسمت می‌دم مسلمانان مظلوم غزه رو یاری بفرما. به آن قاطعیت و «أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ» بودن پیامبر و یارانش قسم می‌دم صهیونیست‌ها رو نابود کن، شرشون رو به خودشون برگردان. خدایا باران رحمتت رو بر این کشور نازل بفرما، مشکلات این مملکت رو رفع بفرما، امنیت کشور ما رو حفظ کن.
همه کسایی که به من سفارش کردن، نکردن، فرق نمی‌کنه، الان صدای منو در هر کجا می‌شنوند، مریض‌دارا، بیماران بستری، بیماران روحی و جسمی، خدایا صبر و سلامت بهشون عنایت بفرما. اموات، گذشتگان، شهدا، شهدای اخیر در جنگ دوازده روزه، شهدای دولت، شهید رجایی، شهید باهنر، آیت‌الله رئیسی، شهید سید حسن نصرالله، همه شهدا، شهید سلیمانی عزیز، امام عزیز، روحشون رو از این جلسه بهره‌مند بگردان. سایه مقام معظم رهبری رو بر سر ما مستدام بدار.
وَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ.
مدارا با مردم در آموزه های اسلامی
">